Menü
Yeşil gübre, olgunlaşıp hasat edilmeden yeşil haldeyken toprağa karıştırılan bitkilere verilen isimdir. Amaç ürünü toplamak değil, bitkinin kendisini toprağa organik madde ve besin kaynağı olarak geri kazandırmaktır. Fiğ, bakla, çavdar, tırfıl, lüpen ve hardal gibi türler bu iş için kullanılır. Baklagiller havadaki azotu köklerindeki bakteriler sayesinde toprağa bağlar, tahıllar ise bol kök ve sap kütlesiyle organik maddeyi artırır. Nadasa bırakılan ya da iki ana ürün arasında boş kalan tarlada yetiştirilen yeşil gübre, hem toprağı erozyondan korur hem de yabancı otu baskılar. Bu rehberde hangi bitkilerin nasıl davrandığını, ne zaman ekilip ne zaman toprağa karıştırıldığını ve çiftçiye somut olarak ne kazandırdığını pratik biçimde ele alıyoruz.
Yeşil gübre, tohumundan veya meyvesinden faydalanmak yerine tüm bitkinin toprağa gömülerek gübre gibi kullanıldığı bir yöntemdir. Normal bir ürün tarladan besin ve organik maddeyi alıp götürürken, yeşil gübre bitkisi bunları toprakta bırakır ve hatta havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir. Bitki genellikle çiçeklenme başlangıcında, yani sap ve yaprak kütlesinin en bol, dokusunun ise henüz yumuşak olduğu dönemde biçilip toprağa karıştırılır. Bu dönem seçimi önemlidir çünkü bitki fazla odunlaşırsa toprakta geç ayrışır. Yeşil gübre, kimyasal gübreye alternatif değil onu tamamlayan bir uygulamadır; toprağın fiziksel yapısını, su tutma kapasitesini ve canlılığını iyileştirir.
Baklagillerin yeşil gübrede öne çıkmasının nedeni kök yumrularında yaşayan Rhizobium bakterileridir. Bu bakteriler havadaki serbest azotu bitkinin kullanabileceği forma çevirir ve bir kısmı toprakta kalır. Adi fiğ ve tüylü fiğ soğuğa dayanıklı olduğu için kışlık ekimde yaygındır; bakla iri kök yapısıyla ağır toprakları gevşetir; tırfıl ve yonca uzun süreli örtü isteyen alanlarda tercih edilir. Baklagiller özellikle azotça fakir, uzun süre tahıl ekilmiş yorgun topraklarda belirgin fayda sağlar. Kendinden sonra ekilecek mısır, buğday gibi azot seven ürünler için toprağı doğal yoldan hazırlar. Bakterinin çalışması için tohuma uygun aşı yapılması ve toprağın aşırı asidik olmaması işi kolaylaştırır.
Tahıl kökenli yeşil gübre bitkileri azot bağlamaz ama çok güçlü ve derin kök sistemi ile geniş sap kütlesi üretir. Çavdar bu grubun en dayanıklısıdır; soğukta ve fakir toprakta bile hızla gelişir, sık kökleriyle toprağı bağlar ve kışın çıplak tarlada erozyonu önler. Yulaf hızlı örtü kapatır, hardal ve kolza gibi turpgiller ise bol yeşil aksam bırakırken kök salgılarıyla toprağı havalandırır. Bu bitkiler organik madde girdisi ve yabancı ot baskılama açısından değerlidir. En verimli sonuç genellikle baklagil ile tahılın karışık ekilmesiyle alınır: baklagil azot verir, tahıl kütle ve destek sağlar. Fiğ ile çavdar karışımı Türkiye'de en bilinen kombinasyonlardan biridir.
Sponsorlu
Yeşil gübrenin faydası büyük ölçüde toprağa karıştırma zamanına bağlıdır. En uygun dönem, baklagillerde çiçeklenmenin başladığı, tahıllarda ise başak oluşmadan önceki sulu ve yumuşak dönemdir. Bu aşamada bitki hem en fazla besin içeriğine sahiptir hem de toprakta hızlı ayrışır. Bitki önce biçilir veya merdane ile yatırılır, ardından pullukla ya da diskaro ile toprağın üst katmanına karıştırılır. Çok derine gömmek yerine 10 ila 15 santimlik yüzey katmanına homojen dağıtmak ayrışmayı hızlandırır. Karıştırma sonrası toprakta yeterli nem bulunması, mikroorganizmaların yeşil kütleyi parçalaması için gereklidir. Ayrışma tamamlanmadan hemen ana ürünü ekmek yerine birkaç hafta beklemek genç fideleri olumsuz etkilerden korur.
Toprağa karışan yeşil kütle, mikroorganizmalar tarafından parçalanırken içindeki azot, fosfor ve potasyum yavaş yavaş serbest kalır ve bir sonraki ürünün kullanımına sunulur. Baklagillerde bu azotun bir bölümü doğrudan havadan bağlanmış olduğu için toprağa net bir azot girdisi sağlanır. Bitkinin sap, yaprak ve kökleri ayrıştıkça toprakta humus oluşumuna katkı yapar; bu da toprağın koyu renk almasını, kesekli değil ufalanabilir yapıya kavuşmasını sağlar. Organik madde artışı toprağın su tutma kapasitesini yükseltir, kum topraklarda suyu tutmaya, killi topraklarda ise havalanmayı iyileştirmeye yardımcı olur. Kesin katkı miktarı bitki türüne, toprağa ve iklime göre değişir; bu yüzden toprak analizi ile takip etmek en sağlıklı yaklaşımdır.
Yeşil gübre bitkileri sadece besin katkısı yapmaz, tarlayı fiziksel olarak da korur. Kış boyunca boş kalacak bir tarlaya ekilen çavdar veya fiğ, toprağı yeşil bir örtüyle kaplayarak yağmur ve rüzgar erozyonunu azaltır, üst verimli toprağın taşınmasını engeller. Sık ve hızlı gelişen örtü bitkileri, yabancı otlara güneş ve alan bırakmayarak onların çıkışını baskılar; bu da ana üründe ot mücadelesi yükünü hafifletir. Toprak yüzeyinin sürekli canlı kökle dolu olması, faydalı mikroorganizma ve solucan popülasyonunu besler, toprak canlılığını artırır. Uzun vadede bu döngü, toprağın sıkışmasını azaltır ve sonraki ürünlerin kök gelişimini kolaylaştırır. Yani yeşil gübre, kısa vadeli gübre etkisinin ötesinde toprağı yıllar boyunca ayakta tutan bir yatırımdır.
Yeşil gübreden en iyi verim, onu ekim nöbetinin planlı bir parçası yaptığınızda alınır. En yaygın kullanım iki ana ürün arasındaki boşluktur: örneğin yaz ürünü hasadından sonra kışlık fiğ veya çavdar ekip ilkbaharda toprağa karıştırmak. Nadas dönemini yeşil gübre ile değerlendirmek, o süre boyunca toprağı hem korur hem zenginleştirir. Türe karar verirken toprağınızın ihtiyacına bakın: azot eksikliği varsa baklagil, sıkışma ve erozyon sorunu varsa güçlü köklü tahıl öne çıkar. Tohumu tarlaya iyi temas edecek şekilde ekmek, uygun nem ve zamanında karıştırma başarının anahtarıdır. Kendi tarlanıza uygun tür ve ekim takvimi için toprak analizi yaptırmak ve il veya ilçe Tarım Müdürlüğü ile ziraat odalarından yerel öneri almak en doğru yoldur.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
