Menü
Orkidegiller (Orchidaceae), yeryüzünün en geniş bitki ailelerinden biridir ve 25 binden fazla türü barındırır. Türkiye evlerinde ise bunların içinden açık ara en yaygın olanı Phalaenopsis, yani kelebek orkidesidir. Uzun süre dayanan zarif çiçekleri, ılıman iç mekan koşullarına uyumu ve nispeten kolay bakımı sayesinde çiçekçilerin ve marketlerin baş tacı olmuştur. Cattleya, Dendrobium, Oncidium ve Vanda gibi türler de bulunur ama bakım ihtiyaçları farklılık gösterir. Bu rehber ağırlıklı olarak Phalaenopsis odaklıdır. Kelebek orkidesinin en kritik özelliği epifit oluşudur; yani doğada toprakta değil, ağaç dallarına ve kabuklarına tutunarak yaşar. Kalın, gümüşi yeşil havai kökleri hem havadan nem alır hem de fotosentez yapar. Bu yüzden orkideye normal saksı toprağı verilmez; kökün nefes almasına izin veren gevşek bir ortam gerekir. Epifit yapıyı anlamak, sulamadan saksı seçimine kadar tüm bakımın temelini oluşturur.
Phalaenopsis orkidesi bol ama dolaylı ışık sever. Doğada ağaç gölgesinde yaşadığı için yakıcı öğle güneşine dayanamaz; yaprakları kısa sürede sararır, kahverengi güneş yanıkları oluşur. En ideal konum, ince perdeyle süzülen ışığın geldiği doğu ya da kuzeydoğu pencereleridir. Güney ve batı pencerelerinde tül ardında tutmak gerekir. Sağlıklı bir kelebek orkidesinin yaprakları canlı çimen yeşilidir. Yapraklar koyu, mat yeşile dönüyorsa ışık yetersizdir ve bitki çiçek açmakta zorlanır; sarımsı yeşil veya kırmızımsı tonlar ise fazla ışığın işaretidir. Işık az olduğunda çiçek sapı hiç oluşmaz, bu yüzden çiçeklenmeyen orkidelerin çoğunda sorun ışıktır. Kışın gündüzler kısaldığında bitkiyi pencereye yaklaştırmak faydalıdır. Yapay aydınlatma olarak bitki büyütme ledleri de kullanılabilir. Yaprakların hepsinin eşit ışık alması için saksıyı zaman zaman çevirmek, dengeli bir gelişim sağlar.
Orkide bakımında en çok hata sulamada yapılır ve fazla su bir numaralı ölüm sebebidir. Phalaenopsis kökleri sürekli ıslak kalırsa çürür. En güvenli yöntem daldırmadır: saksıyı bir kap oda sıcaklığındaki suya on beş dakika kadar batırıp kabuğun suyu emmesini beklemek, sonra çıkarıp tüm fazla suyun süzülmesine izin vermek gerekir. Şeffaf saksı ve gümüşi kökler ne zaman sulanacağınızı söyler: kökler parlak yeşilse bitki suludur, gümüşi beyaza dönmüşse su zamanı gelmiştir. Ortalama ritim yazın haftada bir, kışın on güne kadar seyrelir ama takvimden çok kök rengine ve harcın kuruluğuna bakılmalıdır. Su olarak oda sıcaklığında dinlendirilmiş musluk suyu ya da yağmur suyu uygundur; buz koymak köke soğuk şoku yaşatabileceği için önerilmez. Sulama sabah yapılmalı ki akşama kadar yapraklar ve gövdenin ortasındaki koltuk kurusun. Yaprak koltuğunda biriken su, tepe çürüklüğüne yol açar.
Kelebek orkidesi asla normal saksı toprağına dikilmez; epifit kökleri hava almadan boğulur ve çürür. Bunun yerine orkideye özel harç kullanılır. Bu harcın ana malzemesi iri parçalı çam kabuğudur; içine hava boşluğu ve nem tutması için perlit, kömür ve bir miktar sphagnum yosunu eklenebilir. Bu gevşek yapı, kökün nefes almasına ve suyun hızla süzülmesine izin verir. Saksının şeffaf olması iki açıdan önemlidir: hem kök rengini görüp doğru zamanda sulamanızı sağlar hem de yeşil köklerin fotosentez yapmasına imkan verir. Dipte mutlaka bol drenaj deliği bulunmalıdır. Saksı değişimi genellikle iki yılda bir yapılır; çünkü çam kabuğu zamanla ufalanıp çürür, havalanmayı bozar ve tuz biriktirir. En uygun zaman, çiçeklenme bittikten sonra yeni kökler sürmeye başladığı dönemdir. Değişimde ölü, kahverengi ve içi boş kökler temiz bir makasla kesilir, sağlam kökler yeni harca yerleştirilir.
Phalaenopsis, tropik kökenli olduğu için ortalama yüzde 50 ile 70 arası nemi sever. Kışın kaloriferli kuru odalarda nem düşünce yaprak uçları ve tomurcuklar zarar görebilir. Nemi artırmak için saksının altına çakıl taşı serilmiş ve su konmuş bir tabla yerleştirilebilir; ancak saksının dibi doğrudan suya değmemelidir. Bitkileri gruplamak da çevredeki nemi yükseltir. Yaprağa doğrudan sık su püskürtmekten kaçınılmalı, aksi halde leke ve mantar oluşabilir. Sıcaklık açısından gündüz 20 ile 27 derece arası idealdir. Çiçeklenmenin en önemli tetikleyicisi ise gece serinliğidir: sonbaharda birkaç hafta boyunca gece sıcaklığının gündüze göre yaklaşık 5 ile 8 derece düşmesi, yeni çiçek sapının oluşmasını uyarır. Bu yüzden yaz sonu bitkiyi biraz daha serin bir pencere kenarına almak çiçeklenmeyi teşvik eder. Ani soğuk cereyanlardan, klima ve kalorifer üflemesinden uzak tutulmalıdır; 15 derecenin altı köke zarar verir.
Kelebek orkidesini evde çoğaltmanın en pratik yolu keiki denilen yavru bitkilerdir. Keiki, çiçek sapının bir boğumundan ya da bazen kök boynundan doğal olarak süren minik yeni bir bitkidir; kendi yaprakçıklarını ve köklerini geliştirir. Bu yavru, kendi kökleri 3 ile 5 santime ulaştığında ana bitkiden ayrılabilir. Ayırma sırasında keskin ve alkolle temizlenmiş bir makas kullanılmalı, kesilen yüzeylere tarçın ya da mantar önleyici serpilmelidir. Ayrılan yavru, ince parçalı orkide harcı olan küçük şeffaf bir saksıya dikilir ve birkaç hafta yüksek nemde, sıcak ve ışıklı bir yerde tutulur. Yeterince büyümüş, çok sürgünlü olgun orkidelerde ise saksı değişimi sırasında kök ayırma yapılabilir; bitki en az iki sağlıklı sürgün kalacak biçimde bölünür. Tohumla çoğaltma laboratuvar koşulları ve steril besi ortamı gerektirdiği için ev şartlarında uygulanamaz. Sabır gerektiren keiki yöntemi ise yeni başlayanlar için en güvenli seçenektir.
Çiçek dökümü en sık karşılaşılan durumdur. Çiçeklerin doğal ömrü dolduğunda dökülmesi normaldir; ancak ani konum değişikliği, cereyan, sıcaklık şoku ya da olgunlaşan meyve yakınında bulunmak tomurcukların vaktinden önce sararıp düşmesine yol açar. Çözüm, çiçekliyken bitkiyi sık sık yer değiştirmemektir. Kök çürüğü, fazla sulamanın sonucudur; kökler kahverengi, yumuşak ve sümüksü olur. Bu durumda bitki saksıdan çıkarılıp çürük kökler temiz makasla kesilmeli, sağlam kökler kuru yeni harca alınmalı ve sulama azaltılmalıdır. Yaprak buruşması ve pörsümesi genellikle su eksikliği ya da paradoksal biçimde çürümüş köklerin su emememesinden kaynaklanır; önce kök sağlığı kontrol edilmelidir. Sararan alt yaprak çoğu zaman doğaldır. Zararlılardan un biti pamuksu beyaz kümeler, kırmızı örümcek ise yaprak altında ince ağ ve sararma yapar. Bunlar önce nemli bezle silinip ardından bitki bazlı bir sabunlu su ya da neem yağı çözeltisiyle temizlenir. Yaprakta yapışkan tabaka kabuklu bitin işaretidir.
En güvenli yöntem daldırmadır. Saksıyı oda sıcaklığındaki suya on beş dakika batırıp kabuğun suyu emmesini bekleyin, ardından tüm fazla suyu süzdürün. Şeffaf saksıdaki kökler parlak yeşilse bitki suludur, gümüşi beyaza döndüyse sulama zamanı gelmiştir. Yaz aylarında haftada bir, kışın on güne kadar seyrek yeterlidir. Sabah sulayın ki yaprak koltukları akşama kurusun ve tepe çürüğü oluşmasın.
Önce paniğe kapılmayın, çiçeklerin dökülmesi doğal döngünün bir parçasıdır. Çiçek sapını hemen dipten kesmeyin. Sap hala yeşilse, en alttan sayarak ikinci veya üçüncü boğumun bir santim üstünden kesebilirsiniz; bu boğumdan yeni bir yan sap sürebilir. Sap tamamen sararıp kurumuşsa dipten kesin. Bu dönemde bitkiye normal bakımına devam edin, dinlenme sürecinde köklerini ve yapraklarını güçlendirir.
Yeniden çiçeklenmenin en önemli tetikleyicisi gece serinliğidir. Sonbaharda birkaç hafta boyunca gece sıcaklığını gündüze göre 5 ile 8 derece düşürmek yeni çiçek sapını uyarır. Bunun yanında bitkiye yeterli dolaylı ışık sağlamak şarttır; ışık azsa sap hiç oluşmaz. Büyüme döneminde iki üç sulamada bir seyreltilmiş orkide gübresi vermek de enerji biriktirmesine yardımcı olur. Sabır gereklidir, yeni sapın belirmesi haftalar alabilir.
Hayır, kesmeyin. Saksı dışına uzanan bu gümüşi yeşil kökler havai köktür ve epifit yapının doğal parçasıdır. Havadan nem alır ve fotosentez yaparak bitkiyi besler. Sağlıklı, sert ve dolgun oldukları sürece dokunmayın. Yalnızca kahverengi, yumuşak, içi boş ve kurumuş kökler çürüktür ve temiz bir makasla kesilmelidir. Havai kökler çoksa bir sonraki saksı değişiminde daha büyük bir saksı düşünebilirsiniz.
Yaygın bir öneri olsa da buz koymak önerilmez. Phalaenopsis tropik bir bitkidir ve kökleri soğuğa duyarlıdır; erimekte olan buzun düşük sıcaklığı köke soğuk şoku yaşatabilir ve zamanla zarar verebilir. Bunun yerine oda sıcaklığında dinlendirilmiş musluk suyu ya da yağmur suyu kullanın. Daldırma yöntemiyle sulamak hem köke doğal sıcaklıkta su verir hem de harcın her yerinin eşit nemlenmesini sağlar.
Kaynak: Royal Horticultural Society (RHS).
Harman üzerinde güncel orkide ilanlarını inceleyin ya da kendi bitkilerinizi ücretsiz ilan verin.
Satılık Orkide Orkide Fiyatları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
