Menü
Tünel sera, yarım daire ya da kemer biçiminde bükülmüş iskelet üzerine plastik örtü çekilerek oluşturulan, örtü altı yetiştiriciliğin en yaygın ve en ekonomik yapı tiplerinden biridir. Bitkileri soğuk, rüzgar, dolu ve don gibi dış etkenlerden koruyarak erkenci ve mevsim dışı üretime imkan tanır. Türkiye tarımsal yayım kaynaklarında tüneller genellikle alçak tünel ve yüksek tünel olarak iki ana grupta ele alınır. Alçak tüneller daha çok erkencilik amacıyla, yüksek tüneller ise hem erkenci hem de mevsim dışı üretimde kullanılır.
Tünel seranın iskeleti, kaynaklara göre genellikle bükülerek kemer formu verilen demir çubuk, galvanizli boru ya da profil elemanlardan oluşur ve bu kemerler belirli aralıklarla toprağa sabitlenir. Üzeri, ışık geçirgenliği yüksek polietilen esaslı plastik örtü ile kaplanır; örtü, kenarlardan toprağa gömülerek veya klips, tel ve iplerle gerdirilerek sabitlenir. Alçak tüneller kaynaklara göre yaklaşık yarım ile bir metre yüksekliğinde, dar ve içine girilemeyen yapılardır; bunlarda çalışma dışarıdan yapılır. Yüksek tüneller ise içinde ayakta çalışılabilen, birkaç metre genişlik ve yükseklikte, daha uzun açıklıklı yapılardır ve yapısal olarak plastik sera ile alçak tünel arasında bir geçiş formu kabul edilir. Yapı hafif ve sökülüp taşınabilir olduğundan kurulumu hızlıdır; ancak rüzgar ve kar yüküne karşı iskelet aralığı, malzeme kalınlığı ve ankraj çözümü önem taşır.
Tünel seralar ağırlıklı olarak sebze ve meyve fidesi üretimi ile erkenci sebze yetiştiriciliğinde kullanılır. Kaynaklarda domates, biber, patlıcan, hıyar, kabak gibi meyvesi yenen sebzeler ile marul, ıspanak gibi yapraklı sebzeler ve özellikle çilek yetiştiriciliği öne çıkar. Alçak tüneller daha çok erkenci sebze ve çilekte hasadı öne çekmek için tercih edilirken, yüksek tüneller hem erkenci hem de mevsim dışı üretim ile fide ve fidan yetiştiriciliğinde kullanılır. Ayrıca süs bitkileri ve sertleştirme (aklimatizasyon) aşamalarında da yararlanılır.
Tünel seralarda iklim kontrolü, tam donanımlı cam seralara göre daha basit ve çoğunlukla elle yönetilir. Isıtma genellikle güneş enerjisiyle pasif olarak sağlanır; şiddetli don riskinde ek örtü, çift kat plastik veya küçük yakıtlı ısıtıcılarla destekleme yapılabilir. Havalandırma, yüksek tünellerde alın (baş) taraflarının ve yan eteklerin açılmasıyla, alçak tünellerde ise örtünün gündüz kenardan kaldırılıp akşam kapatılmasıyla yapılır; bu havalandırma hem sıcaklık hem de nem yönetiminin temel aracıdır. Yetersiz havalandırmada iç nem yükselir ve mantari hastalık riski artar, bu nedenle sabah nem tahliyesi önemlidir. Işık, plastik örtünün geçirgenliğine bağlıdır; örtünün temiz ve şeffaf tutulması, tozlanan veya yaşlanan örtünün yenilenmesi ışık düzeyini korur.
Kurulum süreci genel olarak yer seçimi ve zemin hazırlığı, iskelet kemerlerinin bükülüp belirli aralıklarla toprağa sabitlenmesi, örtünün gerilerek çekilmesi ve kenarlardan sabitlenmesi adımlarından oluşur; alçak tüneller birkaç kişiyle kısa sürede kurulabilirken yüksek tüneller daha fazla işçilik ister. Maliyet kesin bir rakamla verilemez; sera tipine (alçak ya da yüksek tünel), kaplanacak alanın büyüklüğüne, iskelet malzemesinin cinsi ve kalitesine (demir çubuk, galvanizli boru veya profil), plastik örtünün kalınlık ve ömrüne, ankraj ve havalandırma çözümlerine, eklenecek ısıtma veya sulama donanımına ve bölgenin rüzgar ile kar yükü koşullarına göre değişir. Genel olarak tünel seralar, cam ve tam donanımlı plastik seralara kıyasla en düşük ilk yatırım maliyetli örtü altı yapıları arasında sayılır.
Not: Kurulum maliyeti; sera tipi, büyüklük, malzeme kalitesi ve iklim donanımına göre değişir. Kesin fiyat için yetkili firmalardan teklif alın.
Tünel seranın en belirgin avantajları düşük kurulum maliyeti, hızlı ve pratik kurulum, sökülüp taşınabilir olması, erkenci üretimle pazara önce çıkma imkanı ve bitkileri don, dolu, rüzgar gibi olumsuz koşullardan korumasıdır. Buna karşılık iklim kontrolü sınırlıdır; ısıtma ve otomasyon çoğunlukla bulunmadığından çok soğuk bölgelerde kış üretimi için yeterli olmayabilir, özellikle alçak tünellerde içeride çalışılamadığı için bakım ve havalandırma zahmetlidir. Ayrıca plastik örtü belirli aralıklarla yenilenmeyi gerektirir, yoğun kar ve şiddetli rüzgarda yapısal hasar riski vardır ve yetersiz havalandırmada yüksek nem nedeniyle hastalık baskısı artabilir.
Alçak tünel, içine girilemeyen, yaklaşık yarım ile bir metre yüksekliğinde dar bir yapıdır ve çoğunlukla erkencilik amacıyla kullanılır; çalışma dışarıdan yapılır. Yüksek tünel ise içinde ayakta çalışılabilen, birkaç metre yükseklikte daha büyük bir yapıdır ve hem erkenci hem de mevsim dışı üretime imkan verir. Yüksek tünel, yapısal olarak alçak tünel ile plastik sera arasında bir geçiş kabul edilir.
Tünel seralarda başta domates, biber, patlıcan, hıyar, kabak gibi sebzeler, marul ve ıspanak gibi yapraklı sebzeler ile çilek yetiştirilir. Ayrıca sebze ve meyve fidesi üretimi, süs bitkileri ve fidanların sertleştirilmesi için de kullanılır. Alçak tüneller daha çok erkenci sebze ve çilekte, yüksek tüneller ise daha geniş bir ürün yelpazesinde tercih edilir.
Tünel seralar genellikle güneş enerjisiyle pasif olarak ısınır ve çoğunda sürekli bir ısıtma sistemi bulunmaz. Şiddetli don riskinde çift kat plastik, ek iç örtü veya küçük yakıtlı ısıtıcılarla geçici destek sağlanabilir. Çok soğuk bölgelerde kış boyu üretim için tünel sera tek başına yeterli olmayabilir, bu durumda daha donanımlı sera tipleri değerlendirilir.
Yüksek tünellerde havalandırma, yapının alın taraflarının ve yan eteklerin açılmasıyla sağlanır. Alçak tünellerde ise plastik örtü gündüz kenardan kaldırılıp akşam tekrar kapatılarak hava ve nem tahliye edilir. Havalandırma hem iç sıcaklığı dengelemek hem de nemi düşürerek mantari hastalıkları önlemek için gereklidir; özellikle sabahları nem tahliyesi önem taşır.
Plastik örtüler zamanla güneş, toz ve hava koşullarının etkisiyle şeffaflığını ve dayanımını kaybeder. Işık geçirgenliği azaldığında, örtü yıprandığında ya da yırtılma ve delinme oluştuğunda yenilenmesi gerekir. Örtünün temiz ve gergin tutulması hem ışık düzeyini korur hem de kar ile rüzgar yükünde hasar riskini azaltır; yenileme sıklığı kullanılan malzemenin kalitesine ve iklim koşullarına göre değişir.
Kaynak: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası - Örtüaltı Yetiştiriciliğinin Gelişimi.
Harman üzerinde sera, örtü altı ürün ve ekipman ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
