Menü
Melas, şeker fabrikalarında şeker pancarı ya da şeker kamışından şeker elde edildikten sonra geriye kalan, koyu kahverengi ve yoğun kıvamlı bir şuruptur. Türkiye koşullarında çoğunlukla şeker pancarı melası olarak bulunur. Şeker bakımından zengin olması nedeniyle hayvan beslemede yaygın kullanılan bir yan üründür. Sıvı yapısı ve hoş tadıyla rasyonlarda hem enerji kaynağı hem de lezzet artırıcı olarak değerlendirilir.
Melas, kolay sindirilen şekerler bakımından zengin, yüksek enerjili bir yemdir. Ham protein içeriği düşük olup içerdiği azotun önemli kısmı protein olmayan yapıdadır, bu yüzden başlıca enerji kaynağı olarak görülür. Kalsiyum, potasyum, magnezyum gibi mineraller ile bazı iz elementleri de içerir. Kaynaklara göre şeker oranı yaklaşık olarak yarısına ulaşabilir; kesin değerler pancar çeşidine ve işleme sürecine göre değişir. Lif içeriği çok düşüktür, bu nedenle tek başına değil kaba ve kesif yemlerle birlikte kullanılır.
Melas başta süt ve besi sığırı olmak üzere büyükbaş hayvanlarda, ayrıca koyun, keçi gibi küçükbaş ruminantlarda ve atlarda kullanılabilir. Yüksek enerji ihtiyacı olan süt ineklerinde ve hızlı canlı ağırlık artışı beklenen besi dönemindeki hayvanlarda enerji açığını kapatmaya yardımcı olur. Özellikle kaba yem kalitesinin düştüğü kış aylarında rasyonun enerji ve lezzet değerini yükseltmek için tercih edilir. Genç ruminantlarda ise işkembe gelişimi tamamlandıktan sonra dikkatli biçimde devreye alınır.
Melas rasyonda enerji kaynağı ve iştah açıcı olarak, genellikle toz karma yemlere karıştırılarak veya kaba yem üzerine gezdirilerek verilir. Tozlanmayı azaltıp yem tüketimini artırdığı için karma yem sanayinde de değerlendirilir. Şeker bakımından zengin olduğundan fazla verildiğinde işkembe dengesini bozabilir ve sindirim sorunlarına yol açabilir; bu nedenle rasyona sınırlı oranda ve kademeli olarak eklenir. Kesin günlük miktar hayvanın türüne, yaşına, süt ya da besi verimine, kullanılan diğer yemlere ve rasyonun genel dengesine göre değişir; uygun oranın bir ziraat mühendisi veya hayvan besleme uzmanı tarafından belirlenmesi önerilir. Kaba yem, tahıl ve protein kaynaklarıyla birlikte dengeli bir bütün içinde kullanılmalıdır.
Not: Rasyon ve günlük miktar; hayvanın türü, yaşı, verim durumu ve diğer yemlere göre değişir. Dengeli rasyon için ziraat mühendisi veya veteriner hekime danışın.
Melas genellikle olduğu gibi sıvı halde kullanılır; kıvamı yüksek olduğunda karıştırmayı kolaylaştırmak için bir miktar suyla inceltilebilir. Silaj yapımında kolay fermente olan şeker kaynağı olarak katıldığında fermantasyonu hızlandırır, silajın lezzetini artırır ve fazla nemin bir kısmını bağlamaya yardımcı olur. Saklarken serin, kapalı ve temiz kaplarda tutulmalı, doğrudan güneş ve donma koşullarından korunmalıdır; sıcakta köpürüp taşabileceği, soğukta ise iyice katılaşıp akışkanlığını kaybedebileceği unutulmamalıdır. Kapların ağzı kapalı tutularak toz, böcek ve yabancı madde bulaşması önlenir.
Melasın en önemli artısı yüksek enerji değeri, hoş tadıyla yem tüketimini ve iştahı artırması, tozlanmayı azaltması ve silaj fermantasyonunu desteklemesidir; ayrıca bazı mineralleri sağlaması ve genellikle ekonomik bir yan ürün olması avantaj sayılır. Buna karşılık protein ve lif bakımından fakir olması onu tek başına yeterli kılmaz; şeker oranının yüksekliği nedeniyle aşırı kullanıldığında işkembe asitliğini bozabilir, ishal ve sindirim sorunlarına yol açabilir. Yapışkan ve nemli olması depolama ile karıştırmayı zorlaştırır, sıcakta bozulma ve soğukta katılaşma riski taşır. Bu nedenle dengeli bir rasyonun parçası olarak ve uzman görüşüyle kullanılması gerekir.
Melas başta süt ve besi sığırları olmak üzere büyükbaş hayvanlarda, koyun ve keçi gibi küçükbaşlarda ve atlarda kullanılabilir. Enerji ihtiyacı yüksek süt inekleri ile besi dönemindeki hayvanlar için uygundur. Genç ruminantlarda ise işkembe gelişimi ilerledikten sonra dikkatli biçimde devreye alınmalıdır.
Kesin bir günlük miktar vermek doğru değildir çünkü uygun oran hayvanın türüne, yaşına, süt ya da besi verimine, kullanılan diğer yemlere ve rasyonun genel dengesine göre değişir. Şeker oranı yüksek olduğu için sınırlı ve kademeli eklenmelidir. En sağlıklısı miktarın bir ziraat mühendisi veya hayvan besleme uzmanı tarafından belirlenmesidir.
Evet, melas silaj yapımında kolay fermente olan şeker kaynağı olarak sıkça kullanılır. Fermantasyonu hızlandırır, silajın lezzetini ve yem değerini artırır, ayrıca fazla nemin bir kısmını bağlamaya yardımcı olur. Özellikle şeker bakımından fakir yeşil materyalin silajında katkı olarak değerlidir.
Evet, aşırı melas kullanımı sakıncalı olabilir. Şeker bakımından çok zengin olduğu için fazlası işkembe asitliğini bozabilir, iştahsızlık, ishal ve sindirim sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle rasyona düşük oranda başlanıp kademeli artırılmalı ve dengeli bir bütünün parçası olarak kullanılmalıdır.
Melas serin, kapalı ve temiz kaplarda, ağzı kapalı olarak saklanmalıdır. Doğrudan güneşten ve dondan korunmalıdır; çünkü sıcakta köpürüp taşabilir, soğukta ise katılaşarak akışkanlığını yitirebilir. Kapların kapalı tutulması toz, böcek ve yabancı madde bulaşmasını da önler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Aydın İl Müdürlüğü, Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Rasyonu Yayını.
Harman üzerinde yem, yem bitkisi ve hayvancılık ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Hayvancılık İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
