Menü
Toprak organik maddesi, bitki ve hayvan kalıntılarının toprak canlıları tarafından ayrıştırılmasıyla oluşan, karbon açısından zengin bileşenlerin tümüdür. Bu ayrışmanın ileri aşamasında ortaya çıkan koyu renkli, kararlı kısma humus denir. Toprağın en canlı ve dinamik bölümü olup fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin hepsini birden etkiler. Türkiye tarım topraklarının önemli bölümünde organik madde düzeyi düşük ya da orta seviyede kabul edilir.
Organik madde, toprak verimliliğinin adeta kalbidir. Toprak tanelerini bir araya getirerek dayanıklı bir yapı oluşturur, bu sayede havalanmayı, su geçirgenliğini ve kök gelişimini iyileştirir. Suyu tutma kapasitesini artırdığı için kuraklık ve sulama stresine karşı toprağı daha dayanıklı kılar. Bitki besin elementlerini bünyesinde tutup zamanla serbest bırakarak doğal bir besin deposu görevi görür ve gübrelerden yararlanmayı artırır. Ayrıca toprak mikroorganizmalarının ve solucanların besin ve enerji kaynağıdır, bu canlı faaliyet toprak sağlığını ve besin döngüsünü ayakta tutar. Karbonu toprakta tutması yönüyle iklim açısından da önemlidir.
Organik madde düzeyi yetkili bir laboratuvarda yapılan toprak analiziyle yüzde olarak ölçülür ve toprak analizi genellikle birkaç yılda bir tekrarlanarak eğilim izlenir. Düzeyi korumak ve yükseltmek için başlıca yöntemler şunlardır: iyi yanmış çiftlik gübresi ve kompost uygulamak, hasat sonrası bitki artıklarını tarlada bırakmak, yeşil gübre ve ara ürün ekmek, baklagilleri içeren münavebe uygulamak, toprak işlemeyi azaltarak yüzeyi örtülü tutmak ve erozyonu önlemek. Uygulanacak organik gübrenin türü ve miktarı toprağın mevcut durumuna göre değiştiğinden karar toprak analizi sonucuna ve ürün ihtiyacına göre verilmelidir; genel geçer bir doz reçetesi yoktur. Organik maddenin artışı hızlı değildir, sabırlı ve sürekli bir yönetim ister.
Organik maddesi azalan toprakta belirtiler gözle fark edilebilir: yüzeyde sertleşme ve kaymak tabakası oluşması, yağmurdan sonra su göllenmesi ya da hızlı kuruma, açık ve cansız renk, azalan solucan ve toprak canlısı sayısı, gübreye rağmen zayıf bitki gelişimi. Pratik ipuçları olarak, ham ve yanmamış hayvan gübresini doğrudan uygulamaktan kaçının çünkü yabancı ot tohumu ve zararlı taşıyabilir, iyi yanmış veya kompostlanmış olanı tercih edin. Anızı ve bitki artıklarını yakmayın, tarlada bırakmak organik maddeyi besler. Toprağı gereğinden fazla ve ıslakken işlemek yapıyı bozar ve organik maddenin daha hızlı tükenmesine yol açar. Ölçüm için toprak örneğini doğru derinlik ve yöntemle almak sonucun güvenilirliği için kritiktir.
Not: Uygulama; toprak yapısı, ürün ve iklime göre değişir. Gübreleme ve toprak yönetimi kararları için toprak analizi yaptırıp ziraat mühendisine danışın.
Organik maddeyi artırmanın faydaları çok yönlüdür: toprak yapısı ve su tutma kapasitesi iyileşir, besin elementleri daha verimli kullanılır, erozyon ve sıkışma azalır, toprak canlılığı ve uzun vadeli üretkenlik yükselir. Dikkat edilecek nokta ise bunun zaman ve emek isteyen bir süreç olmasıdır; organik gübrelerin temini, taşınması ve olgunlaştırılması maliyet ve iş gücü gerektirir, yanmamış materyal kullanımı ot ve hastalık riski taşır, aşırı ve bilinçsiz uygulama besin dengesizliğine ya da tuzluluğa yol açabilir, bu nedenle uygulamalar toprak analizine dayandırılmalı ve kademeli yürütülmelidir.
Bunu net olarak ancak toprak analizi söyler; organik madde yüzde olarak ölçülür ve bir laboratuvar raporunda düşük, orta veya yüksek şeklinde sınıflandırılır. Türkiye topraklarının büyük bölümü düşük ile orta arasında yer alır, bu yüzden hedef genellikle mevcut düzeyi korumak ve zamanla yükseltmektir. Kesin bir tek rakam vermek yerine analiz sonucunuza göre değerlendirme yapmanız en doğrusudur.
Organik madde hızlı yükselen bir değer değildir, sabır ister. En etkili yol birkaç yöntemi birlikte sürdürmektir: iyi yanmış çiftlik gübresi veya kompost uygulamak, hasat artıklarını ve anızı tarlada bırakmak, yeşil gübre ve baklagilli münavebe yapmak, toprak işlemeyi azaltmak. Tek seferlik uygulamalardan çok, yıllara yayılan sürekli bir yönetim kalıcı sonuç verir.
Evet, anız ve bitki artıklarını yakmak toprağa geri dönecek organik maddeyi yok eder, yüzeydeki faydalı canlıları öldürür ve toprağı erozyona açık hale getirir. Artıkları toprağa karıştırmak ya da yüzeyde örtü olarak bırakmak organik madde açısından çok daha faydalıdır. Bu nedenle anız yakmaktan kaçınmak önerilir.
Kullanılacak organik gübrenin türü ve miktarı toprağınızın mevcut durumuna, yetiştireceğiniz ürüne ve toprak analizi sonucuna göre değişir, bu yüzden herkese uyan tek bir doz yoktur. Doğru miktar toprak analizi raporu ve bir ziraat uzmanının değerlendirmesiyle belirlenir. Ham değil, iyi yanmış veya kompostlanmış materyal tercih etmek her durumda daha güvenlidir.
Organik madde toprakta süngerimsi bir yapı oluşturarak suyu tutar ve tanecikler arasında boşluklar açarak havalanmayı iyileştirir. Organik maddesi yüksek toprak yağıştan sonra suyu daha iyi saklar, bu da kurak dönemlerde bitkiyi rahatlatır ve sulama ihtiyacını azaltabilir. Organik maddesi düşük topraklar ise çabuk sertleşir, suyu tutamaz ve kuraklıktan daha hızlı etkilenir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM Ülkesel Toprak Bilgi Sistemi.
Harman üzerinde tarım girdileri ve ürün ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tarım Girdisi İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
