Menü
Sap ve saman, tahıl ve baklagil bitkilerinin taneleri hasat edildikten sonra geriye kalan kuru gövde, dal ve yaprak artıklarıdır. Buğday, arpa, çeltik, mercimek ve nohut gibi bitkilerin harmanından sonra elde edilir. Türkiye hayvancılığında en yaygın ve en ekonomik kaba yem kaynaklarından biri olarak, özellikle kış aylarında hayvanların karın doygunluğunu sağlamak için kullanılır. Düşük besin değerli fakat yüksek lif içeriğine sahip bir yem grubudur.
Sap ve saman, besin değeri düşük buna karşılık ham selüloz (lif) bakımından çok zengin kaba yemlerdir. Kaynaklara göre enerji ve ham protein içerikleri düşüktür; protein oranı yaklaşık olarak diğer kaba yemlerin oldukça altındadır ve sindirilebilirliği sınırlıdır. Yapısındaki yüksek lignin ve selüloz nedeniyle hayvan tarafından güç sindirilir. Baklagil samanları (mercimek, nohut, bakla samanı) tahıl samanlarına göre nispeten daha fazla protein içerir. Vitamin ve mineral yönünden de fakir olduklarından tek başına yeterli beslenme sağlamaz; temel işlevi rumenin çalışmasını destekleyen kaba lif ve tokluk sağlamaktır.
Başta sığır, manda, koyun ve keçi olmak üzere geviş getiren (ruminant) hayvanlar için uygundur; çünkü rumenlerindeki mikroorganizmalar selülozu bir ölçüde sindirebilir. En çok kışın, mera ve yeşil ot bulunmayan dönemde kullanılır. İdame (yaşama payı) döneminde, düşük verimli veya kuruda bulunan hayvanlarda ağırlıklı olarak tercih edilir. Yüksek süt veren, gebeliğin son dönemindeki, hızlı büyüyen genç ve besideki hayvanlarda tek başına yeterli gelmez; bu dönemlerde daha kaliteli kaba ve kesif yemlerle desteklenmesi gerekir. Tek mideli hayvanlar (tavuk, at gibi) için kaba lif kaynağı olarak sınırlı değer taşır.
Sap ve saman rasyonda genellikle kaliteli kaba yemlerle (kuru yonca, fiğ, silaj, çayır otu) ve kesif yemle birlikte, dengeyi tamamlayıcı lif kaynağı olarak kullanılır. Tek başına verildiğinde hayvanın besin ihtiyacını karşılamaz, bu nedenle protein, enerji, vitamin ve mineral yönünden mutlaka takviye edilmelidir. Verilecek miktar; hayvanın türüne, yaşına, canlı ağırlığına, verim durumuna (süt, besi, gebelik) ve rasyondaki diğer yemlerin kalitesine göre değişir. Bu yüzden kesin bir günlük doz reçetesi vermek doğru değildir; rasyon dengesi bir zooteknist veya yem uzmanı tarafından hesaplanmalı ve gerektiğinde bir uzmana danışılmalıdır. Kaba yem kalitesi arttıkça kesif yem ihtiyacı ve maliyet düşer; bu nedenle saman oranı hayvanın verimini düşürmeyecek biçimde ayarlanmalıdır.
Not: Rasyon ve günlük miktar; hayvanın türü, yaşı, verim durumu ve diğer yemlere göre değişir. Dengeli rasyon için ziraat mühendisi veya veteriner hekime danışın.
Sap ve saman genellikle balya halinde preslenerek depolanır. Depolamadan önce iyice kurutulmuş, nem oranı düşürülmüş olmalıdır; nemli balyalar küflenir, ısınır ve yangın riski taşır. Üstü kapalı, havadar, yağmur ve yerden gelen rutubetten korunan sundurma veya samanlıkta, zemine temas etmeyecek şekilde istiflenerek saklanmalıdır. Besleme değerini artırmak için saman; melas ve tane kırması ile karıştırılarak silolanabilir veya kaynaklarda belirtildiği üzere üre gibi maddelerle muamele edilerek sindirilebilirliği ve protein değeri yükseltilebilir. Bu tür işlemler tekniğine uygun ve kontrollü yapılmalıdır. Uzun saplar samanının parçalanması (kıyılması) tüketimi ve karışım homojenliğini kolaylaştırır.
En büyük avantajı bol bulunması, ucuz ve ekonomik olması, hayvana kaba lif ile tokluk sağlaması ve rumenin sağlıklı çalışmasını desteklemesidir; ayrıca kolay depolanır ve uzun süre bozulmadan saklanabilir. Dezavantajı ise besin değerinin düşük, protein, enerji, vitamin ve mineral bakımından fakir ve sindirilebilirliğinin sınırlı olmasıdır; tek başına verildiğinde hayvanın verimini düşürür ve rasyonda oranı arttıkça kesif yem gereksinimi ve maliyet yükselir. Nemli veya küflü saman sağlık sorunlarına yol açabileceğinden, temiz ve kuru olmasına dikkat edilmeli, mutlaka daha kaliteli yemlerle dengelenerek kullanılmalıdır.
Hayır. Saman besin değeri düşük, protein ve enerji bakımından fakir bir kaba yemdir. Yalnızca karın doygunluğu ve kaba lif sağlar; hayvanın yaşama ve verim ihtiyacını tek başına karşılamaz. Mutlaka kaliteli kaba yem ve kesif yemle desteklenmelidir.
Her ikisi de hasat sonrası kalan bitki artığıdır. Saman genellikle harman sırasında ufalanmış, taneli tahılların (buğday, arpa, çeltik) ince gövde ve kavuz artığıdır. Sap ise mısır, ayçiçeği veya baklagil gibi bitkilerin daha kaba ve kalın gövde kısımlarını ifade eder. Baklagil sapları tahıl samanına göre biraz daha besleyicidir.
Genel olarak baklagil samanları, örneğin mercimek, nohut ve bakla samanı, tahıl samanlarına (buğday, arpa) göre daha fazla protein içerir ve nispeten daha değerlidir. Yine de hepsi düşük besin değerli kaba yem grubundadır ve takviye gerektirir.
Kaynaklara göre saman; melas ve tane kırması ile karıştırılıp silolanarak, kıyılarak ya da üre gibi maddelerle tekniğine uygun muamele edilerek sindirilebilirliği ve besin değeri yükseltilebilir. Bu işlemler kontrollü ve doğru oranlarda yapılmalı, tereddüt halinde bir uzmana danışılmalıdır.
İyice kurutulmuş balyalar, üstü kapalı, havadar ve yağmurdan korunan bir samanlıkta, zeminle temas etmeyecek şekilde istiflenmelidir. Nemli saman küflenir, ısınır ve hem hayvan sağlığı hem de yangın açısından risk oluşturur. Küflü ve nemli saman hayvana verilmemelidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Adana İl Müdürlüğü - Yem Bitkileri Yayını.
Harman üzerinde yem, yem bitkisi ve hayvancılık ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Hayvancılık İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
