Menü
Yer elması (Helianthus tuberosus), halk arasında topinambur ya da yerelması olarak da bilinen, ayçiçeğiyle akraba çok yıllık bir bitkidir. Toprak altında oluşturduğu yumrular için yetiştirilir ve bu yumrular nişasta yerine büyük oranda inülin denilen depo karbonhidratını içerir. Bu özelliği yer elmasını diyabet dostu gıdalar, prebiyotik ürünler ve inülin sanayisi açısından değerli kılar. Türkiye tarımında yer elması geleneksel olarak küçük ölçekli, bahçe ve tarla kenarı ekimleriyle var olmuş, son yıllarda sağlıklı beslenme ve fonksiyonel gıda ilgisiyle yeniden gündeme gelmiştir. Bitkinin en önemli avantajı düşük girdiyle, zayıf topraklarda ve serin iklimlerde bile yetişebilen dayanıklı yapısıdır. Kuraklığa ve soğuğa toleransı yüksek olduğundan bakım masrafı azdır. Bu yönleriyle yer elması hem insan gıdası hem hayvan yemi hem de biyokütle ve inülin hammaddesi olarak Türkiye tarımında niş ama gelişmeye açık bir ürün konumundadır.
Yer elması Türkiye genelinde çok geniş bir alana uyum sağlayabilen dayanıklı bir bitkidir ve neredeyse her bölgede yetiştirilebilir. Bununla birlikte serin ve nemli iklime toleransı yüksek olduğundan İç Anadolu, Karadeniz, Marmara ve Doğu Anadolu kesimlerinde geleneksel olarak daha yaygın görülür. İç Anadolu ile Doğu Anadolu illerinde soğuğa dayanıklı yapısı sayesinde kışı toprak altında geçirebilmesi önemli bir avantajdır. Karadeniz ve Marmara bölgelerinde ise yeterli yağış ve nemli hava, yumru gelişimini destekler. Bitkinin toprak isteği fazla seçici değildir; tınlı, gevşek, iyi drene olan ve organik maddece zengin topraklarda daha iri ve düzgün yumru verir. Ağır, su tutan ve taban suyu yüksek topraklarda yumrularda çürüme riski artar. Yer elmasının kuraklığa, fakir topraklara ve düşük sıcaklıklara toleransı yüksek olduğu için sulama ve girdi imkanı sınırlı alanlarda, tarla kenarlarında ve nadasa bırakılan yerlerde de kolaylıkla yetiştirilebilir.
Yer elmasında verim; çeşit, dikim sıklığı, toprak yapısı, sulama ve gübreleme koşullarına bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir. İyi bakılan, sulanan ve uygun topraklarda yetiştirilen tarlalarda dekara yaklaşık 2 ile 4 ton arası yumru verimi alınabildiği, uygun olmayan koşullarda ise bu değerin belirgin şekilde düştüğü genel olarak ifade edilir. Bu nedenle kesin bir rakam yerine yaklaşık aralık dikkate alınmalıdır. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: kullanılan yumru çeşidinin genetik potansiyeli, dikim zamanı ve sıklığı, toprağın gevşekliği ve drenajı, büyüme döneminde yeterli nem ve sulama, dengeli gübreleme, yabancı ot kontrolü ile hasat zamanının doğru seçilmesidir. Yer elması çok yıllık ve toprakta kalan küçük yumrulardan yeniden sürebilen bir bitki olduğundan, hasat sonrası tarlada kalan yumrular ertesi yıl kendiliğinden yeni bitkiler oluşturabilir. Bu durum sürekli üretim sağlarken, planlı olmayan tarlalarda bitkinin yabani ot gibi yayılmasına da yol açabilir.
Yer elması Türkiye tarımında hububat, ayçiçeği ya da patates gibi büyük ölçekli bir ticari ürün olmayıp niş bir pazara sahiptir. İç tüketimde ağırlıklı olarak taze sebze olarak pazarlarda, semt pazarlarında ve doğal gıda satan işletmelerde satılır; ayrıca inülin içeriği nedeniyle diyabet dostu ve prebiyotik gıda arayan tüketicilerin ilgisini çeker. Turşu, salata, kızartma ve çorba gibi kullanımların yanı sıra un ve inülin gibi işlenmiş ürünlere de hammadde olabilmektedir. Yer elması hayvancılıkta yeşil aksamı ve yumrusuyla yem bitkisi olarak da değerlendirilir. İhracat ve ithalat açısından yer elması standart bir dış ticaret kalemi olarak öne çıkmaz; ticaret büyük ölçüde yurt içi taze tüketim ve küçük ölçekli işlenmiş ürün pazarına dayanır. Ekonomik önemi, düşük girdiyle üretilebilmesi ve fonksiyonel gıda ile sağlıklı beslenme trendleriyle birlikte katma değerli ürünlere dönüştürülebilme potansiyelinden gelir. Kesin üretim, ihracat ve fiyat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı gibi resmi kaynakların güncel verilerine bakılması önerilir.
Yer elması, ayçiçeğiyle akraba çok yıllık bir bitkinin toprak altı yumrusudur. Patatesten en önemli farkı, nişasta yerine büyük oranda inülin adı verilen bir lif depolamasıdır. Bu nedenle kan şekerini patates kadar yükseltmez ve diyabet dostu bir gıda olarak öne çıkar.
Yer elması genellikle ilkbaharda, toprak tavını bulduğunda yumrularla dikilir. Hasat ise sonbaharda bitkinin üst aksamı kuruduktan sonra, yumrular olgunlaştığında yapılır. Yumrular soğuğa dayanıklı olduğu için toprakta bırakılıp kış boyunca ihtiyaç oldukça sökülebilir.
Gevşek, tınlı, iyi drene olan ve organik maddece zengin topraklarda daha iri ve düzgün yumru verir. Ağır, su tutan ve taban suyu yüksek topraklarda yumrularda çürüme riski artar. Bununla birlikte fakir ve zayıf topraklara toleransı da yüksektir.
Yer elması nişasta yerine inülin içerdiği için genellikle diyabet dostu ve prebiyotik bir gıda olarak değerlendirilir. Yine de miktar ve beslenme planı kişiye göre değişeceğinden, tüketim konusunda bir hekim veya diyetisyene danışılması uygun olur.
Evet. Hasat sırasında toprakta kalan küçük yumrular ertesi yıl yeniden sürebildiği için yer elması çok yıllık davranış gösterir ve planlı olmayan tarlalarda yabani ot gibi yayılabilir. Bu yüzden ekim alanının sınırlandırılması ve düzenli takip önerilir.
Yer elması, genellikle ilkbaharda, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Ekim zamanı, bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Yer elması, ekimden yaklaşık 4-5 ay sonra hasat edilebilir. Hasat zamanı, bitkinin büyüme koşullarına ve iklimine bağlı olarak değişir.
Yer elması, derin, humuslu ve iyi drene edilmiş toprakları sever. Ilıman iklimlerde en iyi verimi sağlar.
Yer elması, kök gelişimi için düzenli sulama gerektirir. Sulama sıklığı, toprak tipine ve hava koşullarına göre ayarlanmalıdır.
Yer elmasının birçok farklı çeşidi bulunmaktadır. Bunlar, yerel iklim koşullarına ve yetiştirme yöntemlerine göre farklılık gösterir.
Yer elması, kök çürüklüğü, yaprak lekesi gibi hastalıklara ve örümcek akarları, pul böcekleri gibi zararlılara karşı hassastır. Bu nedenle düzenli kontrol yapılmalıdır.
Yer elması, genellikle budama gerektiren bir bitki değildir. Ancak, sağlıklı bir gelişim için yabancı otların temizlenmesi ve toprak havalandırması önemlidir.
Yer elması, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Uzun süreli saklama için, karanlık ve nemsiz alanlar tercih edilmelidir.
Yer elması, sera ortamında daha kontrollü koşullarda yetiştirilirken, açık alanda doğal iklim koşullarına maruz kalır. Sera, hastalık ve zararlılara karşı daha az risk sunar.
Yer elması, aynı toprakta birkaç yıl üst üste yetiştirilmemelidir. Diğer sebzelerle rotasyon yaparak toprak sağlığını korumak önemlidir.
Yer elması verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Bu nedenle, her yetiştirme koşulunda farklı sonuçlar elde edilebilir.
Yer elması, organik tarım yöntemleri ile yetiştirilebilir. Kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal malzemeler kullanılmalıdır.
Hasat sonrası yer elmaları, toplanarak temizlenmeli ve uygun saklama koşullarına yerleştirilmelidir. Ayrıca, hasat sonrası işlemler bitkinin kalitesini etkileyebilir.
Yer elması, genellikle rüzgar ile tozlaşır. Ancak, bazı türlerde böceklerin de rolü olabilir.
Yer elması, soğuk havalara dayanıklıdır ancak aşırı don koşullarında zarar görebilir. Bu nedenle, don riski olan bölgelerde dikkatli olunmalıdır.
Yer elması, tam güneş alan alanlarda en iyi şekilde yetişir. Günde en az 6-8 saat güneş ışığı alması önerilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM.
Harman üzerinde güncel yer elması ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Yer Elması Yer Elması Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
