Menü
Sulama boruları, su kaynağından alınan suyu tarlaya ve bitki köküne kadar taşıyan basınçlı iletim hatlarıdır. Bağlantı elemanları ise bu boruları birbirine, vanalara, filtrelere ve damlatıcılara sızdırmaz biçimde birleştiren dirsek, te, redüksiyon, rakor, manşon, kelepçe ve tıpa gibi parçalardır. Bir basınçlı sulama sistemi genellikle ana boru, manifold ve lateral olmak üzere farklı çap ve görevdeki hatlardan oluşur. Boru ve ek parçalar sistemin iskeletini kurar; kalitesi doğrudan suyun düzgün ve kayıpsız dağılımını belirler.
Su kaynağından pompa veya cazibe ile alınan su, önce büyük çaplı ana boru hattına girer. Ana boru suyu tarlanın giriş noktasından iç kısımlara taşır ve buradan yan ana boru olarak da bilinen manifold hatlarına dağıtır. Manifoldlar suyu bitki sıralarına paralel döşenen daha küçük çaplı lateral borulara aktarır; damlatıcılar ya da yağmurlama başlıkları bu lateraller üzerinde yer alır. Boruların birleşim yerlerinde dirsek, te ve redüksiyon gibi ek parçalar akışı yönlendirir, kelepçe ve rakorlar ise basınç altında sızdırmazlığı sağlar. Sistem, kaynaktan uca doğru çapın kademeli daralması ve basıncın kontrollü şekilde düşürülmesi ilkesiyle çalışır; böylece her damlatıcıya yakın basınçta ve dengeli su ulaşır.
Boru ve bağlantı elemanı seçimi arazinin büyüklüğüne, eğimine, su kaynağının debisine ve uygulanacak sulama yöntemine göre yapılır. Yüzeyde döşenen ve esnekliği önemli olan hatlarda polietilen borular yaygın kullanılırken, gömülü ana hatlarda ve daha yüksek basınç gereken bölümlerde sert plastik borular tercih edilebilir. Bahçe, sebze ve sıra bitkilerinde ince çaplı lateral ve damlatıcılı borular; geniş tarla ürünlerinde ve yağmurlama düzeninde daha büyük çaplı iletim hatları uygun olur. Kaynak suyunda tortu, kum ya da yüksek kireç varsa filtre bağlantı elemanları ile birlikte tıkanmaya dayanıklı sistem kurgusu önem kazanır. Sıcak ve güneşin yoğun olduğu iklimlerde ise ışığa ve sıcaklığa dayanıklı boru malzemesi seçmek uzun ömür açısından belirleyicidir.
Doğru çapta ve sızdırmaz bağlantılarla kurulan boru hattı, suyun kaynaktan bitki köküne kayıpsız ulaşmasını sağladığı için açık kanal ve salma sulamaya kıyasla su kullanımını belirgin biçimde düşürür. Kaynaklara göre kapalı basınçlı boru sistemleri, açık iletim hatlarında görülen sızma ve buharlaşma kayıplarını büyük ölçüde ortadan kaldırarak sulama randımanını yükseltir. Boru çaplarının hat boyunca dengeli seçilmesi, sürtünme kaynaklı basınç kaybını azaltır ve her damlatıcıya eşit su gitmesini sağlayarak fazla sulamayı önler. Bağlantı yerlerindeki küçük sızıntılar bile zamanla ciddi su ve enerji kaybına dönüştüğü için sızdırmaz ek parçalar tasarrufun ayrılmaz parçasıdır. Böylece hem su hem de pompalama enerjisinde verimlilik sağlanır.
Kurulumda öncelikle ana boru, manifold ve lateral hatların çapları arazi ölçüsüne ve debiye göre projelendirilmeli, boru güzergahı arazi eğimine uygun planlanmalıdır. Boru uçları temiz kesilmeli, bağlantı elemanları doğru ölçüde seçilmeli ve kelepçe ya da rakorlar iyice sıkılarak sızdırmazlık sağlanmalıdır. Gömülecek hatlarda uygun derinlik ve yatak hazırlığı, yüzeydeki hatlarda ise güneş ve sürtünmeye karşı özen önemlidir. Bakımda sezon başında ve sonunda hatlar basınçlı su ile yıkanarak birikinti ve tortu uzaklaştırılmalı, filtreler düzenli temizlenmelidir. Bağlantı noktaları sızıntıya karşı periyodik kontrol edilmeli, kışa girmeden borulardaki su boşaltılarak donma çatlaklarının önüne geçilmelidir. Zarar gören ek parça ve boru bölümleri zamanında değiştirilmelidir.
Not: Sistem seçimi ve kurulum; arazi, su kaynağı ve ürün deseninize göre değişir. Kesin proje için tarım danışmanı veya yetkili firmalara başvurun.
Boru ve bağlantı elemanlarıyla kurulan kapalı sulama hattının en büyük avantajı, suyu kaynaktan bitkiye kayıpsız ve kontrollü taşıması, su ile enerji tasarrufu sağlaması, modüler yapısı sayesinde araziye göre kolay genişletilip onarılabilmesi ve farklı sulama yöntemlerine uyum göstermesidir. Plastik esaslı borular hafif, paslanmaz ve nispeten uzun ömürlüdür. Buna karşın ilk kurulum maliyeti ve doğru projelendirme gerekliliği, yanlış çap seçiminde basınç kaybı ya da dengesiz dağılım riski, güneş altındaki hatların zamanla yıpranması, kaynak suyu kirliyse damlatıcı ve bağlantı noktalarında tıkanma ihtimali ile sızdıran ek parçaların su kaybına yol açması başlıca dezavantajlardır. Bu olumsuzluklar doğru seçim, iyi kurulum ve düzenli bakımla büyük ölçüde giderilebilir.
Ana boru suyu kaynaktan tarlanın içine taşıyan en büyük çaplı hattır. Manifold, ana borudan aldığı suyu bitki sıralarına dağıtan orta çaplı yan ana borudur. Lateral ise bitki sırasına paralel döşenen ve üzerinde damlatıcı ya da yağmurlama başlığı bulunan en ince çaplı borudur. Kaynaktan uca doğru çap kademeli olarak daralır.
Çap seçimi arazinin büyüklüğüne, hat uzunluğuna, su debisine ve istenen basınca göre yapılır. Debi arttıkça ve hat uzadıkça sürtünme kaybını azaltmak için daha büyük çap gerekir. Yanlış seçilen dar çap basınç kaybına ve damlatıcılar arasında dengesiz su dağılımına yol açar. Bu yüzden çap kararının bir sulama projesi kapsamında verilmesi doğru olur.
Sızıntı genellikle yanlış ölçü ek parça kullanımı, boru ucunun düzgün kesilmemesi, kelepçe veya rakorun yeterince sıkılmaması ya da eskimiş conta ve parçalardan kaynaklanır. Önlemek için boru ucu temiz kesilmeli, doğru çapta bağlantı elemanı seçilmeli, bağlantılar iyice sıkılmalı ve zamanla yıpranan parçalar değiştirilmelidir. Bağlantı noktaları periyodik olarak kontrol edilmelidir.
Bu tercih hattın görevine ve araziye bağlıdır. Ana hatlar genellikle darbe, güneş ve tarım işlemlerinden korunması için uygun derinlikte gömülür. Damlatıcılı lateral hatlar ise çoğu zaman yüzeyde bırakılır, çünkü kontrol, temizlik ve sezon sonu toplama kolaylaşır. Yüzeydeki borularda güneşe ve sıcaklığa dayanıklı malzeme seçmek uzun ömür için önemlidir.
Sezon başında ve sonunda hatlar basınçlı su ile yıkanarak tortu ve birikintiler temizlenmeli, filtreler düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. Bağlantı noktaları sızıntıya karşı gözden geçirilmeli, tıkanan damlatıcı ve ek parçalar temizlenip gerekirse değiştirilmelidir. Kış öncesi borulardaki su boşaltılarak donma nedeniyle oluşabilecek çatlaklar önlenmelidir.
Kaynak: T.C. Kalkınma Bakanlığı Kalkınma Kütüphanesi, Sulama ve Sulama Yöntemlerinin Projelendirilmesi.
Harman üzerinde sulama ve tarım ekipmanı ilanlarını inceleyebilir ya da elinizdeki ekipmanı ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
