Menü
Mürdümük (Lathyrus sativus), baklagiller (Fabaceae) familyasından, kurağa ve fakir topraklara dayanıklı, azot bağlayan tek yıllık bir yem ve dane bitkisidir. Münavebe, mürdümük yetiştiriciliğinin verimini belirleyen en temel uygulamalardan biridir. Kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileri sayesinde havadaki azotu toprağa bağlaması, onu ekim nöbetinde tahıllardan sonra gelen ideal bir ön bitki yapar. Çoğunlukla nadas alanlarını değerlendirmek ve kışlık tahıl monokültürünü kırmak için tercih edilir. Türkiye'de İç Anadolu, Geçit Kuşağı ve Doğu Anadolu'nun kurak alanlarında buğday, arpa gibi serin iklim tahıllarıyla dönüşümlü ekilir. Baklagil olması nedeniyle kendisinden sonra ekilen tahılın azot ihtiyacını azaltır, toprak yapısını iyileştirir ve yabancı ot baskısını düşürür. Doğru planlanmış bir münavebe; solgunluk, kök çürüklüğü ve mürdümük antraknozu gibi toprak kaynaklı sorunları azaltarak sürdürülebilir üretimi güvence altına alır.
Mürdümük üretiminde münavebe, hem toprak sağlığı hem de bitki sağlığı açısından belirleyicidir. Baklagiller familyasının ortak toprak patojenleri, aynı tarlaya arka arkaya baklagil ekilince birikir. Fusarium kaynaklı solgunluk, kök çürüklükleri, Ascochyta türü lekeler ve mürdümük antraknozu (Colletotrichum) toprakta ve bitki artıklarında yıllarca canlı kalabilir; münavebe bu döngüyü kırar. Aynı şekilde baklagil zararlıları ve tohum böcekleri ile Orobanche (canavar otu) gibi parazit yabancı otların populasyonu, konukçu bitkinin araya girmesiyle kontrol altına alınır. Besin dengesi açısından mürdümük simbiyotik azot fiksasyonu ile toprağa azot kazandırırken, fosfor ve potasyumu tahıllardan farklı oranlarda kullanır; bu da tek bir besin elementinin aşırı tüketilmesini engeller. Derin kazık kökü, tahılların saçak köklerinin ulaşamadığı katmanları havalandırır ve alt katmandaki besinleri yukarı taşır. Münavebe ayrıca kendine özgü yabancı otların tohum bankasını azaltarak herbisit baskısını düşürür.
Mürdümük için en uygun ön bitkiler serin iklim tahıllarıdır. Buğday, arpa, tritikale ve yulaf gibi tahıllardan sonra ekilen mürdümük, tahılların topraktan çektiği azotun ardından gelerek nodül bakterileriyle azot açığını kapatır ve tahıl anızının bıraktığı temiz tarlada iyi gelişir. Bu yüzden klasik tahıl-baklagil ekim nöbetinin baklagil ayağını oluşturur. Mürdümükten sonra ise en uygun ürünler yine tahıllardır; çünkü mürdümüğün toprakta bıraktığı azot ve iyileşen toprak yapısı, kendisinden sonra gelen buğday veya arpanın verimini ve protein oranını yükseltir. Ayrıca ayçiçeği, mısır ve şeker pancarı gibi azot seven endüstri ve çapa bitkileri de mürdümük sonrası zenginleşen topraktan yararlanır. Kök derinliği farklı olan bu bitkiler toprağın farklı katmanlarını kullanarak dengeyi korur. Nadasa alternatif olarak mürdümük, kurak bölgelerde yeşil gübre veya yem amacıyla araya girerek toprağı örter ve erozyonu azaltır.
Mürdümük ekiminde en çok kaçınılması gereken durum, aynı tarlaya baklagilleri arka arkaya ekmektir. Nohut, mercimek, fasulye, bakla, bezelye, fiğ, yonca ve korunga gibi diğer baklagillerden hemen sonra mürdümük ekmek, ortak toprak patojenlerinin (Fusarium solgunluğu, Sclerotinia, Ascochyta, kök çürüklükleri) ve baklagil zararlılarının birikmesine yol açar. Özellikle nohut ve mercimekle antraknoz ve solgunluk etmenleri paylaşıldığından, bu ürünlerden sonra en az 3-4 yıl mürdümük ekilmemelidir. Aynı tarlaya mürdümük üst üste (monokültür) ekmek de nodül verimliliğini düşürür, canavar otu (Orobanche) baskısını artırır ve tek yönlü toprak yorgunluğu yaratır. Ayrıca canavar otu bulaşık tarlalarda baklagil rotasyonunu sıklaştırmak sorunu büyütür. Aynı parselde iki yıl arka arkaya baklagil bulundurmak yerine araya mutlaka tahıl veya çapa bitkisi konmalıdır. Toprak kaynaklı hastalık geçmişi olan tarlalarda münavebe aralığı uzun tutulmalıdır.
Kurak ve yarı kurak bölgeler için önerilebilecek 4 yıllık örnek bir münavebe planı şöyledir: 1. Yıl kışlık buğday, 2. Yıl mürdümük (dane veya yem amacıyla, azot bağlayarak toprağı zenginleştirir), 3. Yıl arpa veya tritikale (mürdümüğün bıraktığı azottan yararlanır), 4. Yıl ayçiçeği veya nadas ile toprak dinlendirme. Sulanabilen alanlarda alternatif bir 4 yıllık plan: 1. Yıl buğday, 2. Yıl mısır veya şeker pancarı, 3. Yıl mürdümük, 4. Yıl arpa şeklinde kurulabilir. Nadaslı kuru tarım sisteminde nadasın yerine mürdümük konularak 3 yıllık bir düzen de uygulanabilir: 1. Yıl buğday, 2. Yıl mürdümük (nadas yerine, yeşil gübre veya yem), 3. Yıl arpa. Bu planlarda mürdümük iki baklagil arasına gelmeyecek şekilde daima bir tahıl ile ayrılır ve aynı parsele 3-4 yılda birden fazla gelmez.
Mürdümük için en ideal ön bitki serin iklim tahıllarıdır. Buğday, arpa, yulaf veya tritikaleden sonra ekmek en doğru tercihtir. Tahıllar topraktaki azotu tükettiği için baklagil olan mürdümük, nodül bakterileriyle bu açığı kapatır ve tahıl anızının bıraktığı temiz tarlada sorunsuz gelişir. Böylece klasik tahıl-baklagil ekim nöbeti kurulmuş olur.
Mürdümükten sonra en uygun ürün yine tahıldır. Mürdümük simbiyotik azot fiksasyonuyla toprağa azot bıraktığından, kendisinden sonra gelen buğday veya arpanın hem tane verimi hem protein oranı artar. Bunun yanında mısır, ayçiçeği ve şeker pancarı gibi azot seven çapa ve endüstri bitkileri de mürdümük sonrası zenginleşen topraktan iyi yararlanır.
Hayır, önerilmez. Mürdümüğü aynı tarlaya arka arkaya ekmek nodül verimliliğini düşürür, toprak kaynaklı solgunluk ve kök çürüklüğü etmenlerinin birikmesine ve canavar otu (Orobanche) baskısının artmasına yol açar. Aynı parsele mürdümüğün 3-4 yılda birden fazla gelmemesi ve araya mutlaka tahıl gibi bir konukçu olmayan bitkinin girmesi gerekir.
Uygun değildir. Nohut ve mercimek de baklagiller familyasındandır ve mürdümükle antraknoz, Fusarium solgunluğu ile Ascochyta gibi ortak hastalık etmenlerini paylaşır. Bu ürünlerden hemen sonra mürdümük ekmek patojen birikimini artırır. İki baklagil arasında en az 3-4 yıl olmalı ve bu süre içinde tahıl veya çapa bitkisi ekilmelidir.
Evet, kurak ve yarı kurak bölgelerde mürdümük nadasa iyi bir alternatiftir. Kurağa dayanıklı olması ve azot bağlaması sayesinde nadas yılında toprağı boş bırakmak yerine mürdümük ekilerek hem yem veya yeşil gübre elde edilir hem de toprak örtülerek erozyon azaltılır. Ayrıca topraktaki azot dengesi iyileşir ve kendisinden sonra gelen tahılın verimi yükselir.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü ve Ziraat Fakülteleri yemeklik dane baklagiller yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel mürdümük ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Mürdümük Mürdümük Ne Zaman Ekilir Mürdümük Yetiştiriciliği Tüm Mürdümük BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
