Menü
Kapari (Capparis spinosa ve Capparis ovata), halk arasında gebre otu, kebere ya da gebere olarak bilinen, Akdeniz kuşağına özgü çok yıllık, dikenli ve sürünücü bir çalı bitkisidir. Türkiye'nin kurak ve yarı kurak coğrafyasında, taşlık tarla kenarlarında, yol şevlerinde ve marjinal alanlarda kendiliğinden yetişen bu bitki, son yıllarda bilinçli üretime konu olan değerli bir alternatif tarım ürünü hâline gelmiştir. Asıl ekonomik değer, henüz açmamış çiçek tomurcuklarının salamura ve konserve olarak işlenmesinden gelir; bunlar mutfaklarda meze, sos ve garnitür olarak kullanılır. Türkiye, İspanya ve İtalya ile birlikte dünyanın önde gelen kapari üreticileri arasında yer alır ve işlenmiş kapari önemli bir ihracat kalemidir. Bitki doğal olarak İstanbul ve Çanakkale'den Artvin ve Hakkari'ye, Zonguldak'tan Şanlıurfa ve Mardin'e kadar Akdeniz iklimi gösteren geniş bir alana yayılmıştır. Kültür üretiminde özellikle Ege ve Akdeniz illeri, ayrıca Manisa, Denizli, Aydın, Mersin, Hatay, Malatya ve Güneydoğu Anadolu yöreleri öne çıkar. Kaparinin en büyük avantajı, başka ürünlerin verim veremediği fakir, taşlı ve kireçli topraklarda dahi ekonomik ürün vermesi ve kuraklığa olağanüstü dayanıklı olmasıdır. Kök yapısı derine indiği için sulamaya az ihtiyaç duyar; bu yönüyle erozyonla mücadelede ve atıl arazilerin değerlendirilmesinde de işlevseldir. Üreticiye sağladığı avantaj, düşük girdiyle uzun yıllar boyunca hasat alınabilmesidir; tesis ömrü onlarca yıla ulaşabilir. Buna karşılık tomurcuk hasadının elle, çok sık aralıklarla ve emek yoğun biçimde yapılması, yatırım öncesi iyi planlama gerektiren temel zorluktur. Doğru yer seçimi ve sabırlı tesis yönetimiyle kapari, marjinal arazileri gelire dönüştüren güçlü bir fırsattır.
Kapari çok yıllık bir bitki olduğundan tesis, fide ya da fidan dikimiyle kurulur. Ege Bölgesi koşullarında köklendirilmiş fideler genellikle Ocak ayı ortalarında, diğer bölgelerde ise meyve fidanı dikim döneminde (kış sonu ile ilkbahar başı) tarlaya şaşırtılır. Tohumla üretimde çimlenme zor ve düzensiz olduğundan, tohum ekimi sonbahar ya da erken ilkbaharda fidelik koşullarında yapılır; çelikle üretim de tercih edilen bir yöntemdir. Tarlaya dikimde sıra arası ve sıra üzeri mesafe geniş tutulur; kaynaklarda 3x3 m veya 4x4 m aralık önerilir. Bitki sıcak ve güneşli mevkileri sevdiğinden, geç donların geçtiği, hava ve toprak sıcaklığının yükseldiği dönem dikim için uygundur. Soğuğa hassas olduğundan don riski yüksek, çukur ve soğuk hava göllenen alanlardan kaçınılmalıdır.
Kaparide tohumla çoğaltma mümkündür ancak tohum kabuğu sert olduğu için çimlenme güç ve düzensizdir; bu nedenle çoğu üretici köklendirilmiş fide ya da çelikle üretimi tercih eder. Tohumlar olgun meyvelerden elde edilir ve çimlenmeyi artırmak için ön işlem (suda bekletme gibi) uygulanabilir. Türkiye'de doğal yayılış gösteren başlıca türler Capparis spinosa ve Capparis ovata olup, her ikisinin de alt türleri bulunur. Sağlıklı bir tesis için yöreye uyum sağlamış, hastalıksız ana bitkilerden alınan üretim materyali kullanılmalıdır. Sertifikalı veya güvenilir fidanlık kaynaklı materyal, tesisin verim ve ömrü açısından önemlidir.
Kapari, doğal olarak fakir ve taşlı topraklarda yetişebilen, besin maddesi talebi düşük bir bitkidir; bu nedenle aşırı gübrelemeye ihtiyaç duymaz. Tesis kurarken dikim çukurlarına yanmış çiftlik gübresi (organik gübre) verilmesi, kök gelişimini ve toprak yapısını destekler. Kesin gübre cinsi ve dozu için mutlaka toprak analizi yaptırılmalı ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile ziraat mühendisinin önerisi alınmalıdır; analize dayanmayan rastgele gübreleme hem maliyeti artırır hem verime zarar verebilir. Bu rehberde belirli bir gübre dozu verilmemektedir.
Kapari kuraklığa son derece dayanıklı bir bitkidir ve derin kök sistemi sayesinde susuz (kuru) tarım koşullarında dahi yetişebilir. Tesisin ilk kurulduğu yıl, fidelerin tutması ve kök salması için periyodik can suyu verilmesi tutma oranını yükseltir. Yerleşmiş bahçelerde sulama genellikle sınırlıdır; ancak çok kurak geçen yaz aylarında, özellikle tomurcuk dönemi verim ve kalitesini desteklemek için aralıklı sulama yapılabilir. Aşırı ve durgun sulamadan kaçınılmalı, drenajı iyi topraklar seçilmelidir; kök bölgesinde su göllenmesi çürümeye yol açar. Damla sulama, suyu verimli kullanmak açısından uygun bir yöntemdir.
Hasat edilen kısım, henüz açmamış küçük çiçek tomurcuklarıdır. İyi gelişmiş fidelerde ilk yıldan itibaren tomurcuk görülebilse de, ekonomik ürün gelişmeye bağlı olarak genellikle 2. veya 3. yıldan itibaren alınır. Hasat dönemi yaz boyunca sürer ve tomurcuklar hızla açtığı için toplama çok sık aralıklarla (birkaç günde bir) tekrarlanır. Toplama, sabahın serin saatlerinde yapılmalı; iri ve açmaya başlamış tomurcuklar yerine bezelye iriliğindeki küçük, sıkı tomurcuklar tercih edilmelidir, çünkü küçük tomurcuklar daha değerlidir. Toplama sırasında tomurcukların ezilip kararmaması için plastik kap yerine pamuklu bez torba kullanılması önerilir. İyi tesis edilmiş bir dekardan, olgunluğa erişen yıllarda yaklaşık 300 ile 500 kg tomurcuk alınabilir. Toplanan tomurcuklar bekletilmeden salamuraya alınarak işlenir.
Kapari çok yıllık bir bitki olduğundan tesis, fide ya da fidan dikimiyle kurulur. Ege Bölgesi koşullarında köklendirilmiş fideler genellikle Ocak ayı ortalarında, diğer bölgelerde ise meyve fidanı dikim döneminde (kış sonu ile ilkbahar başı) tarlaya şaşırtılır. Tohumla üretimde çimlenme zor ve düzensiz olduğundan, tohum ekimi sonbahar ya da erken ilkbaharda fidelik koşullarında yapılır; çelikle üretim de tercih edilen bir yöntemdir. Tarlaya dikimde sıra arası ve sıra üzeri mesafe geniş tutulur; kaynaklarda 3x3 m veya 4x4 m aralık önerilir. Bitki sıcak ve güneşli mevkileri sevdiğinden, geç donların geçtiği, hava ve toprak sıcaklığının yükseldiği dönem dikim için uygundur. Soğuğa hassas olduğundan don riski yüksek, çukur ve soğuk hava göllenen alanlardan kaçınılmalıdır.
Kapari, doğal olarak fakir ve taşlı topraklarda yetişebilen, besin maddesi talebi düşük bir bitkidir; bu nedenle aşırı gübrelemeye ihtiyaç duymaz. Tesis kurarken dikim çukurlarına yanmış çiftlik gübresi (organik gübre) verilmesi, kök gelişimini ve toprak yapısını destekler. Kesin gübre cinsi ve dozu için mutlaka toprak analizi yaptırılmalı ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile ziraat mühendisinin önerisi alınmalıdır; analize dayanmayan rastgele gübreleme hem maliyeti artırır hem verime zarar verebilir. Bu rehberde belirli bir gübre dozu verilmemektedir.
Kapari kuraklığa son derece dayanıklı bir bitkidir ve derin kök sistemi sayesinde susuz (kuru) tarım koşullarında dahi yetişebilir. Tesisin ilk kurulduğu yıl, fidelerin tutması ve kök salması için periyodik can suyu verilmesi tutma oranını yükseltir. Yerleşmiş bahçelerde sulama genellikle sınırlıdır; ancak çok kurak geçen yaz aylarında, özellikle tomurcuk dönemi verim ve kalitesini desteklemek için aralıklı sulama yapılabilir. Aşırı ve durgun sulamadan kaçınılmalı, drenajı iyi topraklar seçilmelidir; kök bölgesinde su göllenmesi çürümeye yol açar. Damla sulama, suyu verimli kullanmak açısından uygun bir yöntemdir.
Hasat edilen kısım, henüz açmamış küçük çiçek tomurcuklarıdır. İyi gelişmiş fidelerde ilk yıldan itibaren tomurcuk görülebilse de, ekonomik ürün gelişmeye bağlı olarak genellikle 2. veya 3. yıldan itibaren alınır. Hasat dönemi yaz boyunca sürer ve tomurcuklar hızla açtığı için toplama çok sık aralıklarla (birkaç günde bir) tekrarlanır. Toplama, sabahın serin saatlerinde yapılmalı; iri ve açmaya başlamış tomurcuklar yerine bezelye iriliğindeki küçük, sıkı tomurcuklar tercih edilmelidir, çünkü küçük tomurcuklar daha değerlidir. Toplama sırasında tomurcukların ezilip kararmaması için plastik kap yerine pamuklu bez torba kullanılması önerilir. İyi tesis edilmiş bir dekardan, olgunluğa erişen yıllarda yaklaşık 300 ile 500 kg tomurcuk alınabilir. Toplanan tomurcuklar bekletilmeden salamuraya alınarak işlenir.
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
