Karabuğday Yetiştiriciliği

Karabuğday (greçka), buğdaygillerden olmamasına rağmen taneleri un ve kaşağı gibi değerlendirildiği için tahıl benzeri ürünler arasında anılan, kuzukulağıgiller familyasından bir kültür bitkisidir. Tanesinde gluten bulunmaması, onu glutensiz beslenme pazarının yükselen ürünlerinden biri yapmıştır. Türkiye'de uzun yıllar marjinal kalmış olsa da son dönemde sözleşmeli üretim ve sağlıklı gıda talebiyle yeniden ilgi görmektedir. Üretim daha çok serin ve nemli iklimlerin hâkim olduğu yörelerde yoğunlaşır. Bilecik'in Gölpazarı ilçesi (Kurşunlu, Beşevler, Bolatlı köyleri) ülke genelinde adı öne çıkan bir merkezdir; bunun yanında Kastamonu, Gümüşhane gibi Karadeniz ve geçit kuşağı illeriyle İç Anadolu ve Kars çevresinde de ekim yapılmaktadır. Gümüşhane'de kurulan tesis, ülkenin karabuğday işlemeye ayrılmış başlıca yapılarından biri olarak gösterilir.\n\nKarabuğdayın en güçlü yanı kısa vejetasyon süresi ve düşük girdi isteğidir. Yaklaşık 85-90 günde hasada gelmesi, onu son ekim ya da ikinci ürün olarak da kullanılabilir kılar. Topraktan beklentisi azdır; hemen her tip toprakta, hatta verimi düşük arazilerde dahi yetişebilir. Bu özellikleriyle hem nadas alanlarını değerlendirmek hem de yeşil gübre ve arı merası olarak değerlendirilmek için tercih edilir; bol ve uzun süreli çiçeklenmesi sayesinde bal arıcılığında önemli bir nektar kaynağıdır. Üreticiye düşük maliyetle giriş imkânı sunması, glutensiz un, kavrulmuş tane ve sağlıklı gıda ürünlerine olan iç pazar ve ihracat talebinin artması, karabuğdayı küçük ve orta ölçekli işletmeler için değerlendirilmeye değer bir alternatif ürün hâline getirmektedir.

Ekim zamanı ve tohum

Karabuğday dona karşı çok hassastır; genç bitkiler hafif donlarda dahi zarar görür. Bu nedenle ekim, ilkbahar son donları geçtikten sonra, genellikle Nisan ve Mayıs aylarında yapılır. Serin ve yüksek yörelerde, son donların geç çekildiği yerlerde ekim Mayıs'a kaydırılabilir. Kısa vejetasyon süresi (yaklaşık 85-90 gün) sayesinde, uygun bölgelerde ikinci ürün ya da geç ekim amacıyla Temmuz ortasına kadar da ekilebilir. Çiçeklenme döneminde aşırı sıcak, kuru hava veya ani soğuklar tane bağlamayı olumsuz etkilediğinden, ekim tarihi çiçeklenmenin bu uç koşullara denk gelmeyeceği şekilde planlanmalıdır. Tohumlar 2-3 cm derinliğe ekilir; daha derine ekimde çıkış zayıflar.

Ekim genellikle mibzerle (makineli) yapılır ve dekara yaklaşık 3,5-8 kg tohumluk kullanılır. Sulanabilen ve verimli alanlarda daha sık (üst sınıra yakın), kurak ve yağışa bağlı alanlarda daha seyrek ekim tercih edilir. Tohumun 2-3 cm derinliğe, düzgün ve sıkı bir tohum yatağına bırakılması düzenli çıkış için önemlidir. Tohumluk olarak yörenin koşullarına uygun, çıkış gücü yüksek ve temiz (yabancı ot tohumundan arındırılmış) materyal seçilmesi önerilir. Spesifik çeşit ve tohumluk dozu için il/ilçe tarım müdürlükleri ve resmi araştırma enstitüsü kaynaklarından bölgeye özel öneri alınması yerinde olur.

Gübreleme

Karabuğday düşük girdi isteğiyle bilinen bir bitkidir ve aşırı gübrelemeden hoşlanmaz. Özellikle azotça çok zengin topraklarda bitki vejetatif aksamı (yaprak ve sap) fazla geliştirir, yatma riski artar ve tane verimi düşebilir. Bu nedenle dengeli ve ölçülü bir besleme esastır; aşırı azot uygulamasından kaçınılmalıdır. Gübre cinsi ve miktarı mutlaka toprak analizine ve bölge koşullarına göre belirlenmelidir. Bu rehberde belirli bir gübre dozu verilmemektedir; doğru program için toprak analizi sonucuna dayanarak il/ilçe tarım müdürlüğü veya ziraat mühendisinden öneri alınması gerekir.

Sulama ve hasat

Karabuğday su isteği düşük olan, kurağa nispeten dayanıklı bir bitkidir ve çoğunlukla yağışa bağlı (kuru) koşullarda yetiştirilir. Yine de en kritik dönem çiçeklenme ve tane bağlama aşamasıdır; bu dönemde uzun süreli kuraklık ve yüksek sıcaklık tane tutumunu düşürür. Sulama imkânı olan yerlerde, özellikle çiçeklenme öncesi ve sırasında toprak nemini koruyacak ölçülü bir sulama verimi destekler. Bitki taban suyu yüksek, drenajı bozuk topraklardan hoşlanmaz; bu nedenle su birikmesi ve göllenme önlenmeli, drenajı iyi araziler tercih edilmelidir.

Karabuğdayda çiçeklenme ve tane oluşumu uzun bir döneme yayıldığı için olgunlaşma kademelidir; aynı bitki üzerinde olgun tane ile çiçek bir arada bulunabilir. Hasat ölçütü olarak danelerin en az %75'inin kahverengileşmesi (esmerleşmesi) beklenir. Ekimden itibaren ortalama 85-90 günde hasat olgunluğuna gelinir ve genellikle Ağustos ayında hasat yapılır. Hasat biçerdöverle gerçekleştirilebilir. Tanelerin kolay döküldüğü için hasadın geciktirilmemesi, ürün kaybını azaltmak açısından önemlidir. Hasat sonrası taneler kuru ve havadar ortamda depolanmalı, nem alıp küflenmesi önlenmelidir.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Karabuğday Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Diğer Yetiştiricilik Rehberleri