Menü
Lale (Tulipa), zambakgiller (Liliaceae) familyasından soğanlı, çok yıllık bir bahçe bitkisidir. Anavatanı Orta Asya ile Anadolu bozkırlarıdır; adı ve süsleme geleneği açısından Osmanlı kültüründe özel bir yere sahip olmuş, buradan Hollanda başta olmak üzere Avrupa'ya yayılmıştır. Çoğunlukla bir dış mekan ve bahçe bitkisidir; ilkbaharda kadeh biçimli, canlı renkli çiçekleriyle bahçelere, saksılara ve park kenarlarına renk katar. Kırmızı, sarı, beyaz, mor, pembe ve alacalı sayısız çeşidi vardır. Kısa boylu türleri saksıda, uzun saplı melez çeşitleri kesme çiçek ve borderlarda tercih edilir. Lale, soğuk kışa ihtiyaç duyan bir bitkidir; soğanı sonbaharda toprağa gömülür, kışın soğukta dinlenir ve ilkbaharda çiçek açar. Bakımının kolaylığı, gösterişli çiçekleri ve erken ilkbaharda açması onu peyzajda vazgeçilmez kılar. İç mekanda yalnızca "forsing" denilen soğutma yöntemiyle geçici olarak çiçeklendirilebilir.
Lale, bol güneş seven bir bitkidir. En iyi çiçeklenmeyi günde en az 6 saat doğrudan güneş alan açık, güneşli konumlarda gösterir; bu nedenle bahçede güney veya güneybatı yönlü, gölgesiz alanlar idealdir. Saksıda yetiştiriyorsanız güney ya da doğu cepheli, gün ışığı bol bir balkon veya pencere önü uygundur. Yeterli güneş almayan yarı gölge yerlerde sapları incelip uzar, bitki güneşe doğru eğilir (etiolasyon) ve çiçekler soluk kalıp geç açar veya hiç açmaz. Aşırı sıcak iklimlerde öğle güneşi çiçek ömrünü kısaltabilir; çiçekler açtıktan sonra hafif öğle gölgesi renklerin daha uzun kalmasını sağlar. Yaprakların güneş yanığı laleler için nadir bir sorundur; asıl risk ışık yetersizliğinden kaynaklanan zayıf, yatık gelişimdir.
Lale soğanı çürümeye çok duyarlı olduğundan sulamada ölçü esastır. Sonbaharda soğan dikildikten sonra bir kez iyice can suyu verilir, ardından kış boyunca yağış yeterliyse ek sulama gerekmez; toprak nemli kalmalı ama asla göllenmemelidir. İlkbaharda sürgün ve çiçeklenme döneminde toprağın üst 3-5 cm'i kuruduğunda düzenli ancak ölçülü sulama yapılır, genelde haftada bir yeterlidir. Su daima toprağa verilmeli, çiçek ve yapraklar üstten ıslatılmamalıdır. Çiçekler solduktan sonra yapraklar sararmaya başlayınca sulama azaltılır; soğanın yaz dinlenmesinde toprak kuru tutulmalıdır. Fazla su belirtileri: soğanda yumuşama, kök çürüğü, sapta cılızlık ve yaprakların dipten sararıp kararmasıdır. Susuzlukta ise yapraklar pörsür, çiçekler erken solar. Saksı laleleri toprak hacmi az olduğu için daha sık kontrol edilmeli, ancak tabakta biriken su hemen boşaltılmalıdır.
Lale için en önemli koşul çok iyi drene olan, gevşek topraktır çünkü soğan durgun suda kolayca çürür. Kumlu-tınlı, humusça zengin, hafif alkali ile nötr (pH 6,0-7,0) topraklar idealdir. Ağır killi bahçe topraklarına dikim yaparken bol kum ve organik kompost karıştırarak drenaj artırılmalıdır. Saksıda genel saksı toprağına perlit veya iri kum eklenmiş karışım kullanılır ve saksının altında mutlaka drenaj deliği bulunmalıdır. Soğanlar sivri ucu yukarı gelecek şekilde, kendi boyunun 2-3 katı derinliğe (yaklaşık 10-15 cm) ve aralarına 8-10 cm mesafe bırakarak dikilir. En uygun dikim zamanı sonbahar, toprak sıcaklığı düşmeye başladığı ekim-kasım aylarıdır. Laleler her yıl aynı yerde iyi çiçek vermeyebilir; bahçede kalanların soğanları 2-3 yılda bir yaz sonunda çıkarılıp ayıklanabilir. Saksı laleleri genelde tek sezonluk yetiştirilir.
Lale serin iklim bitkisidir ve çiçek açabilmek için kışın belirli bir soğuk döneme (yaklaşık 12-16 hafta 5-9 derece) ihtiyaç duyar; bu soğuklama olmadan çiçek tomurcuğu gelişmez. Soğanları dona oldukça dayanıklıdır ve toprakta kışlayabilir; sert kışlar yerine ılıman kışın olduğu bölgelerde soğanların önceden buzdolabında soğutulması gerekebilir. İlkbaharda 15-20 derece arası serin havada en güzel ve uzun ömürlü çiçekleri verir; 25 derecenin üstünde çiçekler hızla solar. Nem konusunda seçici değildir, açık havanın doğal nemi yeterlidir; yüksek nem ve durgun hava aksine mantar hastalıklarını (Botrytis) tetikler, bu yüzden hava sirkülasyonu önemlidir. İç mekanda sürgünlenen laleler serin, 15-18 derece odalarda daha uzun dayanır; kalorifer üstü gibi sıcak yerlerden uzak tutulmalıdır.
Lale en güvenilir şekilde soğanla, yani bezelye tanesi büyüklüğündeki yavru soğancıklarla (offset) çoğaltılır. Ana soğan çiçeklendikten ve yapraklar tamamen sarardıktan sonra, yaz başında toprak kuruyken soğanlar dikkatlice çıkarılır. Ana soğanın çevresinde oluşan yavru soğanlar ayrılır, serin ve kuru bir yerde saklanır, sonbaharda ayrı ayrı dikilir. Bu yavruların çiçek verecek olgunluğa ulaşması genellikle 1-3 yıl sürer; ilk yıl sadece yaprak, sonraki yıllarda çiçek verirler. Bu yöntem ana bitkinin renk ve özelliklerini birebir korur. Tohumla çoğaltma da mümkündür ancak çok yavaştır; tohumdan çiçek açan lale elde etmek 4-7 yıl alır ve melez çeşitler ebeveyne benzemez, bu yüzden yalnızca yeni çeşit ıslahında kullanılır. Lalede gövde veya yaprak çeliği ile çoğaltma yapılmaz; su köklendirme kalıcı çoğaltma sağlamaz.
En yaygın sorun soğan çürüklüğüdür; aşırı sulama veya drenajsız toprakta soğan yumuşar, kokar ve bitki sürmez, çözümü drenajı iyi toprak ve ölçülü sulamadır. Yaprakların erken sararması çoğu zaman doğaldır (çiçek sonrası dinlenmeye geçiş) ancak zamansız sararma fazla su, kök çürüğü veya besin eksikliğine işaret eder. Kahverengi lekeler, çiçek ve yapraklarda su geçmiş görünüm "lale ateşi" denen Botrytis tulipae mantarına bağlıdır; nemli, havasız ortamda görülür, hastalıklı kısımlar imha edilmeli, hava sirkülasyonu artırılmalıdır. Zararlılardan yaprak bitleri (afit) genç sürgünlerin özsuyunu emerek şekil bozukluğu ve virüs bulaşına yol açar; su püskürtme veya potasyum sabunu ile kontrol edilir. Toprakta sincap ve fareler soğanları kemirebilir; tel kafes veya soğan sepeti korur. Çiçeklerdeki alacalı renk kırılması güzel görünse de virüs belirtisi olabilir ve hastalıklı soğanlar ayıklanmalıdır.
Toprağın üst 3-5 cm'i kuruduğunda, göllendirmeden ölçülü sulanır. Dikimde bir kez can suyu verilir, kışın yağış yeterliyse ek su gerekmez; ilkbaharda çiçeklenme döneminde haftada bir yeterlidir. Su daima toprağa verilmeli, soğan ve çiçekler üstten ıslatılmamalıdır. Soğan durgun suda çürüdüğü için fazla sudan kaçınılmalıdır.
Çiçek soldu ise yaprakların sararması doğaldır; soğan bir sonraki yıl için besin depolar ve yapraklar kendiliğinden sararıp kurur, bu yaprakları kesmeyin. Zamansız sararma ise genellikle fazla sulama, drenajsız toprak ve kök çürüğü kaynaklıdır. Ayrıca besin eksikliği veya soğanda mantar hastalığı da erken sararmaya yol açabilir.
Lale doğası gereği bir bahçe bitkisidir ve çiçek açmak için kışın soğuğa ihtiyaç duyar. İç mekanda ancak soğanların önceden buzdolabında 12-16 hafta soğutulması (forsing) ile geçici olarak çiçeklendirilebilir. Bu şekilde açan laleler serin, aydınlık bir odada birkaç hafta dayanır, ardından soğanları genellikle tükenir.
Çiçekler solunca sadece çiçek sapı kesilir, yapraklar tamamen sararana kadar bırakılır çünkü soğan bu dönemde gelecek yıla besin depolar. Yapraklar sararıp kuruduktan sonra, bahçedeki soğanlar yerinde kalabilir ya da yaz başında çıkarılıp serin ve kuru yerde saklanıp sonbaharda yeniden dikilebilir.
Bazı melez lale çeşitleri, özellikle iri çiçekli olanlar ikinci yıl zayıflar; yeterli soğuklama alamama, çiçek sonrası yaprakların erken kesilmesi, besin yetersizliği ve aşırı sıcak yazlar buna yol açar. Yaprakları doğal olarak kurumaya bırakmak, güneşli ve iyi drene toprak sağlamak ve tür laleleri (botanik laleler) tercih etmek kalıcılığı artırır.
Kaynak: Missouri Botanical Garden, Tulipa yetiştiricilik rehberi.
Harman üzerinde güncel lale ilanlarını inceleyin ya da kendi bitkilerinizi ücretsiz ilan verin.
Satılık Lale Lale Fiyatları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
