Menü
Alıç (Crataegus türleri), gülgiller familyasından, dikenli çalı veya küçük ağaç formunda gelişen, Türkiye florasının çok sayıda yabani türüne ev sahipliği yaptığı bir meyvedir. Kırmızıdan sarıya değişen küçük, elmamsı meyveleri sonbaharda olgunlaşır ve mayhoş, unumsu bir tada sahiptir. Türkiye tarımında alıç uzun süre kültürü yapılmayan, doğadan toplanan bir tür olarak kaldıysa da son yıllarda hem meyvesi hem de anaç olarak kullanımıyla dikkat çekmektedir. Alıç, Anadolu halk kültüründe ve geleneksel mutfakta önemli bir yere sahiptir; taze tüketiminin yanı sıra pekmez, marmelat, çay ve kurutulmuş ürün olarak değerlendirilir. Meyvesi ve çiçekleri, halk arasında kalp ve damar sağlığıyla ilişkilendirilen geleneksel kullanımlarıyla bilinir. Kurağa, soğuğa ve verimsiz topraklara dayanıklı yapısı sayesinde erozyon kontrolü, mera ıslahı ve peyzaj çalışmalarında da kullanılır. Ayrıca armut ve muşmula gibi türler için anaç potansiyeli taşır. Toplayıcılıktan bahçe kültürüne doğru artan ilgiyle birlikte alıç, katma değerli tarım ürünleri arasında gelecek vadeden bir tür olarak değerlendirilmektedir.
Alıç, Türkiye genelinde çok geniş bir yayılış gösterir çünkü büyük ölçüde doğal olarak yetişen bir türdür. En yoğun bulunduğu alanlar İç Anadolu, Doğu Anadolu, Karadeniz ardı ve Marmara ile Ege bölgelerinin dağlık, orman kenarı ve çalılık kesimleridir. Erzurum, Erzincan, Sivas, Kayseri, Çankırı, Kastamonu, Bolu, Ankara ve Konya çevresindeki step ve dağ etekleri alıç açısından zengindir. Karadeniz Bölgesinde orman açıklıkları ve yayla eteklerinde, Doğu Anadolu'nun yüksek platolarında da yaygındır. Bu bölgelerin uygun olmasının başlıca nedeni, alıcın soğuğa ve kışın düşük sıcaklıklarına son derece dayanıklı olması, kısa ve serin yaz koşullarında bile meyve bağlayabilmesidir. Tür, kireçli, taşlı, sığ ve nispeten verimsiz topraklarda dahi tutunabilir; kuraklığa yüksek dayanımı sayesinde sulamanın sınırlı olduğu step ve dağ ortamlarını tercih eder. Bu geniş ekolojik toleransı, alıcı Türkiye'nin hemen her bölgesinde doğal olarak bulunabilen, buna karşın planlı bahçe kültürünün henüz sınırlı olduğu bir tür haline getirir.
Alıç ağırlıklı olarak doğadan toplanan bir tür olduğu için kültür meyveciliğindeki gibi standart, yaygın kabul görmüş dekara verim rakamları sınırlıdır; verim büyük ölçüde türe, ağacın yaşına, doğal yoğunluğa ve yıla göre değişir. Genel olarak olgun bir alıç ağacından yıllık yaklaşık birkaç kilogramdan on kilograma kadar meyve alınabildiği, iri meyveli seçilmiş tiplerde bu miktarın artabildiği ifade edilir; kesin ve tek bir rakam vermek doğru olmaz. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında tür ve genotip farklılıkları, ağacın yaşı ve tacın gelişmişliği, çiçeklenme dönemindeki don ve olumsuz hava koşulları, tozlaşmayı sağlayan arı gibi böceklerin varlığı, toprak derinliği ve nem durumu ile budama ve bakım uygulamaları yer alır. Doğal populasyonlarda periyodisite, yani bir yıl bol bir yıl az ürün verme eğilimi de görülebilir. Seçilmiş iri meyveli tiplerin aşı ile çoğaltılıp bahçe koşullarında bakımının yapılması, birim alandan alınan verimi belirgin biçimde yükseltme potansiyeline sahiptir.
Alıcın ticareti büyük ölçüde iç pazara ve yerel tüketime dayanır. Meyve, sonbaharda köylerde ve pazarlarda taze olarak satılır; ayrıca kurutulmuş alıç, alıç çayı, pekmez, marmelat ve takviye ürünlerine işlenerek katma değer kazanır. Son yıllarda doğal ve fonksiyonel gıdalara olan ilgiyle birlikte alıç meyvesi ve yaprak-çiçek karışımlarına yönelik talep, aktar ve bitkisel ürün pazarında görünür biçimde artmıştır. İhracat açısından alıç, kirazsız veya fındık gibi büyük hacimli ürünler kadar öne çıkan bir kalem değildir; daha çok kurutulmuş bitkisel ürünler ve bitkisel çay hammaddesi kategorisi içinde, sınırlı ve niş bir dış talep söz konusudur. İthalat ise pratikte önemli bir yer tutmaz, çünkü Türkiye alıç açısından zengin doğal kaynaklara sahiptir. Ekonomik önemi, tek başına yüksek hacimli bir ürün olmasından çok, kırsal alanda toplayıcılık yoluyla ek gelir sağlaması, bitkisel ürün ve fonksiyonel gıda sektörüne hammadde olması ve anaç ile peyzaj bitkisi olarak kullanım potansiyelidir. Kültüre alma ve markalaşma çalışmalarıyla ticari değerinin artması beklenmektedir.
Alıç meyveleri genellikle sonbaharda, ağırlıklı olarak eylül ile kasım ayları arasında olgunlaşır. Meyvenin renginin türe göre kırmızı, sarı veya turuncuya dönmesi ve etinin yumuşayıp unumsu bir kıvam alması olgunlaşmanın işaretidir. Bazı türlerde meyve ilk hafif donları gördükten sonra tadını daha çok belli eder.
Hayır, farklı meyvelerdir ancak halk arasında karıştırılabilir. Muşmula, Mespilus germanica türüdür ve daha iri, tek türdür. Alıç ise Crataegus cinsine ait çok sayıda türü kapsar, meyveleri daha küçüktür. İkisi de gülgiller familyasındandır ve olgunlaştıkça yumuşayan unumsu bir yapıya sahip olmalarıyla benzeşir.
Alıç oldukça dayanıklı ve az istekli bir türdür. Kireçli, taşlı, sığ ve verimsiz topraklarda bile tutunabilir; kuraklığa ve soğuğa yüksek dayanım gösterir. Bu nedenle bakımı görece kolaydır ve sulamanın sınırlı olduğu dağlık, step alanlarda dahi yetişebilir. Erozyon kontrolü ve mera ıslahı çalışmalarında da bu özellikleriyle kullanılır.
Alıç taze olarak yenebildiği gibi kurutularak da tüketilir. Ayrıca pekmez, marmelat, reçel ve alıç çayı yapımında kullanılır. Meyvesi ve çiçekleri geleneksel olarak bitkisel çay ve takviye ürünlerine işlenir. Mayhoş ve hafif unumsu tadı nedeniyle çoğunlukla olgunlaştıktan sonra tüketilmesi tercih edilir.
Alıç tohumla çoğaltılabilir ancak tohumları sert kabuklu olduğundan çimlenmesi zaman alır ve katlama gibi işlemler gerektirir. İri meyveli ve verimli seçilmiş tipleri çoğaltmak için aşı yöntemi tercih edilir; bu sayede istenen özellikler korunur. Alıç aynı zamanda armut gibi bazı türler için anaç olarak da kullanılabilmektedir.
Alıç, genellikle ilkbahar aylarında, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Ayrıca sonbaharda da ekim yapılabilir, ancak bu durumda kök gelişimi kış boyunca yavaşlayabilir.
Alıç meyveleri, ekimden sonra yaklaşık 2-3 yıl içinde meyve vermeye başlar. Hasat zamanı, türüne bağlı olarak sonbahar aylarıdır.
Alıç, iyi drene edilmiş, hafif asidik veya nötr toprakları tercih eder. Ilıman iklimlerde en iyi gelişimi gösterir, aşırı sıcak veya soğuk iklimlerden kaçınılmalıdır.
Alıç, kök gelişimi için düzenli sulama gerektirir, ancak aşırı sulamaktan kaçınılmalıdır. Toprağın nem durumu göz önünde bulundurularak sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Alıç, birçok farklı çeşidi olan bir bitkidir; bunlar arasında Crataegus monogyna ve Crataegus laevigata gibi türler bulunur. Her bir tür, meyve rengi ve tadı bakımından farklılık gösterir.
Alıçta en sık görülen hastalıklar arasında yaprak lekesi ve kök çürüklüğü yer alır. Ayrıca, zararlılar arasında yaprak bitleri ve kırmızı örümcekler bulunabilir.
Alıç, sağlıklı bir gelişim için düzenli olarak budanmalıdır; kurumuş veya hastalıklı dallar temizlenmelidir. Budama işlemi, kış sonu veya erken bahar döneminde yapılmalıdır.
Alıç meyveleri, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Uzun süreli saklama için dondurulması veya reçel yapılması önerilir.
Alıç, genellikle açık alanda yetiştirilir; ancak sera ortamında da yetiştirilebilir. Sera, özellikle soğuk iklimlerde bitkinin gelişimini destekleyebilir.
Alıç, aynı alanda birkaç yıl üst üste yetiştirilmemelidir; bu nedenle münavebe uygulanmalıdır. Diğer meyve ağaçları veya tahıllar ile dönüşümlü olarak ekilmesi önerilir.
Alıçta verim, çeşit, iklim ve bakım koşullarına bağlı olarak değişir. Uygun bakım ve iklim koşulları sağlanırsa, verim artırılabilir.
Alıç, organik tarım kurallarına uygun olarak yetiştirilebilir; kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal gübreler kullanılmalıdır. Toprak sağlığını korumak için organik yöntemlerle bakım yapılmalıdır.
Alıç hasat edildikten sonra, hemen tüketilmezse temizlenip saklanmalıdır. Meyveler, taze olarak tüketilebileceği gibi, reçel veya marmelat yapımında da kullanılabilir.
Alıç, genellikle böcekler tarafından tozlaşır; bu nedenle çevresinde polinatörlerin bulunması önemlidir. Farklı çeşitlerin bir arada bulunması, meyve verimini artırabilir.
Alıç, genel olarak soğuğa dayanıklıdır; ancak aşırı don olaylarından etkilenebilir. Genç ağaçlar, daha hassas olabilir ve kış aylarında koruma gerektirebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel alıç ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Alıç Alıç Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
