Menü
Zambak (Lilium), zambakgiller familyasından, kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerine, özellikle Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'ya yayılmış soğanlı çok yıllık bir bitkidir. Etli pullardan oluşan soğanıyla toprak altında kışlar, ilkbaharda dik gövdeler verir. En çok, altı taç yapraklı iri ve gösterişli çiçekleri, çoğu türde yoğun ve tatlı kokusuyla sevilir. Bahçelerde ve saksılarda yetiştirilebilir; kesme çiçek olarak da vazoda uzun süre dayanır. Oryantal, Asiatik ve kaplan zambağı gibi pek çok grubu vardır; beyaz, pembe, turuncu, sarı ve benekli renkleriyle bilinir. Doğal olarak açık havada, güneşli bahçe köşelerinde en iyi gelişir; iç mekanda ise geçici olarak, çiçeklenme döneminde aydınlık bir odada tutulabilir. Ferforje etkisi veren zarif duruşu, uzun ömürlü çiçekleri ve bahçeye kattığı köklü havası nedeniyle peyzajda klasik bir seçenektir. Kedi ve köpekler için zehirli olduğu, özellikle kediler için ölümcül olabildiği unutulmamalıdır.
Zambak bol ışık ister; günde en az 6 saat doğrudan güneş alan konumlar ideal çiçeklenme sağlar. Bahçede güneye veya güneydoğuya bakan, sabah güneşini gören açık alanlar tercih edilir. Sıcak iklimlerde ise öğle sonrası yakıcı güneşten hafif korunan, gövdesi güneşte ama kökü serin ve gölgede kalan yerler daha sağlıklıdır; bu yüzden dibine alçak bitkiler dikmek köklerini serinletir. Saksıda iç mekanda tutuluyorsa güneye ya da batıya bakan, parlak ve doğrudan ışık alan bir pencere kenarına konmalıdır. Yetersiz ışıkta gövdeler zayıflar, ışığa doğru eğilir ve az çiçek açar. Aşırı kavurucu güneş ve yansıyan sıcaklıkta ise yapraklar ve taç yaprakları uçlardan sararıp kavrulabilir; bu durumda öğle saatlerinde hafif gölgeleme yararlıdır.
Zambak düzenli ve dengeli nem sever ama asla suda bekleyen toprak istemez. Aktif büyüme ve çiçeklenme döneminde, ilkbahardan yaz sonuna kadar toprağın üst 2-3 santimi kuruduğunda derinlemesine sulanır; kök bölgesinin sürekli hafif nemli, fakat çamurlaşmadan kalması hedeflenir. Yaz sıcaklarında sulama sıklığı artar, genelde haftada iki kez yeterli olur; saksıda daha sık gerekebilir. Çiçekler solduktan sonra ve sonbaharda bitki dinlenmeye geçtiğinde sulama kademeli olarak azaltılır; kışın soğan toprakta uyurken neredeyse hiç sulanmaz, çünkü ıslak ve soğuk toprak soğanı çürütür. Su yapraklara değil, dibe verilmelidir. Fazla suyun belirtisi alttan başlayan yaprak sararması, yumuşama ve soğanda çürüme kokusudur. Susuzlukta ise yapraklar solar, tomurcuklar açmadan dökülür ve gövde bükülür.
Zambak, gevşek, humusça zengin ve çok iyi drene olan toprakta yetişir; en büyük düşmanı durgun sudur. Bahçe toprağı ağır ve killiyse, dikim çukuruna bahçe kompostu, yaprak çürüntüsü ve bir miktar iri kum ya da perlit karıştırılarak süzek hale getirilmelidir. Hafif asidikten nötre yakın pH tercih edilir; oryantal zambaklar asidik toprağı sever. Saksıda dikimde kaliteli saksı toprağı, kompost ve perlit karışımı kullanılır ve saksının altında mutlaka drenaj deliği bulunmalıdır. Soğanlar, boyunun yaklaşık üç katı derinliğe, sivri ucu yukarı gelecek şekilde dikilir; bu derin dikim gövdeyi kökler ve serinlik sağlar. Saksıdaki zambaklar her 2-3 yılda bir, sonbaharda ya da ilkbaharda soğanlar uyurken, biraz daha geniş kaba ve taze karışıma aktarılır. Bu sırada büyümüş yavru soğanlar ayrılabilir.
Zambak orta düzey nem ve serinliği sever; çoğu tür soğuğa dayanıklı çok yıllık bahçe bitkileridir. Büyüme dönemi için ideal sıcaklık 15-25 derece arasıdır; çok yüksek sıcaklık ve kuru havada çiçek ömrü kısalır. Soğanlar iyi çiçeklenmek için kışın belirli bir soğuklama süresine ihtiyaç duyar, bu yüzden kışı toprakta geçirmeleri doğaldır. Pek çok bahçe zambağı toprak altındaki soğanıyla eksi derecelere dayanır; yine de çok sert kışlarda kök bölgesi yaprak, saman ya da ağaç kabuğu malçıyla örtülerek dona ve ani sıcaklık değişimine karşı korunur. Saksıdaki soğanlar dışarıda dururken kökleri daha savunmasız olduğundan, saksı korunaklı bir yere alınır ya da malçlanır. İç mekanda tutulan çiçekli zambaklar kaloriferin doğrudan sıcağından ve kuru havadan uzak, serin ve havadar bir konumda daha uzun süre taze kalır.
Zambak için en pratik çoğaltma yöntemi soğan ve soğan pullarıyla üretimdir. Olgun bir soğan zamanla çevresinde yavru soğancıklar oluşturur; sonbaharda ya da erken ilkbaharda bitki dinlenirken soğan çıkarılıp bu yavrular dikkatlice ayrılarak ayrı ayrı dikilir. Bir diğer güvenilir yöntem pul çelikleridir: sağlıklı bir soğanın dış etli pulları tabana yakın kısımdan koparılıp nemli ve süzek bir ortamda köklendirilir, birkaç ay içinde tabanlarında minik soğancıklar oluşur. Bazı türlerde, örneğin kaplan zambağında, yaprak koltuklarında oluşan koyu renkli havai soğancıklar toplanıp toprağa ekilerek yeni bitki elde edilir. Tohumla çoğaltma da mümkündür ama çiçeğe kadar birkaç yıl istediğinden sabır gerektirir ve melez türlerde ana bitkiye benzemeyebilir. Su köklendirme ve gövde çeliği zambak için uygun değildir.
En sık görülen sorun, aşırı sulama ve süzülmeyen toprakta ortaya çıkan soğan ve kök çürüklüğüdür; belirtisi alttan sararan, solan gövde ve yumuşamış, kötü kokan soğandır. Çözüm sulamayı azaltmak ve drenajı iyileştirmektir. Yaprak sararması fazla sudan, susuzluktan, besin eksikliğinden ya da çiçek sonrası doğal yaşlanmadan olabilir; çiçekten sonra yaprakların doğal olarak sararması normaldir ve soğana besin depoladığı için erkenden kesilmemelidir. Yaprakların uçlarının kahverengileşmesi genelde yakıcı güneş ya da kuru havanın işaretidir. Zambak yaprak böceği denen parlak kırmızı böcek yaprakları ve tomurcukları kemirir; elle toplanarak temizlenir. Kırmızı örümcek ve yaprak bitleri kuru havada yaprak altında görülebilir; nemi artırmak ve gerektiğinde uygun bitkisel yağ ya da sabunlu su ile mücadele etmek gerekir. Botrytis mantarı, nemli havada yapraklarda kahverengi lekeler yapar; havalandırma ve yaprakları ıslatmamak koruyucudur.
Toprağın üst 2-3 santimi kuruduğunda dipten derinlemesine sulanır. Büyüme ve çiçeklenme döneminde toprak sürekli hafif nemli tutulur, ancak suda bekletilmez. Yazın sulama sıklaşır, çiçekler solduktan ve kış geldikten sonra sulama iyice azaltılır. Su yaprağa değil kök bölgesine verilmelidir.
En yaygın nedenler aşırı sulamaya bağlı kök çürüğü, susuzluk ve besin eksikliğidir. Ayrıca çiçek açtıktan sonra yaprakların sararıp kuruması doğaldır; bitki bu sırada besini soğanına depolar, bu yüzden yapraklar tümüyle sararana kadar kesilmemelidir.
Zambak temelde bir bahçe bitkisidir ve iyi çiçeklenmek için bol güneşe ve kışın soğuklamaya ihtiyaç duyar. İç mekanda ancak çiçeklenme döneminde, çok aydınlık ve serin bir pencere kenarında geçici olarak tutulabilir. Uzun vadede en sağlıklı gelişimi açık havada gösterir.
Soğanlar sonbaharda ya da erken ilkbaharda, süzek ve humuslu toprağa dikilir. Sivri uç yukarı gelecek şekilde, soğan boyunun yaklaşık üç katı derinliğe yerleştirilir. Bu derin dikim gövdeyi destekler ve kökleri serin tutar. Saksıda dikimde altta drenaj deliği bulunmalıdır.
Evet. Gerçek zambaklar, özellikle kediler için son derece zehirlidir; çiçeğin poleni ve yapraklarının az miktarı bile böbrek yetmezliğine yol açabilir. Köpekler için de zararlıdır. Evinde kedi bulunanların zambağı erişilmeyecek bir yerde tutması ya da hiç bulundurmaması önerilir.
Kaynak: Missouri Botanical Garden, Plant Finder (Lilium).
Harman üzerinde güncel zambak ilanlarını inceleyin ya da kendi bitkilerinizi ücretsiz ilan verin.
Satılık Zambak Zambak Fiyatları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
