Menü
Fosfor, azot ve potasyum ile birlikte bitkilerin en çok ihtiyaç duyduğu üç makro besin elementinden biridir ve kimyasal simgesi P olarak gösterilir. Bitkiler fosforu topraktan çözünmüş fosfat iyonları biçiminde alır. Nükleik asitlerin, hücre zarlarının ve enerji taşıyan bileşiklerin yapısında yer aldığı için yaşamsal bir elementtir. Toprakta bol miktarda bulunabilse de büyük bölümü bitkinin alamayacağı bağlı formda olduğundan çoğu zaman alınabilirliği sınırlıdır.
Fosforun bitkideki temel görevi enerjinin depolanması ve hücreler arasında taşınmasıdır; fotosentezle üretilen enerji fosforlu bileşikler aracılığıyla kullanılır. Kök sisteminin güçlü ve derine doğru gelişmesini destekler, bu sayede genç bitkilerin tutunması ve su ile besin alması kolaylaşır. Çiçeklenmeyi, meyve ve tane bağlamayı, tohum oluşumunu ve olgunlaşmayı olumlu etkilediği için verim ve kalite üzerinde belirleyicidir. Ayrıca fosforla dengeli beslenen bitkilerin soğuğa ve bazı stres koşullarına karşı dayanıklılığının arttığı kabul edilir. Bu nedenle özellikle fide, çıkış ve erken gelişme döneminde fosforun yeterli olması büyük önem taşır.
Fosfor yönetiminin ilk adımı toprak analizidir; ekim öncesi alınan temsili toprak örnekleriyle toprağın alınabilir fosfor düzeyi laboratuvarda belirlenir ve gübreleme kararı bu sonuca göre verilir. Kesin doz toprağın fosfor durumuna, bitki türüne ve hedeflenen verime göre değişir, bu yüzden reçete niteliğinde tek bir rakam vermek doğru değildir; doz mutlaka toprak analizine dayandırılmalıdır. Fosfor toprakta çok az hareket ettiği için gübrenin kök bölgesine yakın verilmesi, genellikle ekimle birlikte bant halinde ya da toprağa karıştırılarak uygulanması alınabilirliği artırır. Yüzeye serpip karıştırmadan bırakmak etkinliği düşürür. Organik gübreler, ahır gübresi ve kompost da toprağa fosfor kazandırır ve toprağın fosfor tutma dengesini iyileştirmeye yardımcı olur.
Fosfor eksikliği belirtileri genellikle önce yaşlı ve alt yapraklarda ortaya çıkar. Tipik belirtiler bodur ve yavaş büyüme, yapraklarda donuk koyu yeşil renk ile birlikte özellikle yaprak alt yüzeyinde ve damarlarda görülen morumsu erguvani renklenmedir. Kök gelişimi zayıflar, çiçeklenme ve olgunlaşma gecikir, meyve tutumu ve tane doldurma azalır. Belirtiler soğuk toprakta ve düşük pH ya da yüksek kireç koşullarında daha belirgin görülebilir çünkü bu durumlarda toprakta fosfor bol olsa bile alınabilirliği düşer. Pratik bir ipucu olarak morarma ve bodurluk görüldüğünde sorunu gözle tahmin etmek yerine yaprak ve toprak analiziyle doğrulamak, gereksiz ve pahalı gübrelemenin önüne geçer. Aşırı fosfor uygulamasının ise çinko ve demir gibi bazı elementlerin alımını engelleyebileceği unutulmamalıdır.
Not: Uygulama; toprak yapısı, ürün ve iklime göre değişir. Gübreleme ve toprak yönetimi kararları için toprak analizi yaptırıp ziraat mühendisine danışın.
Yeterli fosfor güçlü kök gelişimi, iyi çiçeklenme ve meyve tutumu, hızlı olgunlaşma ile daha yüksek verim ve kalite sağlar ve bitkinin erken dönem gelişimini belirgin biçimde destekler; buna karşılık dikkat edilmesi gereken nokta fosforun toprakta kolayca bağlanıp alınamaz hale gelmesi ve az hareket etmesidir; bu yüzden gelişigüzel ve fazla uygulama hem ekonomik kayıp yaratır hem de diğer besin elementlerinin alımını bozabilir ve çevresel açıdan sorun oluşturabilir, dolayısıyla en sağlıklı yol dozu daima toprak analizine göre belirlemek ve gübreyi kök bölgesine doğru yerleştirmektir.
En belirgin işaretler bodur büyüme, yaşlı yapraklarda donuk koyu yeşil renk ve özellikle yaprak alt yüzeyinde morumsu erguvani renklenmedir. Kök gelişimi zayıflar, çiçeklenme ve olgunlaşma gecikir. Ancak bu belirtiler başka sorunlarla karışabildiği için kesin teşhis için toprak ve yaprak analizi yaptırmak en güvenilir yoldur.
Fosforun büyük bölümü toprakta bitkinin doğrudan alamayacağı bağlı formlarda bulunur. Toprağın pH değeri çok düşük ya da çok yüksek olduğunda, toprak kireçli olduğunda veya toprak soğuk olduğunda alınabilir fosfor azalır. Bu nedenle toplam fosfor bol olsa bile bitki eksiklik belirtisi gösterebilir.
Tek bir standart doz vermek doğru değildir. Uygulanacak miktar toprağın mevcut fosfor düzeyine, yetiştirdiğiniz bitkiye ve hedeflediğiniz verime göre değişir. Bu yüzden doz mutlaka toprak analizi sonucuna göre belirlenmelidir; en doğrusu bir toprak analiz laboratuvarından ve ziraat uzmanından destek almaktır.
Fosfor toprakta çok az hareket ettiği için kök bölgesine yakın verilmesi önemlidir. Genellikle ekim öncesi ya da ekimle birlikte toprağa karıştırılarak veya bant halinde uygulanması, yüzeye serpmeye göre daha etkilidir. Fosfor özellikle erken gelişme döneminde gerekli olduğundan bu dönemde yeterli olması önem taşır.
Evet, ihtiyaçtan fazla fosfor hem ekonomik kayıptır hem de sorun yaratabilir. Aşırı fosfor çinko ve demir gibi bazı besin elementlerinin alımını engelleyebilir ve fazlası sulama ve yağışla taşınarak çevresel kirliliğe yol açabilir. Bu yüzden fazla vermek yerine analize dayalı ve ölçülü uygulama tercih edilmelidir.
Kaynak: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı MEGEP, Toprakta Makro Besin Elementi Analizleri Modülü.
Harman üzerinde tarım girdileri ve ürün ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tarım Girdisi İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
