Menü
Zerdeçal (Curcuma longa), zencefilgiller familyasından, toprak altında oluşturduğu rizomları (kök sapları) için yetiştirilen tropik kökenli bir baharat bitkisidir. Türkiye tarımında henüz yaygın olmayan, daha çok Akdeniz ve Ege gibi sıcak ve nemli mikroklima bölgelerinde deneme ve butik üretim niteliğinde yetiştirilir. Hasatta amaç, yeşil aksamın değil, toprak altındaki parmak biçimli rizomların olgunlaşmasını beklemektir. Zerdeçalda hasat, bitkinin bir vejetasyon dönemini tamamlayıp yaprakların sararıp kurumaya başlamasıyla ilişkilidir; bu dönem genellikle dikimden yaklaşık 8 ila 10 ay sonrasına denk gelir. Rizomlar toprak altında kaldığından hasat tamamen sökme işlemidir ve bitkinin toprak üstü kısmı sonbaharda geriye çekildiğinde başlar. Doğru zamanda yapılan hasat, rizomlardaki kurkumin ve kuru madde oranını doğrudan etkiler. Bu sayfada zerdeçalın Türkiye koşullarında ne zaman ve nasıl hasat edildiği, olgunluk belirtileri ve hasat sonrası ilk işlemler ele alınmaktadır.
Zerdeçal, tek bir vejetasyon dönemini tamamlayan bir bitkidir ve hasat, ilkbaharda (genellikle Nisan-Mayıs) dikilen rizomların yaklaşık 8-10 ay sonra olgunlaşmasıyla yapılır. Türkiye koşullarında hasat çoğunlukla sonbahar sonu ile kış başına, yani Kasım, Aralık ve Ocak aylarına denk gelir. Bölgeye göre farklılık gösterir: Akdeniz kıyı kuşağı gibi ılıman ve dona geç giren yerlerde hasat Aralık-Ocak aylarına kadar uzatılabilirken, daha serin ve don riski yüksek iç kesimlerde ilk donlardan önce, Kasım içinde sökülmesi tercih edilir. Hasat olgunluğunun en belirgin göstergesi toprak üstü aksamdadır: yaprakların ve gövdenin sararması, sonra kahverengileşip kuruyarak toprağa doğru yatmasıdır. Bu, bitkinin besin maddelerini rizomlara çektiğinin işaretidir. Rizomlar bu dönemde iyice irileşmiş, dolgunlaşmış ve kesildiğinde karakteristik turuncu-sarı iç renge ulaşmış olur. Erken sökümde rizom verimi ve renk maddesi düşük kalır, aşırı gecikmede ise don zararı riski artar.
Zerdeçal hasadı, toprak altındaki rizomların sökülmesi esasına dayanır ve büyük ölçüde elle veya küçük tarım aletleriyle yapılır. Önce toprak üstünde kurumuş yeşil aksam kesilerek uzaklaştırılır. Ardından toprak, çapa, bel veya küçük parsellerde patates söküm benzeri aletlerle rizomlara zarar vermeden gevşetilir; sökümün hafif nemli toprakta yapılması, rizomların kırılmadan bütün çıkarılmasını kolaylaştırır. Sökülen rizom öbekleri elle toprağından ayrılır, ince kökler ve toprak artıkları temizlenir. Dikkat edilecek en önemli nokta, ana ve yan rizomların çürük, ezik ve yaralı olanlarının ayıklanmasıdır; yaralı rizomlar depolamada çürümeye yol açar. Bir sonraki yıl için tohumluk (fide) olarak kullanılacak sağlam, gözlü rizomlar ayrı olarak seçilir. Hasat sonrası ilk işlem yıkama ve temizlemedir; toprak artıkları temiz suyla giderilir. Baharat amaçlı üretimde rizomlar genellikle kaynatma-haşlama işleminden geçirilir, ardından gölgede veya kontrollü koşullarda kurutulur ve toz haline getirilir. Tohumluk olarak ayrılan rizomlar ise serin ve havadar ortamda saklanır.
Zerdeçal, ilkbaharda dikildikten yaklaşık 8-10 ay sonra, yaprakların sararıp kurumaya başladığı dönemde hasat edilir. Türkiye koşullarında bu genellikle sonbahar sonu ile kış başına, yani Kasım, Aralık ve Ocak aylarına denk gelir. Ilıman Akdeniz kıyılarında hasat Aralık-Ocak aylarına uzatılabilir, don riski olan bölgelerde ise ilk donlardan önce sökülür.
En belirgin belirti toprak üstü aksamda görülür: yaprakların ve gövdenin sararıp kahverengileşerek kuruması ve toprağa doğru yatmasıdır. Bu, bitkinin besin maddelerini toprak altındaki rizomlara aktardığını gösterir. Aynı dönemde rizomlar iyice irileşmiş, dolgunlaşmış ve kesildiğinde karakteristik turuncu-sarı iç renge ulaşmış olur.
Türkiye'de zerdeçal üretimi genellikle küçük parseller ve butik ölçekte olduğundan hasat büyük ölçüde elle ya da çapa, bel gibi basit aletlerle yapılır. Toprak gevşetilerek rizomlar kırılmadan bütün halde sökülür. Söküm işleminde amaç, rizomlara zarar vermeden toprak altından çıkarmaktır; bu nedenle hafif nemli toprak tercih edilir.
Sökülen rizom öbekleri elle toprağından ayrılır, ince kökler ve toprak artıkları temizlenir. Çürük, ezik ve yaralı rizomlar ayıklanır; sağlam ve gözlü rizomlar bir sonraki yılın tohumluğu için ayrılır. Baharat amaçlı üretimde rizomlar yıkanır, çoğunlukla haşlanır, ardından kurutulup toz haline getirilir.
Yaprakların kuruduğu olgunluk döneminde rizomlar en yüksek verim ve renk maddesine ulaşır. Ancak hasadı aşırı geciktirmek, özellikle serin ve don riski yüksek bölgelerde don zararına yol açabilir. Bu nedenle ılıman bölgelerde hasat kışa doğru uzatılabilse de, don tehlikesi olan yerlerde ilk donlardan önce söküm tamamlanmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) - Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü. Hasat dönemleri çeşit, bölge ve yıllık iklim koşullarına göre değişebilir.
Hasat dönemi yaklaşırken Harman üzerinde güncel zerdeçal ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Zerdeçal İlanları Zerdeçal Üreticileri Ücretsiz İlan Ver Zerdeçal Nasıl Saklanır Zerdeçal Yetiştiriciliği Tüm Zerdeçal BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
