Menü
Tüplü (viyol) fide, harç ile doldurulmuş viyol gözlerinde veya küçük tüplerde tohumdan çimlendirilip köklendirilerek şaşırtmaya (tarlaya veya seraya dikime) hazır hale getirilmiş fidedir. Her fide kendi harç topağı ile birlikte gelişir; söküm sırasında kökler toprak topağının içinde kalır. Bu yönüyle kökleri açıkta kalan çıplak köklü fideden ayrılır. Türkiye'de sebze ve süs bitkisi üretiminde yaygın kullanılan bir fide üretim biçimidir.
En belirgin özelliği, her bitkinin ayrı bir gözde kendi harç topağıyla büyümesi ve bu topağın dikim sırasında bozulmadan taşınmasıdır. Çıplak köklü fidede kökler söküm sırasında zedelenir ve topraksız taşınırken, tüplü fidede kök sistemi harç içinde korunur. Viyol; kare veya yuvarlak gözlü, çok bölmeli plastik bir kaptır; tüplü üretim ise poşet veya tek tek tüplerde yapılabilir. Kullanılan harç genellikle yanmış ahır gübresi, elenmiş toprak, kum ya da torf karışımıdır ve kaynaklara göre zararlı mantar, bakteri ve yabancı ot tohumlarına karşı sterilize edilmesi önerilir.
Kök topağı bozulmadan dikildiği için şaşırtma şoku ve solma en aza iner, fidenin tarlada tutma olasılığı çıplak köklü fideye göre daha yüksektir. Kökler zedelenmediğinden bitki dikimden sonra hızlı toparlar, düzenli gelişir ve kaynaklara göre erkencilik sağlayabilir. Sağlam kök yapısı hastalık etmenlerine karşı daha dirençli bir başlangıç sunar. Dikim sonrası kök ile toprak teması iyi olduğu için tutma oranı artar. Standart, tek tip ve taşınması kolay fideler elde edilir; bu da mekanizasyona ve toplu dikime uygundur.
Fide seçerken göz topağının sıkı ve dağılmayan yapıda olmasına, köklerin harcı sarmış ancak aşırı sarıp kartlaşmamış olmasına dikkat edilir. Gövde tıknaz ve dik, yapraklar canlı yeşil, boğum araları kısa olmalıdır; aşırı boylanmış, sararmış ya da lekeli fideler tercih edilmez. Dikimden birkaç gün önce fideye su ve dış koşullara alıştırma (sertleştirme) uygulanması tutmayı kolaylaştırır. Dikim sırasında topak bütünlüğü korunmalı, göz açılan yere hava boşluğu kalmadan yerleştirilmeli ve hemen can suyu bol verilmelidir. Mesafeli ve düzenli dikim isteyen büyük parseller ile erkencilik hedeflenen üretimlerde tüplü fide öne çıkar.
Tüplü fide, çıplak köklü fideye kıyasla birim başına daha maliyetli olabilir ve taşıma, dikim iş gücü ile süresi artar. Harcın sterilize edilmemesi durumunda mantar ve toprak kaynaklı hastalıklar fideye erken bulaşabilir. Gözlerde uzun süre bekleyen fidelerin kökleri kartlaşıp topağı sarabilir; zamanında dikilmeyen fide gelişimini yavaşlatır. Dikim sırasında topağın parçalanması sağlanan avantajı ortadan kaldırır, bu yüzden söküm ve taşımada özen gerekir. Tür ve iklime uygun olmayan fide ile erken ya da geç dikim tutmayı olumsuz etkiler; yerel koşullar ve ilgili tarım kaynakları dikkate alınmalıdır.
Tüplü fidede her bitki kendi harç topağıyla birlikte gelişir ve dikime bu topakla gider, böylece kökler zedelenmez; çıplak köklü fidede ise kökler söküm sırasında topraktan ayrılır ve açıkta taşınır. Bu nedenle tüplü fidenin dikim sonrası tutma olasılığı genellikle daha yüksektir ve şaşırtma şoku daha azdır.
Kök sistemi harç topağının içinde korunduğu için dikimde kökler yaralanmaz ve bitki hızlı toparlar. Topak ile toprak arasında iyi temas kurulması, köklerin yeni ortama çabuk uyum sağlamasına yardımcı olur. Bu sayede solma ve fide kaybı azalır.
İkisi de fideyi harç topağıyla yetiştirme mantığına dayanır ama yapıları farklıdır. Viyol; çok gözlü, kare veya yuvarlak bölmeli tek parça plastik bir kaptır ve toplu üretime uygundur. Tüp veya poşet ise fidelerin tek tek yetiştirildiği kaplardır; genellikle daha büyük topak elde etmek için kullanılır.
Öncelikle topağı bozmadan gözden çıkarın ve açtığınız çukura hava boşluğu kalmayacak şekilde yerleştirin. Dikimden hemen sonra bol can suyu vererek kök ile toprak temasını sağlayın. Mümkünse fideyi dikimden birkaç gün önce dış koşullara alıştırın; aşırı boylanmış veya kökü kartlaşmış fideleri bekletmeden dikin.
Başlıca sınırlaması, çıplak köklü fideye göre daha maliyetli olması ve taşıma ile dikimin daha fazla iş gücü ve zaman istemesidir. Ayrıca harç sterilize edilmezse toprak kaynaklı hastalıklar erken bulaşabilir ve gözlerde fazla bekleyen fidelerin kökleri kartlaşabilir. Bu nedenle zamanında ve özenli dikim önemlidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova).
Harman üzerinde tohum, fide ve fidan ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tohum ve Fide İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
