Bitki hastalıkları ve zararlıları

Domates Mozaik Virüsü: Belirtileri ve Mücadelesi

Hastalık · Bakteriyel ve Viral Hastalık

Domates Mozaik Virüsü nedir?

Domates Mozaik Virüsü (Tomato mosaic virüs, ToMV), Tobamovirus grubunda yer alan, oldukça dayanıklı ve kolay bulaşan bir bitki virüsüdür. Etmen; hastalıklı bitki artıklarında, bulaşık tohumda, toprakta ve hatta sigara ile tütün kalıntılarında canlılığını uzun süre koruyabilir. Yaprak biti gibi bir vektöre ihtiyaç duymadan, temas yoluyla ve bakım işlemleri sırasında mekanik olarak yayılır. Domates yetiştiriciliğinde verim ve meyve kalitesinde önemli düşüşlere neden olabilir.

Etkilediği ürünler

Başta domates olmak üzere biber patlıcan gibi patlıcangiller ürünlerinde görülür. Ayrıca hıyar ve bazı süs bitkileri ile yabancı otlar da etmene konukçuluk yapabilir. Fide ve sera üretiminde bitkilerin sık teması nedeniyle yayılım daha hızlıdır. Duyarlı çeşitlerde tarla ve serada geniş alanlara kısa sürede bulaşabilir.

Belirtiler

Yapraklarda açık yeşil ile koyu yeşilin karıştığı düzensiz mozaik desenleri en tipik belirtidir.
Koyu yeşil bölgeler kabararak yaprak yüzeyinde kabarcık oluşturur, bu da yaprağa kıvırcık ve kırışık bir görünüm verir.
Bazı koşullarda yaprakçıklar iplik gibi incelip daralabilir (fern-leaf görünümü).
Meyvelerde lekelenme, olgunlaşmada düzensizlik ve iç dokuda kahverengi ölü alanlar görülebilir.

Neden olur?

Hastalık, virüs bulaşmış tohum, fide, toprak ve bitki artıklarının varlığında ortaya çıkar. Boğaz doldurma, koltuk alma, uç alma ve budama gibi işlemlerde eller ve aletler aracılığıyla sağlam bitkilere taşınır. Sık dikim, sera içi yoğun bakım ve hijyen eksikliği bulaşmayı artırır. Etmenin çevre koşullarına dayanıklı olması, temizlik yapılmayan alanlarda yıllarca kalıcı olmasına yol açar.

Entegre mücadele

Viral bir hastalık olduğu için virüsü doğrudan öldüren bir kimyasal tedavi bulunmamaktadır. Mücadelenin temeli; hastalıksız sertifikalı tohum ve fide kullanmak, dayanıklı çeşitleri tercih etmek ve hasta bitkileri sökerek alandan uzaklaştırmaktır. Bakım işlemleri sırasında eller ve aletler temizlenmeli, hasta ve sağlam bitkiler arasında geçişte hijyen kurallarına uyulmalıdır. Ruhsatlı ürünler ancak varsa bulaşmayı kolaylaştıran vektör böceklere karşı gündeme gelebilir; uygun uygulama için ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Domates mozaik virüsünün ilacı var mı?

Virüsü doğrudan yok eden bir ilaç yoktur. Korunma; hastalıksız tohum ve fide, dayanıklı çeşit ve hijyen kurallarına dayanır. Hasta bitkiler sökülüp alandan uzaklaştırılmalıdır.

Virüs sağlam bitkilere nasıl bulaşır?

Etmen çoğunlukla temas yoluyla yayılır. Budama, koltuk alma, uç alma gibi işlemlerde eller ve aletlerle bir bitkiden diğerine taşınır. Bulaşık tohum, toprak ve bitki artıkları da kaynak olabilir.

Hasta bitkiyi görürsem ne yapmalıyım?

Belirti gösteren bitkiler kökünden sökülüp alandan uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir. İşlem sonrası eller ve aletler temizlenmeli, sağlam bitkilere geçişte dikkat edilmelidir.

Bir sonraki sezon aynı yere domates ekebilir miyim?

Etmen bitki artıklarında ve toprakta uzun süre kalabildiği için artıklar temizlenmeli, münavebe uygulanmalıdır. Alanın durumuna göre en doğru planlama için il/ilçe tarım müdürlüğüne danışmanız önerilir.

Korunma

Temiz ve sertifikalı tohum ile hastalıksız fide kullanımı en etkili korunma yoludur.
Tarla ve seraya girişte, budama ve koltuk alma öncesinde el ile alet temizliği yapılmalı, çalışırken sigara ve tütün kullanımından kaçınılmalıdır.
Hasat sonrası bitki artıkları toplanıp imha edilmeli, yabancı otlarla mücadele sürdürülmelidir.
Mümkün olduğunda ToMV'ye dayanıklı çeşitler seçilmeli ve münavebe uygulanmalıdır.

Mücadele için ilçe tarım müdürlüğüne ya da ziraat mühendisine danış. Bu içerik doz ve reçete bilgisi içermez.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - TAGEM, Sebze Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları.

Diğer hastalık ve zararlılar

Bakteriyel Leke (Benek) Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklığı Virüsü (TYLCV) Bakteriyel Kanser Ateş Yanıklığı Bakteriyel Solgunluk Çekirge

Bitki koruma ürünü ya da tarım girdisi mi arıyorsunuz?

Harman üzerinde tarım girdisi ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilana çıkarabilirsiniz.

Girdi İlanları Ücretsiz İlan Ver