Menü
Mürdümük (Lathyrus sativus), baklagiller familyasından tek yıllık bir yem bitkisidir ve Türkiye tarımında özellikle hayvan beslemede önemli bir yere sahiptir. Halk arasında bölgeye göre "gevil", "burçak benzeri" gibi adlarla da anılan bu bitki, kuru tane, kuru ot ve silaj olarak değerlendirilir. Kök nodülleri aracılığıyla havadan azot bağlaması sayesinde toprağı zenginleştirir ve münavebe (ekim nöbeti) sistemlerinde tahıllardan sonra tercih edilir. Kurağa ve fakir topraklara dayanıklılığı, sulama imkânı sınırlı kırsal alanlarda onu değerli bir seçenek yapar. Tanesi yüksek protein içeriğiyle küçük ve büyükbaş hayvan rasyonlarında kullanılır. Ancak tanesinde bulunan beta-ODAP (nörotoksik amino asit) nedeniyle insan ve hayvan tüketiminde aşırıya kaçılmaması, ıslah edilmiş düşük toksinli çeşitlerin tercih edilmesi önerilir. Türkiye ekonomisindeki katkısı daha çok yem bitkisi üretimi, mera ıslahı ve sürdürülebilir kuru tarım açısından öne çıkar; kaba yem açığının kapatılmasına destek olan alternatif bir baklagildir.
Mürdümük, Türkiye'de yağışın sınırlı olduğu ve kuru tarımın yaygın olduğu bölgelerde daha rahat yetişir. Başlıca üretim alanları İç Anadolu (Konya, Ankara, Eskişehir, Yozgat, Sivas çevresi), Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Geçit Bölgeleridir. Bu bölgelerin karasal iklimi, düşük yıllık yağışı ve derin, orta bünyeli topraklarda mürdümüğün kuraklığa dayanıklı kök yapısıyla uyum sağlaması, ekim tercihini artırır. Bitki, kireçli ve nispeten fakir topraklarda dahi tutunabildiği için sulama altyapısı zayıf kırsal alanlarda ekilir. Aşırı asit veya çok ağır, su tutan taban arazileri yerine iyi drene olan tınlı topraklarda daha iyi verim verir. Kışlık ve yazlık ekim, bölgenin don riskine göre değişir; ılıman geçit kuşaklarında sonbahar ekimi mümkünken, sert kışların olduğu yüksek rakımlı alanlarda ilkbahar ekimi yapılır.
Mürdümükte verim; ekim amacına (kuru ot, tane veya silaj), çeşide, ekim zamanına ve yağışa göre belirgin biçimde değişir. Kuru ot üretiminde dekara yaklaşık 200-500 kg arasında kuru ot alınabilirken, tane üretiminde koşullara bağlı olarak dekara yaklaşık 100-200 kg civarında verim elde edilebildiği belirtilmektedir. Bu değerler yaklaşık aralıklar olup bölge ve yıla göre farklılık gösterir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında ekim sıklığı, çıkış döneminde ve çiçeklenmede alınan yağış, toprak azot-fosfor durumu, yabancı ot rekabeti ve hasat zamanı yer alır. Baklagil olması nedeniyle azotlu gübre ihtiyacı düşüktür; başlangıçta fosforlu gübreleme ve iyi tohum yatağı hazırlığı verimi olumlu etkiler. Kuru ot için biçim, genellikle alt baklaların dolmaya başladığı çiçeklenme sonu döneminde yapıldığında kalite ile verim dengesi korunur.
Mürdümük, Türkiye'de büyük ölçüde yem bitkisi olarak yerinde (iç piyasada) değerlendirilen bir üründür; üretimin önemli kısmı üreticinin kendi hayvancılık işletmesinde kaba yem ve tane yem olarak tüketilir. Buğday, arpa gibi tahıllara kıyasla ekim alanı ve ticaret hacmi sınırlıdır ve organize bir dünya ticaret zinciri içinde öne çıkan bir kalem değildir. Ekonomik önemi daha çok kaba yem açığının azaltılması, mera ve nadas alanlarının değerlendirilmesi ve düşük girdiyle üretim yapılabilmesi üzerinden ortaya çıkar. Tanesindeki beta-ODAP maddesi, insan gıdası olarak yaygın ve serbest tüketimini sınırlayan bir etkendir; bu nedenle ticari kullanım ağırlıklı olarak hayvan yemi yönündedir. İhracat ve ithalatına dair kesin rakamlar için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinin güncel olarak incelenmesi gerekir; burada uydurma istatistik verilmemiştir.
Mürdümük ağırlıklı olarak hayvan yemi amacıyla yetiştirilir. Kuru ot, silaj ve yüksek proteinli tane olarak küçükbaş ve büyükbaş hayvan rasyonlarında kullanılır. Ayrıca baklagil olarak toprağa azot kazandırdığı için ekim nöbetinde toprak iyileştirici bitki olarak da tercih edilir.
Mürdümük tanesinde beta-ODAP adı verilen nörotoksik bir madde bulunur ve uzun süre yoğun tüketimi lathyrism denilen sağlık sorununa yol açabilir. Bu nedenle insan tüketiminde aşırıya kaçılmamalı, mümkünse düşük toksinli ıslah çeşitleri ve uygun işleme yöntemleri tercih edilmelidir.
Evet, mürdümük kuraklığa ve fakir topraklara dayanıklı bir yem bitkisidir. Derin kök yapısı sayesinde sulama imkânı sınırlı, yağışın az olduğu kuru tarım alanlarında dahi tutunabilir. Bu özelliği onu İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi karasal iklim bölgeleri için uygun kılar.
Kuru ot üretiminde mürdümük, genellikle çiçeklenme sonu ile alt baklaların dolmaya başladığı dönemde biçildiğinde ot kalitesi ile verim dengesi en iyi şekilde korunur. Çok erken biçim verimi düşürür, çok geç biçim ise otun kalitesini ve sindirilebilirliğini azaltır.
Mürdümük baklagil olduğu için kök nodülleriyle havadan azot bağlar ve azotlu gübre ihtiyacı düşüktür. Genellikle ekimde fosforlu gübre uygulaması ve iyi hazırlanmış bir tohum yatağı verimi olumlu etkiler. Toprak analizi sonucuna göre gübreleme yapılması en doğru yaklaşımdır.
Mürdümük, genellikle ilkbahar aylarında, toprak ısısının 10-12 dereceye ulaştığında ekilir. Ekim, iklim koşullarına bağlı olarak bölgeden bölgeye değişiklik gösterebilir.
Mürdümük, ekimden yaklaşık 4-5 ay sonra hasat edilebilir. Hasat zamanı, bitkinin gelişim sürecine ve iklim koşullarına bağlı olarak değişir.
Mürdümük, hafif asidik ve iyi drene olmuş toprakları tercih eder. Ilıman iklimlerde daha iyi gelişir, ancak sert kış koşullarına da dayanıklıdır.
Mürdümük, toprak nemine bağlı olarak sulanmalıdır. Özellikle çiçeklenme döneminde yeterli su temini sağlanması önemlidir.
Mürdümük'ün farklı çeşitleri bulunmaktadır, bunlar genellikle yerel iklim ve toprak koşullarına göre değişiklik gösterir. Çeşitlerin özellikleri, verim ve hastalıklara dayanıklılık açısından farklılık arz edebilir.
Mürdümük'te sık görülen hastalıklar arasında toprak kök çürüklüğü ve yaprak lekesi bulunur. Ayrıca, böcekler arasında yaprak bitleri ve kırmızı örümcekler zararlı olabilir.
Mürdümük, genellikle budama gerektirmeyen bir bitkidir. Ancak, bitkinin sağlıklı gelişimi için düzenli olarak yabancı otların temizlenmesi ve sulama yapılması önemlidir.
Hasat edilen mürdümük, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır. Kuru tanesi, hava almayacak şekilde ambalajlanarak uzun süre muhafaza edilebilir.
Mürdümük, açık alanda yetiştirilmeye daha uygundur; ancak serada yetiştirildiğinde iklim kontrolü sağlanabilir. Açık alan, doğal polinatörlerin çalışmasını destekler.
Mürdümük, diğer baklagillerle münavebe yapıldığında toprak verimliliğini artırır. Genellikle tahıllar veya diğer baklagillerle dönüşümlü ekim önerilir.
Mürdümük verimi, çeşit, iklim ve bakıma göre değişir. Uygun koşullarda, sağlıklı bir şekilde yetiştirildiğinde iyi bir verim elde edilebilir.
Mürdümük organik olarak yetiştirilirken kimyasal gübre ve pestisit kullanılmamalıdır. Organik gübreler ve doğal zararlılarla mücadele yöntemleri tercih edilmelidir.
Hasat sonrası mürdümük, hemen temizlenmeli ve kurutulmalıdır. Kurutma işlemi, ürünün kalitesini korumak için önemlidir.
Mürdümük, genellikle rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Uygun polinatörlerin varlığı, verimi artırabilir.
Mürdümük, soğuk hava şartlarına belirli bir dayanıklılığa sahiptir. Ancak aşırı dona karşı korunması gereken dönemler olabilir.
Mürdümük yetiştirirken toprak hazırlığı, sulama ve hastalık kontrolüne dikkat edilmelidir. Ayrıca, ekim zamanı ve bakım süreçleri de verimi etkileyen önemli faktörlerdir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı - TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü).
Harman üzerinde güncel mürdümük ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Mürdümük Mürdümük Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
