Menü
Çıplak köklü fidan, kökleri toprak ya da herhangi bir kap içinde tutulmadan, açıkta ve dinlenme (uyku) döneminde sökülerek pazarlanan fidan tipidir. Açık köklü fidan olarak da anılır. Söküm sonrası kökler görünür durumda olduğundan taşıma, saklama ve dikim sırasında özel özen gerektirir. Genellikle yaprağını döken meyve ve süs bitkilerinde tercih edilen klasik bir üretim ve satış biçimidir.
En belirgin özelliği, kök bölgesinin toprakla veya harçla kaplı olmamasıdır. Bitki, sonbahardan ilkbahara uzanan yapraksız dinlenme döneminde sökülür ve bu haliyle satışa sunulur. Tüplü (kaplı) fidandan temel farkı buradadır: tüplü fidanda kök, poşet ya da saksı içindeki toprakla birlikte kapalı biçimde korunur, bu nedenle yılın büyük bölümünde dikilebilir. Çıplak köklü fidan ise yalnızca dinlenme döneminde dikilebilir. Kaynaklara göre tüplü fidanların tutma oranı görece daha yüksek olurken, çıplak köklü fidanların dikim sonrası gelişimi çoğu kez daha canlı bildirilir. Torbalı tipe göre daha hafif ve düşük hacimli olması taşımayı kolaylaştırır.
Çıplak köklü fidanın başlıca yararı ekonomik ve pratik oluşudur. Toprak ve kap taşımadığı için birim ağırlığı düşüktür; bu da nakliyeyi kolaylaştırır ve maliyeti aşağı çeker, böylece geniş alanların ve toplu dikimlerin uygun şekilde kurulmasına imkan verir. Kök yapısı açıkta olduğundan dikimden önce doğrudan görülüp değerlendirilebilir; sağlıklı, dengeli ve yeterli saçak köke sahip fidanı seçmek kolaylaşır. Dinlenme döneminde dikildiği için köklenmeye erken başlayabilir ve uygun koşullarda hızlı gelişim gösterebilir. Büyük ölçekli bahçe ve plantasyon kurulumları ile ağaçlandırma çalışmaları için pratik bir seçenektir.
Fidan seçerken kök sisteminin diri, nemli ve yeterli saçak köke sahip olmasına, gövdenin düzgün ve sağlam durmasına bakılmalıdır. Kök, gövde ya da dallarda yumru, ezik, kuruma ya da yaralanma bulunan fidanlardan kaçınılması önerilir; aşılı fidanlarda aşı noktasının sağlam ve belirgin olması aranan bir özelliktir. Fidan söküldükten dikime kadar kökler kurutulmamalı; hafif nemli kum, torf ya da toprak içinde hendekleme yöntemiyle, aşı yeri açıkta kalacak biçimde geçici olarak muhafaza edilmelidir. Kısa taşımalarda kökler nemli malzemeyle sarılıp örtülü tutulur. Dikim, bitkinin uyku döneminde ve kökler tazeliğini korurken yapıldığında tutma başarısı artar. Alım sırasında fidanın sertifikalı ya da standart fidan belgesine sahip olup olmadığının sorulması, sağlıklı ve çeşit güvenli materyal açısından önem taşır.
Çıplak köklü fidanın en zayıf yönü köklerin açıkta olmasıdır; kökler kuruma, don ve mekanik zedelenmeye karşı hassastır ve kısa sürede canlılık yitirebilir. Bu nedenle söküm ile dikim arasındaki sürenin mümkün olduğunca kısa tutulması, köklerin sürekli nemli ortamda korunması gerekir. Bu fidan tipi yalnızca yaprağını döken türlerde ve dinlenme dönemiyle sınırlı olarak dikilebilir; sıcak ve gelişim döneminde dikime uygun değildir. Tutma oranı, taşıma ve saklama koşullarına tüplü fidana göre daha bağımlıdır. Kök ilaçlama uygulamaları söz konusu olduğunda etken madde ve doz seçimi teknik bir konudur; bu tür işlemler için yerel Tarım ve Orman Bakanlığı birimlerinden ve ziraat mühendislerinden görüş alınması yerinde olur.
Çıplak köklü fidan, bitkinin yapraksız olduğu dinlenme yani uyku döneminde dikilir. Bu dönem genellikle sonbahar sonundan ilkbahar başına kadar uzanan, bitkinin su ihtiyacının düşük olduğu soğuk aylara denk gelir. Sıcak ve aktif gelişim döneminde dikim uygun değildir çünkü açıktaki kökler bu koşullarda hızla zarar görür.
Seçim koşullara bağlıdır. Geniş alanlarda toplu ve ekonomik dikim yapılacaksa, taşıması hafif ve maliyeti düşük olduğu için çıplak köklü fidan pratik bir seçenektir. Dikimin dinlenme dönemi dışına kaymasının kaçınılmaz olduğu ya da tutma güvencesinin öne çıktığı durumlarda tüplü fidan daha esnek bir seçimdir. İki tip de sağlıklı seçildiğinde benzer gelişim gösterebilir.
Dikim geciktiğinde kökler kesinlikle kuru bırakılmamalıdır. En güvenli yöntem hendeklemedir: fidanlar hafif nemli kum, torf ya da toprakla dolu bir hendeğe, aşı yeri açıkta kalacak biçimde gömülür. Kısa süreli taşımada ise kökler nemli malzemeyle sarılıp örtülü tutulur. Ortam nemli olmalı ancak aşırı ıslak ve su tutan bir durumda bırakılmamalıdır.
Sağlıklı fidanda kök sistemi diri, nemli ve yeterli saçak köke sahiptir; gövde düzgün ve sağlamdır. Kök, gövde veya dallarda yumru, ezik, kuruma ya da yaralanma bulunması olumsuz işarettir. Aşılı fidanlarda aşı noktasının sağlam ve belirgin olması beklenir. Ayrıca fidanın sertifikalı ya da standart fidan belgesine sahip olması güven verir.
Doğru dönemde dikilir ve kökleri kurutulmadan taşınıp saklanırsa tutma başarısı yüksek olabilir. Kaynaklara göre tüplü fidana kıyasla tutma daha çok taşıma ve muhafaza koşullarına bağlıdır; kökler açıkta olduğu için ihmal edildiğinde risk artar. Bu nedenle söküm ile dikim arasındaki sürenin kısa tutulması başarıyı doğrudan etkiler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü (TTSM).
Harman üzerinde tohum, fide ve fidan ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tohum ve Fide İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
