Menü
Yaz, tarlanın boş kalması gereken bir mevsim değil, aksine iyi planlanırsa ikinci bir ürün alma ve sonbahar hasadına zemin hazırlama fırsatıdır. Türkiye'nin büyük bölümünde haziran sonundan itibaren buğday, arpa, kolza gibi kışlık ürünler kalkınca tarla açığa çıkar ve sıcak dönemi değerlendirecek doğru bitki seçimiyle aynı topraktan sezon içinde ikinci gelir elde edilebilir. Ancak yaz ekimi, ilkbahar ekiminden farklı kurallar ister: yüksek sıcaklık, uzun günler, artan su ihtiyacı ve bazı türlerde çiçek dökümü riski hesaba katılmalıdır. Bu rehberde ikinci ürün mantığını, sıcağa dayanıklı ve serin seven türleri, sonbahar için fide yetiştirmeyi, sıcak stresiyle başa çıkmayı ve bölgesel farkları pratik biçimde ele alıyoruz. Amaç, yaz aylarını üretken ve sürdürülebilir bir döneme çevirmenizi sağlamaktır.
İkinci ürün, ilk ürün (genellikle kışlık tahıl veya erken sebze) hasat edildikten sonra aynı sezonda ekilen bitkidir. Türkiye'nin sıcak toplamının yüksek olduğu Çukurova, Ege, Güneydoğu ve Akdeniz kıyı şeridinde bu sistem oldukça yaygındır çünkü ilk don gelene kadar geriye yeterli büyüme süresi kalır. Klasik örnekler ikinci ürün mısır, soya, susam ve ayçiçeğidir. İkinci ürünün başarısı iki şeye bağlıdır: ekim zamanı ve nem. Buğday hasadından sonra tarlayı bekletmeden, tercihen anız yakmadan, mümkünse doğrudan anıza ekim veya hızlı toprak hazırlığıyla nemi kaçırmadan ekmek gerekir. Her gecikilen gün, olgunlaşmanın sonbahar serinliğine ve ilk donlara yaklaşmasına neden olur. İkinci üründe çeşit seçiminde erkenci, kısa vejetasyonlu tipleri tercih etmek riski azaltır. Bölgenizin ilk don ortalamasını ve seçtiğiniz türün olgunlaşma gün sayısını yan yana koyup geriye doğru sayarak son ekim tarihinizi kendiniz belirleyin; bu hesap tek bir takvim tarihinden çok daha güvenilirdir.
Bazı bitkiler yüksek sıcaklıkta gerçekten iyi performans gösterir ve yaz ekiminin bel kemiğini oluşturur. Mısır, sıcak toplamı yüksek dönemde hızla büyür ve ikinci ürün olarak yaygındır; sulama imkanı olan tarlalarda tercih edilir. Susam, kurağa ve sıcağa toleransı ile öne çıkar, derin kök yaptığı için orta seviyede su ile idare edebilir. Soya, hem ikinci ürün hem de baklagil olarak toprağa azot kazandırması bakımından değerlidir. Ayçiçeğinde bölgeye göre yağlık erkenci çeşitler ikinci ürün olarak değerlendirilebilir. Sebze tarafında bamya, börülce, fasulye, kabak ve patlıcan gibi türler yaz sıcağını sever. Bu grupta başarı için toprak sıcaklığının çimlenmeye uygun olması bir avantajdır, asıl kritik nokta ise çiçeklenme ve döllenme döneminde suyun kesilmemesidir. Aşırı sıcakta bile bu türler yaşar ancak susuz kaldıklarında çiçek ve meyve dökerler. Yani yaz ekiminde tür seçimi kadar sulama altyapınızın kapasitesi de kararınızı belirlemelidir.
Yaz aylarında ekilen her şey sıcağı sevmek zorunda değildir. Aksine, serin mevsim sebzelerinin çoğu tam da yazın geç döneminde tohuma veya fideye başlar ki sonbaharın ılıman havasında olgunlaşabilsin. Lahana, karnabahar, brokoli, pırasa, kereviz gibi türler uzun gelişme süresi ister ve serin sonbaharda kalite kazanır; bunların fidesine genellikle yaz ortasından itibaren başlanır. Marul, ıspanak, roka, tere, turp, havuç ve pancar gibi hızlı gelişen serinlik sevenler ise yaz sonu ve erken sonbaharda doğrudan tarlaya ekilebilir. Bu türlerde yazın en sıcak günlerinde tohum ekmenin riski, yüksek toprak sıcaklığının bazı tohumlarda çimlenmeyi engellemesi ve genç fidelerin sıcaktan zorlanmasıdır. Bu yüzden serin sevenlerde günün serin saatlerinde ekim, çimlenene kadar toprak yüzeyini nemli tutma ve genç dönemde gölgeleme veya sık sulama pratik çözümlerdir. Doğru zamanlanırsa aynı bahçe, yaz ürünü kalktıktan sonra sonbahar boyunca ikinci bir hasat verir.
Sponsorlu
Sonbahar ve kış üretiminin temeli yaz aylarında atılır çünkü uzun süreli türlerin fidesi haftalar önceden hazırlanmalıdır. Fide yetiştirmenin en büyük avantajı, tarla henüz başka bir ürünle doluyken bir köşede veya viyollerde geleceğin bitkisini büyütmeye başlayabilmenizdir; böylece tarla boşalır boşalmaz gelişmiş fideyi dikip zaman kazanırsınız. Yaz fideliğinde en sık yapılan hata, fideyi tam güneşe bırakıp susuz koymaktır. Genç fideler ince yapraklıdır ve öğle sıcağında hızla solar. Yarı gölge, düzenli ve az miktarda sık sulama, temiz ve hastalıksız harç kullanımı başarının anahtarıdır. Fideleri dikime birkaç gün kala kademeli olarak daha fazla güneşe alıştırmak, yani sertleştirmek, tarlaya geçişte şok yaşamalarını önler. Ayrıca fideyi ne çok küçük ne de aşırı büyümüş sürgün haline gelmeden, kök sistemi harcı sarmışken dikmek en sağlıklısıdır. Yazın kurduğunuz iyi bir fidelik, sonbahar dikim telaşını kolaylaştırır ve homojen bir tarla sağlar.
Yaz ekiminde en belirleyici faktör sıcaklık değil, sıcak ile suyun birlikte yönetilmesidir. Yüksek sıcaklıkta bitki terleme yoluyla çok su kaybeder; toprak nemi yetersizse büyüme durur, çiçeklenmede döllenme bozulur ve verim ciddi düşer. Bunu azaltmak için sulamayı günün en sıcak saatlerinde değil, sabah erken veya akşamüstü yapmak buharlaşma kaybını düşürür ve bitkinin suyu daha iyi almasını sağlar. Damla sulama, yaz ekiminde salma sulamaya göre hem su tasarrufu hem de kök bölgesine düzenli nem açısından belirgin avantaj verir. Toprak yüzeyini malç ile örtmek, ister bitki artığı ister uygun malzeme olsun, nem kaybını yavaşlatır ve toprak sıcaklığını dengeler. Çimlenme döneminde yüzeyin kabuk bağlamaması için nazik ve sık sulama önemlidir. Ayrıca genç fidelerde geçici gölgeleme, sıcak dalgası günlerinde bitkiyi ayakta tutar. Unutmayın, yazın bitkiyi bir kez susuz bırakmak çoğu zaman geri dönüşü olmayan verim kaybı demektir; süreklilik, tek seferlik bol sulamadan daha kıymetlidir.
Türkiye'de yaz ekimi kararı bölgeye göre kökten değişir ve tek bir reçete yoktur. Akdeniz, Ege ve Güneydoğu kıyı ile ova kesimlerinde sıcak toplamı yüksek, ilk don geç geldiği için ikinci ürün mısır, soya, susam gibi türlere geniş bir pencere vardır. İç Anadolu ve yüksek yaylalarda ise sonbahar erken serinler, ilk don öne gelir; bu yüzden uzun vejetasyonlu ikinci ürünler risklidir ve daha çok erkenci sebzeler, yem bitkileri veya serin seven sonbahar ürünleri tercih edilir. Karadeniz'de yaz nispeten nemli ve serindir, bu da bazı serin seven türler için avantaj sağlarken sıcak seven kurakçıl türlerde beklentiyi düşürebilir. Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde yaz ekim penceresi çok dardır ve zamanlama kritik önemdedir. Kendi bölgenizin ilk sonbahar donu ortalamasını, yaz yağış rejimini ve sulama imkanınızı bilmeden komşu ilin takvimini uygulamak hataya açıktır. En sağlıklısı, il veya ilçe tarım müdürlüğünün bölgeye özel önerilerini ve kendi geçmiş yıl gözlemlerinizi esas almaktır.
Yaz ekimi tek başına düşünülmemeli, tüm yıllık ekim planının bir parçası olarak kurgulanmalıdır. İyi bir münavebe (ürün rotasyonu) hem toprak sağlığını korur hem de hastalık ve zararlı baskısını azaltır; örneğin tahıldan sonra baklagil grubu bir ikinci ürün gelmesi toprağa azot kazandırır ve bir sonraki ürüne zemin hazırlar. Aynı tarlaya sürekli aynı grubu ekmek, yaz sıcağında zaten zorlanan bitkiyi hastalık ve besin dengesizliği açısından daha da kırılgan yapar. Planlamada tarlanın hangi ürünle ne zaman boşalacağını, ikinci ürünün olgunlaşma süresini ve sonbahar için hangi fidenin ne zaman hazır olacağını bir takvim üzerinde geriye doğru hesaplayın. Yaz boyunca toprağı çıplak bırakmamak, malç veya ara bitki ile örtmek, erozyonu ve aşırı ısınmayı azaltır. Gübreleme kararlarını toprak analizine dayandırmak, körlemesine uygulamadan kaçınmak hem verim hem maliyet açısından doğrudur. Ürün deseni ve satış zamanlaması için güncel talep ve fiyat bilgisini Harman App gibi güncel kaynaklardan takip etmek, ne ekeceğinize karar verirken pazar tarafını da hesaba katmanızı sağlar.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
