Menü
Sulama pompası, kuyu, gölet, akarsu, kanal veya depo gibi kaynaklardaki suyu alıp tarım arazisindeki sulama hattına gerekli basınç ve debiyle ileten mekanik bir cihazdır. Bir elektrik motoru, dizel motor ya da traktör kuyruk milinden aldığı güçle çalışır. Damlama, yağmurlama ve salma sulama sistemlerinin kalbini oluşturur; suyun kaynaktan tarlaya taşınmasını ve tesisatın çalışması için gereken işletme basıncının sağlanmasını üstlenir.
Tarımda en yaygın kullanılan santrifüj (merkezkaç) pompalarda su, dönen bir çarkın merkezine girer. Motor tarafından hızla döndürülen çark, merkezkaç kuvvetiyle suyu dışa doğru fırlatarak kinetik enerji kazandırır. Çarktan çıkan su, salyangoz ve difüzör adı verilen gövde yapılarında yavaşlar ve bu sırada hızı basınca dönüşür, böylece su yüksek basınçla çıkış ağzına yönlendirilir. Derin kuyularda ise motorun ve pompanın suyun içine daldırıldığı dalgıç pompalar kullanılır; bunlar suyu emmek yerine bulunduğu derinlikten yukarıya doğru iter. Pompanın sağlayacağı su miktarı debi (Q), basacağı yükseklik ise toplam basma yüksekliği (Hm) ile ifade edilir.
Pompa tipi su kaynağına ve araziye göre seçilir. Yüzey kaynakları (gölet, akarsu, kanal, sığ kuyu) için santrifüj yüzey pompaları uygundur ve su seviyesi yüzeye yakın olmalıdır. Su tablasının derinde olduğu derin kuyularda 4, 6 veya 8 inç gövdeli dalgıç pompalar tercih edilir. Elektrik şebekesi bulunan yerlerde elektrikli, şebekesiz uzak arazilerde dizel motorlu veya traktör kuyruk milinden tahrikli pompalar kullanılır. Basınçlı sistem gerektiren damlama ve yağmurlama sulama için yeterli basma yüksekliği sağlayan pompalar, düşük basınçlı salma sulama için ise yüksek debili pompalar uygundur. Su miktarı sınırlı bölgelerde ise pompa mutlaka basınçlı sistemlerle birlikte planlanmalıdır.
Pompanın kendisi doğrudan su tasarrufu sağlamaz; asıl belirleyici, pompanın bağlı olduğu sulama yöntemidir. Doğru boyutlandırılmış bir pompa, damlama veya yağmurlama gibi basınçlı sistemlere gerekli debiyi ve basıncı stabil verdiğinde su bitkiye ölçülü biçimde ulaşır ve kayıplar azalır. Buna karşılık kapasitesi ihtiyaçtan büyük seçilmiş veya verim eğrisinin dışında çalışan bir pompa, hem gereğinden fazla su basar hem de yüksek enerji harcar. Pompanın debi ve basma yüksekliği tesisatın gerçek ihtiyacına göre seçilirse, hem suyun hem de enerjinin verimli kullanımı desteklenir.
Kurulumda ilk adım, arazinin su ihtiyacına göre debi (Q) ve toplam basma yüksekliğinin (Hm = işletme basıncı + statik yükseklik + sürtünme kayıpları) doğru hesaplanmasıdır; pompa, bu değerlerin kesiştiği noktanın verim eğrisinin orta bölgesine denk geldiği bir modelden seçilmelidir. Yüzey pompalarında emme yüksekliği sınırına dikkat edilmeli, emme hattına çekvalf takılmalı ve hat sızdırmaz olmalıdır. Dalgıç pompalar suyun içinde ve doğru derinlikte konumlandırılmalı, susuz (kuru) çalışmaya karşı korunmalıdır. Bakımda; salmastra veya mekanik salmastra sızdırmazlığı, rulmanlar, çark aşınması ve elektrik bağlantıları düzenli kontrol edilmeli, filtreler temizlenmeli, motor aşırı ısınma ve kuru çalışmaya karşı termik/seviye korumasıyla donatılmalıdır. Kışın donma riskine karşı hat suyu boşaltılmalıdır.
Not: Sistem seçimi ve kurulum; arazi, su kaynağı ve ürün deseninize göre değişir. Kesin proje için tarım danışmanı veya yetkili firmalara başvurun.
Sulama pompasının en büyük avantajı, suyu kaynaktan uzaktaki ve yüksek arazilere taşıyabilmesi, basınçlı sulama sistemlerini çalıştırarak damlama ve yağmurlama gibi verimli yöntemleri mümkün kılmasıdır; santrifüj pompalar basit yapılı, dayanıklı ve bakımı görece kolaydır. Dezavantaj tarafında ise enerji maliyeti gelir çünkü sürekli bir güç kaynağı (elektrik veya yakıt) gerektirir; yanlış boyutlandırma verim düşüklüğüne ve gereksiz enerji tüketimine yol açar, kuru çalışma ve kavitasyon çarka zarar verebilir, dizel modeller bakım ve yakıt açısından daha maliyetlidir. Doğru seçim ve düzenli bakımla bu olumsuzlukların büyük bölümü önlenebilir.
Seçim su kaynağına ve derinliğine bağlıdır. Su yüzeye yakınsa (gölet, kanal, sığ kuyu) santrifüj yüzey pompası, su tablası derindeyse dalgıç pompa uygundur. Ayrıca arazinizin su ihtiyacına göre hesaplanan debi ve toplam basma yüksekliği değerlerine bakılmalı, bu değerlerin pompanın verim eğrisinin orta bölgesine denk geldiği bir model seçilmelidir.
Debi (Q) pompanın birim zamanda bastığı su miktarını, basma yüksekliği (Hm) ise suyu ne kadar yükseğe ve hangi basınçla çıkarabildiğini gösterir. Bu iki değer pompanın kalbidir; yanlış seçilirse pompa ya yetersiz kalır ya da gereğinden fazla su ve enerji harcar. Toplam basma yüksekliği, işletme basıncı, statik yükseklik ve boru sürtünme kayıplarının toplamı olarak hesaplanır.
Arazinizde elektrik şebekesi varsa elektrikli pompa hem işletme kolaylığı hem de genellikle daha düşük enerji maliyeti sunar. Şebekeden uzak veya taşınabilir çözüm gereken yerlerde dizel motorlu ya da traktör kuyruk milinden tahrikli pompalar tercih edilir. Dizel modeller esneklik sağlar ancak yakıt ve bakım maliyeti daha yüksektir.
En sık nedenler emme hattında hava kaçağı, tıkalı filtre, aşınmış çark, çekvalf arızası ve pompanın susuz çalışmasıdır. Yüzey pompalarında emme yüksekliğinin aşılması da suyu kesebilir. Dalgıç pompalarda su seviyesinin düşüp pompanın kuru kalması motora zarar verir. Düzenli filtre temizliği, sızdırmazlık kontrolü ve kuru çalışma koruması bu sorunların çoğunu önler.
Fiyat; pompanın kapasitesine (debi ve basma yüksekliği), tipine (yüzey ya da dalgıç), güç kaynağına (elektrik veya dizel), malzeme kalitesine ve arazi büyüklüğüne göre değişir. Bunun yanında satın alma bedeli kadar işletme sırasındaki enerji maliyeti de toplam maliyeti belirler; doğru boyutlandırılmış verimli bir pompa uzun vadede daha ekonomiktir.
Kaynak: Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Sulama Makinaları Ders Notu.
Harman üzerinde sulama ve tarım ekipmanı ilanlarını inceleyebilir ya da elinizdeki ekipmanı ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
