Menü
Kısaca: Aralık ayında ılıman kıyılarda bakla, bezelye, ıspanak, roka, tere, turp, kışlık marul, sarımsak ve arpacık soğan ekilebilir, lahana grubu fideleri dikilebilir, toprak donmuyorsa meyve fidanı dikimi yapılabilir. Aralık, Türkiye’nin büyük bölümünde soğuk, yağış ve kısa günlerin belirlediği bir aydır. Bu nedenle açık tarlada yeni ekim seçeneği kıyı kesimlerinde yoğunlaşırken, iç ve doğu bölgelerde korumalı üretim, fide hazırlığı ve bahçe işleri öne çıkar. Yağışlı toprağa girmek yerine uygun tavı beklemek, kış üretiminde en önemli kararlardan biridir. Bu rehberde açık alan ve sera seçeneklerini, ilkbahar fidelerinin başlangıcını, fidan dikimini, bölgesel zaman farklarını ve donla su birikmesine karşı temel önlemleri ele alıyoruz.
Aralıkta gündüzler kısalır, buharlaşma azalır ve yağış toprağın nemini yükseltir. Ilıman kıyılarda toprak çoğu gün işlenebilir tavda kalırken, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve yüksek kesimlerde donmuş ya da aşırı ıslak zemin ekimi sınırlar. Serin sever bitkiler düşük sıcaklıklarda yavaş büyüse de köklenmeye devam eder. Buna karşılık sıcak isteyen sebzelerin açık alanda çimlenmesi ve gelişmesi beklenmemelidir. Başarılı planın ilk adımı, toprağın avuçta sıkıldığında çamurlaşmadan topak tutup kolay dağıldığı tavı yakalamaktır. Yağıştan hemen sonra ağır ekipmanla girilen arazi sıkışır; köklerin ilerlemesi ve suyun süzülmesi zorlaşır. Aralıkta amaç çok sayıda ürün ekmek değil, bölgeye uygun dayanıklı türleri doğru yerde yetiştirmek ve boş alanı kışın yıkanmasına karşı korumaktır. Drenajı zayıf parsellerde sıra üstü veya yükseltilmiş yastık kullanımı kök bölgesini daha havadar tutar. Toprak donmuşsa ekim, dikim ve işleme ertelenmelidir.
Akdeniz, Ege kıyıları, Marmara’nın ılıman alanları ve Karadeniz kıyısında aralık boyunca bakla, bezelye, ıspanak, roka, tere, turp ve kışlık marul ekimi yapılabilir. Sarımsak ve arpacık soğanı, toprak su tutmuyorsa bu dönemde de dikilebilir. Bakla ile bezelye, kışa küçük fakat köklenmiş bitki halinde girerek ilkbaharda erkenci ürün verir. Ispanak ve yapraklı türlerde parselin yabancı ottan arındırılması, ince hazırlanmış tohum yatağı ve düzenli nem düzgün çıkış sağlar. Lahana, brokoli, karnabahar ve pırasa gibi önceden büyütülmüş sağlam fideler, ılıman yörelerde açık tarlaya dikilebilir. İç Anadolu’nun çoğu, Doğu Anadolu ve yüksek rakımlı bölgelerde aralıkta açık alan ekimi genellikle uygun değildir. Bu alanlarda mevcut kışlık tahıl ve sebzeleri izlemek, yüzeyde su biriken noktaları açmak ve bahar planını hazırlamak daha gerçekçidir. Don beklenen gecelerden hemen önce fide dikimi yapmayın; fidelerin yeni yerine uyum sağlaması için ılıman bir pencere seçin.
Aralık, örtü altında kışlık üretimi sürdürmek için uygun bir aydır. Sera veya alçak tünelde ıspanak, roka, tere, maydanoz, dereotu, marul, turp ve taze soğan ekilebilir. Önceden hazırlanmış marul, kıvırcık, pazı, lahana grubu ve pırasa fideleri de korumalı alanlara dikilebilir. Örtü altındaki temel risk aşırı sıcak değil, yetersiz havalandırma nedeniyle nemin uzun süre yaprak üzerinde kalmasıdır. Güneşli saatlerde kısa fakat düzenli havalandırma yapın, özellikle sabah oluşan yoğuşmanın azalmasına dikkat edin. Sulama, toprak yüzeyi sürekli ıslak kalacak şekilde değil, kök bölgesini hedefleyerek ve günün erken saatlerinde uygulanmalıdır. Sık dikim havanın dolaşımını azaltır ve gelişmeyi yavaşlatır; çeşidin önerdiği mesafe korunmalıdır. Soğuk gecelerde ikinci bir iç örtü, hassas fidelerin çevresindeki sıcaklık dalgalanmasını azaltabilir. Örtü altında da ekim nöbeti önemlidir; aynı bitki grubunu sürekli aynı yatağa koymak yerine alanları planlı biçimde değiştirin.
Aralıkta ilkbahar fideleri için hazırlık, özellikle ısıtılabilen sera veya aydınlık iç mekânı olan üreticiler için başlar. Erken dönemde yetiştirilecek marul, soğan, pırasa, lahana, brokoli, karnabahar ve pazının tohumları kontrollü ortamda ekilebilir. Bu türler serin koşullara dayanıklı olduğundan ilkbahar başındaki dikim penceresine yetişmeleri kolaylaşır. Domates, biber, patlıcan, kabak ve hıyar gibi sıcak isteyen sebzelerin çoğu için aralık, standart açık alan takvimine göre erkendir. Bu tohumları ancak yeterli ışık, düzenli sıcaklık ve sonradan şaşırtma imkânı bulunan korumalı üretimde başlatın. Aksi halde fide uzar, zayıflar ve dikimden sonra tutunmakta zorlanır. Temiz fide kapları, suyu süzdüren harç ve etiketleme düzeni kayıpları azaltır. Tohumları fazla derine gömmeyin; genel olarak tohumun çapının birkaç katı derinlik yeterlidir. Çıkıştan sonra fideleri ani soğuğa veya kapalı, havasız ortamda uzun süre kalan neme maruz bırakmayın. Amaç erken fide değil, kökü ve gövdesi dengeli, dikime hazır fide elde etmektir.
Yaprak döken meyve türlerinde aralık, toprak donmadığı ve suyla doymadığı zamanlarda çıplak köklü fidan dikimi için elverişli olabilir. Elma, armut, ayva, erik, kiraz, vişne, şeftali, kayısı, ceviz ve üzüm gibi türlerde seçim yapılırken bölgenin kış soğuğu, ilkbahar geç don riski ve toprak yapısı dikkate alınmalıdır. Fidanın kökleri dikim öncesinde kurutulmamalı, kırılmış veya ezilmiş kök uçları temiz bir kesimle düzeltilmelidir. Dikim çukuru köklerin kıvrılmadan yayılacağı genişlikte açılır; aşı yeri toprak üstünde bırakılır. Kök boğazını gereğinden derine gömmek gelişmeyi olumsuz etkiler. Çukur kapatıldıktan sonra kök çevresinde boşluk kalmaması için toprak hafifçe bastırılır ve hava uygunsa can suyu verilir. Donmuş ya da çamur kıvamındaki toprağa fidan dikilmez. Çok yıllık aromatik bitkilerde de kışın su tutmayan, güneş alan konumlar tercih edilir. Dikimden önce toprak analizine göre dengeli gübreleme planı yapmak, rastgele uygulamadan daha doğru bir başlangıç sağlar.
Akdeniz kıyıları aralıkta açık tarladaki en geniş seçeneği sunar; yapraklı sebzeler, bakla, bezelye ve kışlık fide dikimleri devam edebilir. Ege’nin kıyı ve alçak ovalarında da benzer işler yapılırken, iç kesimlerde gece soğuğu nedeniyle tarih daha dikkatli seçilir. Marmara’da denize yakın alanlar serin sever ekimlere uygundur, ancak iç ve yüksek bölümlerde don riski hızla artar. Karadeniz kıyısında nem yüksektir; drenaj, havalanma ve yağış arası kısa çalışma pencereleri belirleyicidir. İç Anadolu’da aralık çoğunlukla açık alan ekiminden çok mevcut ürünlerin kışa hazırlanması ve örtü altı üretim ayıdır. Doğu Anadolu’da toprak donu uzun süreli olabileceğinden ekim ve fidan dikimi çoğu yerde ertelenir. Güneydoğu Anadolu’nun alçak kesimlerinde hava daha ılıman günler sunabilir, ancak gece soğuğu ve yağış sonrası tava dikkat edilmelidir. Aynı il içinde rakım, vadi tabanı ve bakı farkı bile takvimi değiştirebilir. Kesin gün yerine yerel hava durumu, toprak durumu ve uzun yıllık tecrübe birlikte değerlendirilmelidir.
Aralıkta en yaygın hata, yağıştan sonra toprağın üstü kurur kurumaz araziye girmektir. Alt katman hâlâ yaşken yapılan işleme sıkışmaya neden olur ve ilkbaharda kök gelişimini sınırlar. İkinci hata, kıyıdaki takvimi soğuk iç bölgelere aynen taşımaktır; don görmüş fideler toparlansa bile gelişmeleri geride kalabilir. Drenaj kanallarını kapatan bitki artıkları temizlenmeli, suyun uzun süre göllendiği alanlarda ekim veya dikimden kaçınılmalıdır. Yükseltilmiş yastıklar ve sırtlar, özellikle yapraklı sebze ile soğanlı bitkilerde fazla suyun kökten uzaklaşmasına yardımcı olur. Don beklenen dönemde yeni dikilmiş fideler alçak tünel veya uygun örtüyle korunabilir, fakat güneşli saatlerde örtü altında aşırı nem birikmemelidir. Sulamayı yağışlı günlerde alışkanlıkla sürdürmek kök bölgesini havasız bırakabilir. Fidanlarda rüzgâr alan konumlarda destek kullanmak ve kök çevresini uygun organik malçla örtmek sıcaklık dalgalanmasını hafifletir. Kışın başarı, hızlı büyüme beklentisinden çok sağlam kök, iyi drenaj ve doğru zamanlama ile sağlanır.
Ocak · Şubat · Mart · Nisan · Mayıs · Haziran · Temmuz · Ağustos · Eylül · Ekim · Kasım · Aralık
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni