Menü
Azot (N), bitkilerin oransal olarak en fazla ihtiyaç duyduğu makro besin elementlerinden biridir. Protein, klorofil, amino asit, enzim ve nükleik asitlerin yapısına giren temel bir yapı taşıdır. Bitki azotu topraktan büyük ölçüde nitrat ve amonyum formunda kökleriyle alır. Yeşil aksamın gelişiminden verim ve kaliteye kadar pek çok süreçte belirleyici rol oynadığı için bitki beslemenin merkezinde yer alır.
Azot, bitkide yeşil aksam gelişimini, hücre bölünmesini ve büyümeyi doğrudan yönlendiren elementtir. Klorofilin yapısında bulunduğu için fotosentezi, dolayısıyla bitkinin enerji üretimini ve genel canlılığını etkiler. Protein ve enzim sentezinin ana bileşeni olması nedeniyle yaprak, sürgün, dal ve kök gelişimini destekler; yeterli azotla beslenen bitkilerde büyüme hızlı ve dengeli olur. Tahıllarda başaklanma ve dane dolumu, sebze ve meyvede vejetatif güç ile ürün kalitesi büyük ölçüde azot beslenmesine bağlıdır. Toprakta hareketli bir element olması, onu hem hızlı etki gösteren hem de kolay kaybedilebilen kritik bir besin haline getirir.
Azot yönetiminin temeli toprak analizidir; ekim öncesi alınan doğru toprak örneği ile toprağın azot ve organik madde durumu belirlenir ve ihtiyaç buna göre planlanır. Uygulanacak miktar ürün türüne, hedeflenen verime, toprak yapısına ve iklime göre değiştiği için kesin doz toprak analizi ve ziraat mühendisi önerisiyle belirlenmelidir. Azot toprakta hareketli olduğundan tek seferde değil, bitkinin gelişme dönemlerine bölünerek verilmesi kayıpları azaltır ve bitkinin ihtiyacına denk gelmesini sağlar. Ekim nöbetinde baklagillere yer verilmesi, havanın azotunu toprağa bağlayarak doğal azot kazanımı sağlar ve topraktan aşırı azot kaybını dengeler. Organik madde ve ahır gübresi uygulaması toprağın azot tutma kapasitesini artırır; kumlu ve hafif topraklarda yıkanma riski yüksek olduğundan uygulama zamanlaması daha da önemlidir.
Azot eksikliğinin en tipik belirtisi, önce alt ve yaşlı yapraklardan başlayan sararmadır; çünkü bitki hareketli olan azotu yaşlı yapraklardan yeni sürgünlere taşır. Yapraklar açık yeşilden sarıya, ilerleyen dönemde kırmızımsı tonlara döner, büyüme yavaşlar, bitki cılız ve küçük kalır, sürgün sayısı azalır, meyveler küçülür ve verim düşer. Fazla azot ise tam tersine aşırı yeşil aksam, gevrek ve yumuşak doku, gecikmiş çiçeklenme ve olgunlaşma ile bitkiyi hastalık ve yatmaya karşı hassaslaştırır. Pratik ipucu olarak, sararmanın alt yapraklardan mı yoksa üst yapraklardan mı başladığına bakmak eksikliği ayırt etmede yol göstericidir. Kumlu topraklarda ve bol yağış sonrası azotun yıkanabileceği unutulmamalı, gübreleme bölünerek yapılmalı ve kesin karar için mutlaka toprak analizine başvurulmalıdır.
Not: Uygulama; toprak yapısı, ürün ve iklime göre değişir. Gübreleme ve toprak yönetimi kararları için toprak analizi yaptırıp ziraat mühendisine danışın.
Yeterli ve dengeli azot beslemesi hızlı büyüme, güçlü yeşil aksam, yüksek verim ve iyi kalite sağlarken; azot toprakta hareketli olduğu için yıkanma ve gaz halinde kayıplarla kolayca yitirilebilir, bu da hem ekonomik kayıp hem de çevresel risk doğurur. Eksikliği bitkiyi cılız bırakıp verimi düşürürken, kontrolsüz fazlalığı gecikmiş olgunlaşmaya, hastalık ve yatmaya yatkınlığa ve su kaynaklarında kirliliğe yol açabilir; bu nedenle azot, toprak analizine dayalı, bölünmüş ve zamanında uygulama ile yönetilmesi gereken güçlü ama dikkat isteyen bir elementtir.
Azot eksikliği ilk olarak alt ve yaşlı yapraklarda kendini gösterir. Bitki, hareketli bir element olan azotu yaşlı yapraklardan alıp yeni sürgünlere taşıdığı için sararma önce aşağıdaki yapraklarda başlar, büyüme yavaşlar ve bitki cılız kalır.
Sararmanın hangi yapraklarda başladığına bakmak yol göstericidir. Azot eksikliğinde sararma alt ve yaşlı yapraklardan başlar ve yaprağın tamamını etkiler; kesin ayrım için ise toprak ve gerektiğinde yaprak analizi yaptırmak en doğru yoldur.
Azot toprakta hareketli olduğu için tek seferde değil, bitkinin gelişme dönemlerine bölünerek verildiğinde daha verimli olur ve kayıplar azalır. Uygulama sayısı ve zamanı ürüne, toprağa ve iklime göre değişir; en doğru program toprak analizi ve ziraat mühendisi önerisiyle belirlenir.
Evet. Aşırı azot bitkide gereğinden fazla yeşil aksam, gevrek ve yumuşak doku oluşturur, çiçeklenme ve olgunlaşmayı geciktirir, bitkiyi hastalık ve yatmaya karşı hassaslaştırır. Ayrıca fazla azot toprakta tutulmayıp yıkanarak su kaynaklarını kirletebilir, bu yüzden ihtiyaçtan fazlası verilmemelidir.
Kısmen mümkündür. Ekim nöbetinde baklagillere yer vermek havanın azotunu toprağa bağlayarak doğal azot kazandırır; ahır gübresi ve organik madde uygulaması da toprağın azot tutma kapasitesini artırır. Yine de ihtiyacın tam olarak belirlenmesi için toprak analizi esastır.
Kaynak: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı MEGEP - Toprakta Makro Besin Elementi Analizleri Modülü.
Harman üzerinde tarım girdileri ve ürün ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tarım Girdisi İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
