Menü
Chia (Salvia hispanica), ballıbabagiller familyasından, kökeni Orta ve Güney Amerika olan tek yıllık bir bitkidir. Tohumları yüksek oranda omega-3 yağ asitleri, lif, protein ve mineral içerdiği için son yıllarda dünyada ve Türkiye’de talebi hızla artan bir süper besin olarak öne çıkmıştır. Türkiye tarımında chia görece yeni bir üründür; ilk denemeler ve adaptasyon çalışmaları son on yılda ivme kazanmış, sıcak ve uzun vejetasyon dönemine sahip bölgelerde alternatif ve katma değeri yüksek ürün olarak ekilmeye başlanmıştır. Kısa gün bitkisi olması nedeniyle çiçeklenme ve tohum bağlama için ılıman ve sıcak koşullara ihtiyaç duyar; bu yönüyle üreticiye geleneksel tarla bitkilerine göre farklı bir üretim takvimi sunar. Ekonomik açıdan chia, sağlıklı beslenme ve gıda takviyesi pazarındaki büyümeye paralel olarak ithalata alternatif üretim ve ihracat potansiyeli taşıyan, sözleşmeli üretime uygun niş bir üründür. Ülkemizde üretim alanı sınırlı olmakla birlikte artış eğilimindedir.
Chia sıcaklık isteği yüksek, dona duyarlı ve kısa gün koşullarında çiçeklenen bir bitki olduğundan Türkiye’de uzun ve sıcak yaz dönemi sunan bölgeler ekim için daha uygundur. Adaptasyon çalışmaları ve üretici denemeleri özellikle Akdeniz Bölgesi (Antalya, Adana, Mersin, Hatay çevresi), Ege Bölgesi (Aydın, İzmir, Manisa) ve Güneydoğu Anadolu ile Çukurova gibi yüksek sıcaklık toplamına sahip alanlarda yoğunlaşmıştır. Bu bölgeler chia’nın geç ekilse dahi tohum bağlayabilmesi için gereken uzun vejetasyon süresini ve yüksek gündüz sıcaklıklarını sağlar. Chia toprak yönünden çok seçici olmamakla birlikte iyi drene olan, tınlı, hafif kumlu-tınlı topraklarda daha iyi gelişir; ağır, taban suyu yüksek ve tuzlu topraklardan kaçınılması önerilir. Erken sonbaharda gelen ilk donlardan önce tohumun olgunlaşabilmesi için don riskinin düşük olduğu kıyı ve iç ova kesimleri avantajlıdır. İç Anadolu gibi don riskinin erken başladığı ve gece sıcaklıklarının düştüğü yerlerde üretim daha risklidir.
Chia’da verim; ekim zamanı, bölge iklimi, sulama, gübreleme ve çeşide bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir. Türkiye’deki adaptasyon ve deneme çalışmalarında dekara ortalama verim çoğunlukla yaklaşık 50 ile 150 kg arasında raporlanmaktadır; uygun koşullarda ve sulu tarımda üst sınıra yaklaşılabilirken, geç ekim, kuraklık ve don stresi altında verim belirgin biçimde düşebilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: ekim zamanının doğru seçilmesi (kısa gün bitkisi olduğu için çiçeklenmenin uygun döneme denk gelmesi kritiktir), yeterli sıcaklık toplamı ve uzun vejetasyon süresi, dengeli azot ve fosfor gübrelemesi, çiçeklenme ve tohum doldurma döneminde su temini, yabancı ot kontrolü ile hasat zamanının iyi ayarlanmasıdır. Tohumların olgunlaşmasının düzensiz olması ve dane dökülmesi hasat kayıplarının önemli nedenlerindendir; bu nedenle hasat mekanizasyonu ve zamanlaması verimi doğrudan etkiler. Rakamlar bölgesel deneme sonuçlarına dayalı yaklaşık değerlerdir.
Chia dünya genelinde sağlıklı beslenme, gıda takviyesi ve fonksiyonel gıda pazarındaki büyümeyle birlikte ticareti hızla artan bir üründür. Türkiye’de tüketim büyük ölçüde ithalat yoluyla karşılanmakta; chia tohumu daha çok Güney Amerika kaynaklı olarak ithal edilmekte ve market, aktar ile takviye gıda kanallarında satılmaktadır. İç talep, kahvaltılık karışımlar, unlu mamuller, smoothie ve diyet ürünlerinde kullanımın yaygınlaşmasıyla büyümektedir. Yerli üretim henüz sınırlı olmakla birlikte, ithalata alternatif oluşturma ve katma değerli ihracat potansiyeli nedeniyle sözleşmeli üretim ve niş pazar ürünü olarak ilgi görmektedir. Ekonomik önemi, birim alandan elde edilen gelirin geleneksel bazı tarla bitkilerine göre yüksek olabilmesi ve organik üretime uygunluğundan kaynaklanır. Ancak fiyatların uluslararası arz koşullarına duyarlı olması ve pazarın nispeten dar olması üreticiler için risk oluşturur. Kesin üretim, ithalat ve ihracat rakamları için TÜİK ve Ticaret Bakanlığı verilerine başvurulması önerilir.
Evet, chia Türkiye’de özellikle Akdeniz, Ege ve Çukurova gibi sıcak ve uzun vejetasyon dönemine sahip bölgelerde yetiştirilebilmektedir. Adaptasyon çalışmaları ve üretici denemeleri bu bölgelerde umut verici sonuçlar vermiştir. Kısa gün bitkisi olması ve dona duyarlılığı nedeniyle ekim zamanı ile bölge seçimi başarının en önemli belirleyicisidir.
Chia sıcaklık isteği yüksek ve dona duyarlı bir bitki olduğundan, ilkbaharda don tehlikesi geçtikten sonra toprak yeterince ısındığında ekilir. Kısa gün bitkisi olduğu için erken sonbaharda ilk donlardan önce tohumun olgunlaşabilmesi gerekir; bu nedenle bölgeye uygun ekim penceresinin seçilmesi kritiktir. Geç ekimlerde tohum bağlama ve olgunlaşma riske girer.
Chia görece kurağa dayanıklı olsa da, özellikle çiçeklenme ve tohum doldurma dönemlerinde su stresine karşı hassastır. Bu dönemlerde yapılan destekleyici sulama verim ve tohum kalitesini belirgin biçimde artırır. Fazla su ve taban suyu yüksek topraklardan ise kaçınmak gerekir; iyi drene olan topraklar tercih edilmelidir.
Chia toprak yönünden çok seçici değildir ancak iyi drene olan, hafif kumlu-tınlı ve tınlı topraklarda daha iyi gelişir. Ağır, su tutan, taban suyu yüksek ve tuzlu topraklardan kaçınılması önerilir. Uygun drenaj, hem kök gelişimi hem de tohum kalitesi açısından önemlidir.
Chia tohumu yüksek oranda omega-3 yağ asitleri, lif, bitkisel protein, kalsiyum ve antioksidan içerdiği için süper besin olarak kabul edilir. Sağlıklı beslenme ve gıda takviyesi pazarındaki büyüme, chia talebini artırmakta; bu da üreticiye ithalata alternatif üretim, sözleşmeli tarım ve ihracat açısından katma değeri yüksek bir fırsat sunmaktadır.
Chia bitkisi ekimden sonra yaklaşık 3-4 ay içinde hasat edilebilir. Hasat zamanı, bitkinin büyüme koşullarına ve çeşidine göre değişir.
Chia, iyi drene olan, organik madde açısından zengin topraklarda yetişmeyi sever. Sıcak ve ılıman iklimlerde daha iyi gelişir.
Chia bitkisi, toprak nemini korumak için düzenli sulama gerektirir. Sulama sıklığı, iklim koşullarına ve toprak tipine bağlı olarak değişir.
Chia bitkisi genellikle iki ana çeşitte bulunur: beyaz ve siyah chia. Her iki çeşit de besin değeri açısından benzer özellikler taşır.
Chia bitkisi, yaprak lekesi ve kök çürüklüğü gibi hastalıklara karşı hassastır. Ayrıca, afid ve beyaz sinek gibi zararlılar da sorun yaratabilir.
Chia bitkisi genellikle budama gerektirmez, ancak sağlıklı büyümesi için düzenli olarak kontrol edilmelidir. Bitkinin etrafındaki yabancı otların temizlenmesi de bakımın önemli bir parçasıdır.
Chia tohumları, serin ve kuru bir yerde, hava geçirmeyen kaplarda saklanmalıdır. Bu, tohumların besin değerini korumasına yardımcı olur.
Chia, hem sera hem de açık alanda yetiştirilebilir. Ancak, açık alanda yetiştirilmesi durumunda doğal polinatörlerden daha fazla fayda sağlanır.
Chia, aynı alanda sürekli yetiştirilmemelidir; bu yüzden münavebe uygulamak önemlidir. Diğer baklagil veya tahıl türleri ile dönüşümlü ekim önerilir.
Chia bitkisinin verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. İyi koşullarda yetiştirilirse, tatmin edici bir verim elde edilebilir.
Chia'yı organik olarak yetiştirmek için kimyasal gübre ve pestisit kullanmaktan kaçınılmalıdır. Organik tarım yöntemleri ile toprağın doğal dengesini korumak önemlidir.
Hasat sonrası chia tohumları, kurutulmalı ve temizlenmelidir. Bu işlem, tohumların saklama süresini uzatır.
Chia bitkisi, rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Bu nedenle, polinatörlerin varlığı, verim açısından önemlidir.
Chia bitkisi, soğuk hava koşullarına karşı dayanıklı değildir ve dona karşı hassastır. Bu nedenle, don riski olan bölgelerde dikkatli olunmalıdır.
Chia tohumları, toprağın yüzeyine serpilerek veya hafifçe toprağa gömülerek dikilir. Tohumların üzerini örtmek için toprak ince bir tabaka ile kaplanabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel chia ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Chia Chia Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
