Menü
Toprak tipi, toprağın içindeki kum, silt (mil) ve kil parçacıklarının oransal dağılımını yani toprak bünyesini (tekstürünü) ifade eder. Parçacık boyutuna göre kum en iri, kil en ince, silt ise ikisinin arasında yer alır. Bu üç bileşenin karışım oranına göre topraklar kaba yapılı kumlu, ince yapılı killi ve dengeli karışımlı tınlı topraklar olarak gruplanır. Bünye, tarlanın su tutma, havalanma, besin depolama ve işlenme davranışını belirleyen temel fiziksel özelliktir.
Toprak tipi, bitkinin kök gelişiminden sulama sıklığına, gübrenin toprakta tutulmasından işleme zamanına kadar üretimin neredeyse tamamını etkilediği için önemlidir. Kumlu topraklar suyu ve besini çabuk kaybederken killi topraklar bunları uzun süre tutar; tınlı topraklar ise her iki özelliği dengede birleştirdiği için genellikle en verimli ortamı sağlar. Toprağın katyon değişim kapasitesi, tamponlama gücü ve havalanması büyük ölçüde bünyeye bağlıdır. Bu nedenle hangi ürünü nasıl yetiştireceğinizi ve toprağınızı nasıl yöneteceğinizi anlamak için önce toprak tipini bilmek gerekir.
Toprak tipi en doğru şekilde akredite bir laboratuvarda mekanik analiz (hidrometre yöntemi) ile belirlenir; sonuç kum, silt ve kil yüzdesi olarak verilir ve toprak tekstür üçgeni üzerinde sınıfa oturtulur. Tarlada kaba bir fikir için nemli toprağı avuçta yoğurma yöntemi kullanılır: kumlu toprak dağılır ve pürüzlü hissedilir, killi toprak yapışkan olup ince şerit halinde uzar, tınlı toprak ise hafif bağ yapar ama kolay kırılır. Örnek alırken tarlanın renk, eğim, drenaj ve ana materyal bakımından benzer kısımları ayrı ayrı, birkaç noktadan karıştırılarak alınır. Yönetimde kumlu topraklarda sık ve az sulama ile organik madde takviyesi, killi topraklarda uygun tavda işleme ve drenaja dikkat, tınlı topraklarda ise mevcut dengeyi koruyan düzenli organik madde ve münavebe öne çıkar. Gübreleme her tipte toprak analizi sonucuna göre planlanmalıdır.
Toprak tipini elle test ederken toprağın tavında (uygun nemde) olmasına dikkat edin; çok ıslak ya da çok kuru toprak yanıltır. Killi toprağı ıslakken işlemek tava girmeden çamurlaşmaya ve sertleşen keseklere yol açar, bu yüzden işleme zamanı iyi seçilmelidir. Kumlu tarlada bitkilerin çabuk susaması ve yaprak soluklaşması besin ve suyun hızla yıkandığının işaretidir; burada sulama ve besleme parçalara bölünerek yapılır. Killi tarlada yağmur sonrası uzun süre göllenme ve yüzeyde kaymak tabakası oluşması drenaj ve havalanma sorununa işarettir. Pratik bir ipucu olarak her tip toprakta düzenli organik madde eklemek, kumluda su tutmayı artırır killiyi ise gevşetir; yani kompost ve ahır gübresi her iki uçtaki sorunu da yumuşatır.
Not: Uygulama; toprak yapısı, ürün ve iklime göre değişir. Gübreleme ve toprak yönetimi kararları için toprak analizi yaptırıp ziraat mühendisine danışın.
Kumlu topraklar erken ısınır, kolay işlenir ve iyi havalanır ancak su ile besini çabuk kaybeder ve sık sulama ile besleme gerektirir; killi topraklar su ve besin deposu bakımından zengin ve verimlidir fakat ağır işlenir, geç tava gelir, havalanma ve drenaj sorununa yatkındır; tınlı topraklar su tutma, havalanma ve işlenme açısından en dengeli seçenek olduğu için çoğu kültür bitkisi için ideal kabul edilir ama bu dengeyi korumak için de düzenli organik madde ve doğru toprak yönetimi ister.
Tava gelmiş nemli topraktan bir avuç alıp yoğurun: parmaklar arasında dağılıp pürüzlü hissediliyorsa kumlu, yapışkan olup ince ve parlak bir şerit halinde uzuyorsa killi, hafifçe bağ yapıp kolayca kırılıyorsa tınlı toprağınız var demektir. Bu yöntem fikir verir ama kesin sınıf için laboratuvarda mekanik analiz yaptırmak gerekir.
Genel olarak tınlı topraklar en verimli kabul edilir çünkü kum, silt ve kilin dengeli karışımı sayesinde hem suyu ve besini yeterince tutar hem de iyi havalanır ve kolay işlenir. Yine de verim sadece bünyeye bağlı değildir; organik madde, pH ve doğru yönetim de belirleyicidir, dolayısıyla killi ya da kumlu toprakta da uygun yönetimle iyi ürün alınabilir.
Kumlu toprakta temel sorun su ve besinin çabuk yıkanmasıdır; bunu azaltmak için düzenli olarak iyi yanmış ahır gübresi, kompost gibi organik madde eklemek su ve besin tutma kapasitesini artırır. Ayrıca sulama ve beslemeyi az ama sık aralıklarla parçalara bölmek, toprağı örtü bitkisi veya malç ile korumak da yıkanmayı düşürür. Uygulanacak besin miktarı için toprak analizi esas alınmalıdır.
Killi toprak yalnızca tavında yani ne çok ıslak ne çok kuru olduğu uygun nem aralığında işlenmelidir. Islakken işlenirse çamurlaşır, kuruyunca taş gibi kesekler oluşur ve havalanma bozulur; çok kuruyken işlenirse aşırı güç ister ve toprak tozlaşır. Bir avuç toprak sıkıldığında dağılmadan şekil alıp hafif bastırınca ufalanıyorsa tav yakalanmış demektir.
Evet, toprak tipi besinin toprakta ne kadar tutulacağını doğrudan etkiler; kumlu topraklar besini çabuk kaybettiği için besleme genellikle bölünerek yapılır, killi topraklar ise besini daha uzun tutar. Ancak hiçbir durumda tahmine göre değil, mutlaka toprak analizi sonucuna göre planlama yapılmalıdır. Kesin dozu ilinizdeki toprak analiz laboratuvarı ve ziraat mühendisinin önerisiyle belirleyin.
Harman üzerinde tarım girdileri ve ürün ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tarım Girdisi İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
