Çavdar Yetiştiriciliği

Çavdar, serin iklim tahılları içinde kurağa, soğuğa ve verimsiz topraklara en dayanıklı türlerden biridir; bu yönüyle marjinal alanlarda bile güvenli ürün verir. Bu rehber çavdar yetiştiriciliğinde ekim zamanı, tohumluk, gübreleme, sulama ve hasat konularını resmi kaynağa dayanarak özetler. Ayrıca çavdarda sık görülen başlıca hastalık ve zararlıları tanıtıcı belirtileriyle ele alır.

Ekim zamanı ve tohum

Kışlık olarak sonbaharda, genellikle ekim ayında ekilir. Mibzerle sıraya ekim en uygun yöntemdir; çavdarın bin tane ağırlığı düşük olduğundan tohumlar 2-3 cm derinliğe ekilmelidir.

Mibzerle sıraya ekim önerilir. Metrekareye atılacak tohum miktarı yetiştirme amacı, ekim zamanı, tohum büyüklüğü ve bin tane ağırlığına göre değişir; çavdarın bin tane ağırlığı düşük olduğundan ekim derinliği 2-3 cm olmalıdır.

Gübreleme

Çavdarın azot ihtiyacı serin iklim tahılları içinde en düşüktür. Dekara yaklaşık 4 kg azot ve 4-6 kg fosfor yeterlidir; fosforun tamamı ve azotun 1/3ü ekimle, kalan 2/3 azot sapa kalkma döneminde verilir. İlkbaharda fazla azotlu gübre yatmaya yol açtığından kaçınılmalıdır. Önceki ürünü gübrelenmiş veya baklagil sonrası ekilen tarlalarda gübre ihtiyacı azalır.

Ekilecek alan (dönüm)

Önemli: Bu hesaplayıcı resmi kaynaktaki genel tavsiye aralıklarını alanla çarpar. Kesin gübre dozu mutlaka toprak analizi sonucuna, çeşide ve bölge koşullarına göre belirlenmelidir. Azot ve fosfor değerleri saf besin (N, P2O5) cinsindendir; uygulanacak gübre ürünü miktarı içeriğe göre değişir. Kesin tavsiye için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışın.

Sulama ve hasat

Çavdar, serin iklim tahılları içinde kurağa ve olumsuz koşullara en dayanıklı türdür; bu nedenle genellikle kuru tarım koşullarında, sulamasız yetiştirilir.

Hasat, tanelerin sertleşip olgunlaştığı yaz başında biçerdöverle yapılır. Çavdar diğer hububata göre daha erken olgunlaşır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

Çavdar mahmuzu (Claviceps purpurea): Başaklarda tane yerine koyu mor-siyah, boynuz veya mahmuz görünümünde sert yapılar oluşur. Bu yapılar çavdar üzerindeki koyu lekelerden ayırt edilir ve zehirli alkaloit içerdiğinden insan ve hayvan sağlığı için risk oluşturur.
Pas hastalıkları: Yaprak ve sap üzerinde turuncu-kahverengi püstüller (kabarcıklar) belirir. Şiddetli enfeksiyonda yapraklar sararıp kurur, tane dolumu zayıflar ve verim düşer.
Sürme: Hastalıklı başaklarda taneler yerine kötü kokulu, koyu renkli spor kütleleri (sürme topları) oluşur. Harman sırasında bu sporlar dağılarak sağlam taneleri ve tohumluğu bulaştırır.

Zararlılar

Süne (Eurygaster spp.): Buğday, arpa, yulaf ve çavdar gibi tahıllarda başaklanma ve tane dolum döneminde tanelerin özsuyunu emerek beslenir. Emgi noktasında taneler buruşur, cılızlaşır; üründe verim ve kalite kaybına yol açar.
Ekin kambur böceği (Zabrus spp.): Sonbaharda larvaları tahıl yapraklarını toprak içine çekerek yer; ilkbaharda yaprak ve sürgünleri kemirir. Yoğunluğun arttığı tarlalarda zayıf bitki lekeleri, açık sıralar ve boşluklar görülür. Çavdar konukçuları arasındadır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları yalnızca tanıtım amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle ve etiket talimatına uygun dozda yapılmalıdır. Teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Çavdar hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri için ayrıntılı rehbere bakın →