Antep Fıstığı Yetiştiriciliği

Antep Fıstığı hakkında

Antep fıstığı, Güneydoğu Anadolu başta olmak üzere ülkemizin kurak ve yarı kurak bölgelerinde yetiştirilen, kuraklığa dayanıklı kıymetli bir meyve türüdür. Bu rehber, Tarım ve Orman Bakanlığı Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü yayınına dayanarak dikim, gübreleme, sulama ve hasat uygulamaları ile bahçelerde sık görülen hastalık ve zararlıların tanıtımını kapsamaktadır.

Ekim zamanı ve tohum

Antepfıstığında dikim sonbahar veya ilkbaharda yapılabilir; kışları çok sert geçmeyen yerlerde sonbahar dikimi tercih edilir, çünkü sonbahar dikiminde bitkilerin arazide tutma oranı yüksektir. Bahçeler doğrudan tohum ekimi, çöğür dikimi, tüplü fidan dikimi veya yabanilerin yerinde aşılanmasıyla tesis edilebilir. Sulu koşullarda sıra arası 6-8 m, sıra üzeri çeşide göre 1-4 m; yoğun dikimde ise sıra arası 6-8 m, sıra üzeri 40-50 cm mesafe uygulanır. Kuru koşullarda kök rekabetini önlemek için dikim aralıkları daha geniş tutulmalıdır.

Bahçe tesisi tüplü fidan, çöğür dikimi, doğrudan tohum ekimi veya yabanilerin yerinde aşılanmasıyla yapılır. Dikim aralığı: sulu koşullarda sıra arası 6-8 m ve sıra üzeri 1-4 m; yoğun dikimde sıra arası 6-8 m, sıra üzeri 40-50 cm. Tüplü fidan dikiminde dikim derinliği tüp boyunu geçmemeli, aşılı fidanlarda aşı yeri toprak seviyesinin üzerinde kalmalıdır.

Gübreleme

Gübrelemeden önce toprak ve yaprak analizi yaptırılması önerilir; toprak örnekleri yaprak dökümünden sonra, yaprak örnekleri ben düşme döneminde alınır. Bir araştırmada kuru şartlarda yetişen 35-40 yaşlı ağaçlara saf olarak verilen 800 gr azot, 600 gr fosfor, 400 gr potasyum ve 50-60 kg ahır gübresi ile yapraktan gübreleme, verimi yaklaşık yüzde 50 artırmıştır (değerler ağaç başına olup dekara kg değeri değildir). Kuru şartlarda azotlu gübreler şubat ve mart aylarında taç izdüşümüne iki defada verilip toprağa karıştırılır; fosforlu ve potasyumlu gübreler ocak ayında 20-25 cm derinliğindeki banda verilir. Bölgede demir ve çinko noksanlığına sık rastlanır.

Sulama

Antepfıstığının yıllık bitki su tüketimi damla sulama ile yaklaşık 800-1000 mm arasında değişir. Ağaçlar kuraklığa dayanıklı olsa da iyi bir bitki gelişimi ve meyve verimi için sulama, kuruya oranla önemli ölçüde ürün artışı sağlar ve periyodisite (yok yılı) şiddetini azaltır. Yüzey/yüzeyaltı damla sulama önerilir; karık ve çanak sulama da uygulanabilir. Yüzey sulamada ağacın gövdesinin su ile göllendirilmemesine dikkat edilmeli, aksi halde fungal hastalıklar ortaya çıkabilir.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Karazenk (Pseudocercospora pistacina): Yapraklarda ve kısmen meyve dış kabuğunda siyah lekeler şeklinde görülür. Lekeler zamanla tüm yaprak yüzeyini kaplayarak yaprakların kurumasına ve zamanından önce dökülmesine neden olur; ağaçlar zayıflar, meyve içleri gelişemez ve karagözler dökülür.
• Meyve Kararmaları (Alternaria alternata): Meyve yüzeyinde kararmalar ve tipik doku çöküntüleri şeklinde başlar. Perikarpta lezyonlar oluşur ve bu lezyonlardan zamk akıntıları meydana gelir; kırmızı kabuğun sert kabuğa yapışmasıyla önemli kalite kayıpları, bazen iç meyvede acımtırak tat oluşur.

Zararlılar

• Antepfıstığı Psillidi (Agonoscena pistaciae): Nimf ve erginler bitkinin öz suyu ile beslenir; yoğunluğa bağlı olarak yapraklar zamanından önce sararıp dökülmeye başlar. Dışkıdan çıkan tatlımsı madde (fumajin) yaprakları ve ağaç altını kaplar; yaprak dökümü nedeniyle karagözler dökülür ve meyveler yeterince iç dolduramaz.
• Antepfıstığı Dalgüvesi (Kermania pistaciella): Larvalar bir yıllık sürgünler içinde beslenir; zarar gören sürgünde meyve gözleri ve yapraklar dökülür, sürgünler kısa kalır. Meyve salkımına (cumba) giren larva meyvelerin küçük kalmasına ve salkımın seyrekleşmesine neden olur.
• Antepfıstığı Karagözkurdu (Hylesinus vestitus): Erginler ağaçların karagözlerinde (meyve gözü) beslenir; bir ergin bir yaz boyunca 8-10 gözde beslenebilir. Larvalar zayıf dallarda galeriler açarak iletim demetlerini tahrip eder ve dalların kurumasına yol açar.
• Antepfıstığı Meyve İçgüvesi: Larvalar meyvelerin içi ile beslenir ve gelişme süresince 8-12 meyveye zarar verebilir. Zarar görmüş meyvelerde gelişme durur, içinde beslenme artıkları görülür, kabuk renkleri kahverengileşir ve meyveler dökülür.

Antep Fıstığı hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Hasat dönemi iklim koşullarına göre değişmekle birlikte genellikle ağustos ayında başlayıp eylül ayı sonuna kadar devam eder. İki dönemde hasat yapılır: Erken hasat (boz) döneminde meyve içi yeşil olup tatlı, dondurma ve baklava sanayisinde kullanılır; tam hasat (ben) döneminde dış kabuk kendine özgü rengini alır, iç renk sarı-gül renge döner, çıtlama ve randıman en yüksek olup çerezlik tüketime uygundur. Hasat zamanının doğru saptanması aflatoksin (küf) zararının önlenmesi açısından önemlidir.