Menü
Kasım, Türk çiftçisi için tarlanın kışa hazırlandığı, toprağın hâlâ tavında olduğu ve son ekim fırsatlarının değerlendirildiği kritik bir aydır. Havaların serinlemesiyle birlikte kışlık tahılların geç ekimi, bakla ve bazı yem bitkilerinin toprağa girişi, meyve fidanı dikimi ve bağ budaması gibi işler bu ayda yoğunlaşır. Yağışların artması toprak nemini yükseltir, bu da özellikle kuru tarım bölgelerinde ekim için avantaj sağlar. Ancak Kasım'ın ilk ve son yarısı arasında ciddi hava farkı vardır; ilk donlar bölgeye göre bu ayda başlayabilir. Doğru zamanlama, doğru derinlik ve iyi bir tohum yatağı hazırlığı bu ayki başarının anahtarıdır. Bu rehberde Kasım ayında hangi ürünlerin ekilebileceğini, bölgesel farkları ve kışa hazırlık işlerini pratik biçimde ele alıyoruz.
Kasım, kışlık buğday ve arpa için genel olarak geç ekim dönemidir. İdeal ekim çoğu bölgede Ekim ortasında tamamlanmış olsa da, geç kalınan tarlalarda Kasım'ın ilk yarısı hâlâ kabul edilebilir bir penceredir. Geç ekimde bitki kışa daha az kardeşlenmiş girer, bu yüzden metrekareye atılan tohum miktarını bir miktar artırmak yerinde olur; erken ekime göre biraz sık ekmek, düşük kardeşlenmeyi telafi eder. Toprak tavında olmalı, ne çamur ne de kuru; ekim derinliği 3 ila 5 santimetre arasında, nemli toprağa oturacak şekilde ayarlanmalıdır. Çok derin ekim geç çıkışa ve zayıf fideye yol açar. Ekim öncesi tohum yatağı ince ve oturmuş olmalı, iri kesekler kırılmalıdır. Arpa buğdaya göre soğuğa biraz daha hassastır, bu nedenle çok geç kalınan yerlerde arpayı ilkbahara bırakıp Kasım'da buğdaya öncelik vermek daha güvenli olabilir. Tritikale ise soğuğa ve fakir toprağa dayanıklılığıyla geç ekim için iyi bir alternatiftir. Sertifikalı tohum ve uygun taban gübresi kullanımı çıkış gücünü belirgin şekilde artırır.
Kasım, özellikle Ege, Akdeniz ve Güneydoğu'nun ılıman kesimlerinde kışlık baklanın ekimi için elverişlidir. Bakla soğuğa nispeten dayanıklıdır ve kışı toprakta geçirerek ilkbaharda erken hasat imkânı verir; ayrıca köklerindeki nodüllerle toprağa azot bağladığı için kendinden sonra ekilecek ürüne toprak zenginliği bırakır. Bu yönüyle münavebe planında değerli bir ara üründür. Ekim derinliği baklada 5 ila 8 santimetreye kadar inebilir çünkü tohum iridir ve nemli derin katmandan daha iyi yararlanır. Yem bezelyesi ve fiğ gibi kışlık yem baklagilleri de bölgeye göre Kasım başında ekilebilir; bunlar hem yeşil yem hem de yeşil gübre olarak kullanılabilir. Soğuk kışı olan İç Anadolu ve Doğu bölgelerinde bakla ve bezelye kış zararına uğrayabileceği için buralarda ekimi ilkbahara ertelemek daha akılcıdır. Baklagillerde ekim öncesi tohumun uygun bakteri kültürüyle aşılanması, azot bağlama verimini yükseltir ve fazla azotlu gübre ihtiyacını azaltır.
Yaprağını dökmüş, uykuya geçmiş fidanların dikimi için sonbahar, ilkbahardan çoğu zaman daha avantajlıdır ve Kasım bunun kalbidir. Kışı ılıman geçen bölgelerde toprak henüz sıcaklığını koruduğundan, Kasım'da dikilen fidan kış boyunca sessizce köklenir ve ilkbaharda sürgüne çok daha güçlü başlar. Çıplak köklü fidanlarda dikim öncesi kırık ve ezik köklerin temiz bir makasla tazelenmesi, kökün su alma kapasitesini artırır. Dikim çukuru fidanın kök boğazı toprak seviyesinde kalacak biçimde ayarlanmalı, aşı noktası kesinlikle toprak altında bırakılmamalıdır. Dikimden sonra can suyu mutlaka verilmeli; hava soğuk olsa bile bu ilk sulama, kök ile toprak arasındaki hava boşluklarını kapatır. Bağ tesisinde de Kasım asma dikimi için uygundur. Ancak sert don tehlikesi olan yüksek rakımlı ve karasal iklimli yerlerde fidan dikimini ilkbaharın erken dönemine bırakmak, genç fidanı kış donundan korur. Dikilen fidanların gövde tabanına toprak çekmek soğuğa karşı ek koruma sağlar.
Sponsorlu
Kasım, kışlık sarımsağın diş ekimi için birçok bölgede son ve en verimli dönemdir. Sarımsak dişleri sivri ucu yukarı gelecek şekilde 5 ila 7 santimetre derinliğe dikilir; kışı toprakta geçirerek erken ilkbaharda güçlü bir gelişme gösterir ve genellikle ilkbahar ekimine göre daha iri baş bağlar. Soğun bölgelerde kışlık soğan fidesi de bu ayda dikilebilir. Ilıman iklimli sahil kuşağında ıspanak, marul, roka, tere, kışlık lahana ve pırasa gibi soğuğa dayanıklı sebzeler açıkta yetiştirilmeye devam edebilir; bunlar düşük sıcaklıkta yavaş ama sağlıklı büyür. Örtü altı üretimde ise Kasım, seranın kış sebzesiyle dolduğu aydır. Baklanın ve bezelyenin bahçe ölçeğinde ekimi de bu dönemde yapılabilir. Kışlık sebzelerde en sık hata, don gelmeden fidenin yeterince tutunacak zaman bulamamasıdır; bu yüzden ekim ve dikimi ayın ilk yarısına yetiştirmek, bitkiye kök salması için değerli birkaç hafta kazandırır.
Kasım yalnızca ekim ayı değil, aynı zamanda gelecek sezonun temelinin atıldığı hazırlık ayıdır. Hasadı biten tarlalarda sonbahar sürümü, kışın toprağın donup çözülerek doğal biçimde ufalanmasını sağlar ve yabancı ot tohumları ile zararlıların kışlaklarını yüzeye çıkararak soğuğa maruz bırakır. Ağır killi topraklarda derin sonbahar sürümü, ilkbaharda tavı erken gelmesine ve suyun daha iyi süzülmesine yardımcı olur. Anız ve bitki artıklarının toprağa karıştırılması organik madde katkısı sağlar. Boş kalacak tarlalara fiğ, yem bezelyesi veya çavdar gibi yeşil gübre bitkileri ekmek, toprağı erozyondan korur ve ilkbaharda toprağa karıştırıldığında verimliliği artırır. Taban gübrelemesi için önce toprak analizi yaptırmak, gübreyi göz kararı değil ihtiyaca göre vermenin tek doğru yoludur; fazla ve dengesiz gübre hem masraf hem çevre kaybıdır. Drenaj kanallarının ve tarla içi su yollarının kış yağışları öncesi açılması, göllenme ve kök boğulması sorununu baştan engeller.
Türkiye'nin geniş iklim yelpazesi, Kasım takvimini bölgeden bölgeye ciddi biçimde değiştirir. Ege, Akdeniz ve Güneydoğu'nun ovalarında kışlar ılıman geçtiği için Kasım hâlâ aktif bir ekim ayıdır; bakla, kışlık sebze, sarımsak ve fidan dikimi rahatça yapılır, hatta ikinci ürün planları bu bölgelerde daha esnektir. İç Anadolu'da Kasım geçiş ayıdır; ayın ilk yarısı geç tahıl ekimi için uygunken, ikinci yarıda soğuk ve ilk donlar işleri sınırlar, bu yüzden burada erken davranmak esastır. Karadeniz'in kıyı şeridi nemli ve ılıman olduğundan kışlık sebze ve çayır işlerine uygunken, iç kesimleri daha soğuktur. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek rakımlı yerlerinde Kasım çoğu zaman tarla ekimi için geç kalmış sayılır; buralarda ağırlık kışa hazırlık, sürüm, hayvan barınaklarının bakımı ve fidan dikiminin ilkbahara planlanmasına kayar. Her çiftçinin kendi tarlasının rakımını, geçmiş yıllardaki ilk don tarihini ve toprak tipini dikkate alarak takvimi kişiselleştirmesi, genel kurallardan daha güvenilir sonuç verir.
Bu ayda en yaygın hata, toprağın tavını beklemeden acele ekim yapmaktır; çamurlu toprağa ekilen tohum sıkışır, çıkış zayıflar ve tarla topraklaşır. Bir diğer hata geç ekimde tohum miktarını artırmayı unutmaktır, bu da seyrek ve düşük verimli bir tarlaya yol açar. Fidan dikiminde can suyunun ihmal edilmesi, kökün toprakla temasını bozarak tutmama riskini yükseltir. Kışlık sebze ve sarımsağı ayın son günlerine bırakmak, bitkiye don öncesi köklenme fırsatı tanımaz. Pratik ipuçları olarak: ekimden önce bir avuç toprağı sıkıp kontrol edin, ufalanıyorsa tav uygundur; kısa vadeli hava tahminini takip edip yağış ve don pencerelerine göre iş planlayın; sertifikalı ve temiz tohum kullanın; baklagillerde tohum aşılamasını atlamayın; drenajı yağışlar başlamadan açın. Zararlı ve hastalık yönetiminde kesin doz, ürün ve reçete için ruhsatlı ürün etiketine ve ziraat mühendisi ya da tarım il müdürlüğü uzmanına başvurmak şarttır. Devlet desteği, hibe ve tarım sigortası konularında güncel ve kesin bilgi için mutlaka resmi kaynaklara ve ilgili kurumlara danışın.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
