Menü
Toprak işleme, tarımsal üretimin görünmeyen ama en belirleyici aşamalarından biridir. Doğru yapıldığında tohum yatağı hazırlanır, su tutma kapasitesi artar, yabancı otlar bastırılır; yanlış yapıldığında ise tarlanın verimi yıllarca geri gelmemek üzere düşebilir. Çoğu çiftçi babadan gördüğü alışkanlıkla, toprağın nemine ve yapısına bakmadan pulluğu takıp sürmeye başlar. Oysa aynı tarla, farklı nem koşullarında farklı davranır. Islakken işlenen toprak yapışır ve sıkışır, aşırı kuruyken işlenen toprak tozlaşıp erozyona açık hale gelir. Bu rehberde Türkiye tarlalarında en çok karşılaşılan toprak işleme hatalarını, bu hataların toprağa ve cebinize verdiği zararı ve her biri için pratik çözümleri, gerçek saha koşullarını göz önünde bulundurarak tek tek ele alıyoruz.
Toprak işlemede yapılan en yaygın ve en pahalı hata, tavını beklemeden tarlaya girmektir. Tav, toprağın işlenmeye en uygun olduğu nem seviyesidir. Bunu anlamanın pratik yolu şudur: 15-20 santim derinlikten bir avuç toprak alın, elinizde sıkın. Sıkınca top oluyor ama parmakla dokununca kolayca dağılıyorsa tav yerindedir. Sıkınca çamur gibi yapışıyor ve parmak izini tutuyorsa toprak fazla ıslaktır, girmeyin. Elinizde hiç toplanmıyor, toz gibi akıyorsa fazla kurumuştur. Islak toprağı işlemenin sonucu ağırdır. Traktörün ağırlığı ve pulluğun basıncı ıslak toprağı sıkıştırır, gözenekler kapanır, hava ve su geçişi durur. Bu sıkışma bir mevsimlik değil, yıllarca süren bir sorundur. Ayrıca ıslak toprak pulluğa ve diskaroya yapışır, yakıt tüketimi artar, iş yavaşlar. Kurur kurumaz da beton gibi keseklenir. Acele etmeyin. Yağıştan sonra tarlanın rengi açılana ve üst 10 santim tutmaya başlayana kadar bekleyin. Bir iki gün beklemek, bozulan yapıyı düzeltmek için harcanacak yıllardan iyidir.
Türkiye tarlalarının sessiz düşmanı taban taşıdır. Her yıl aynı 20-25 santim derinlikte, çoğu zaman ıslak toprakta pullukla sürmek, işlenen tabakanın hemen altında sert, geçirimsiz bir katman oluşturur. Pulluğun tabanı ve traktör tekerleği her geçişte aynı seviyeyi ezer, zamanla burada su ve kök geçirmeyen bir tabaka meydana gelir. Buna pulluk tabanı veya taban taşı denir. Taban taşının belirtileri bellidir: yağmurdan sonra tarlada su göllenir ve çekilmez, bitki kökleri belli bir derinlikte yatay kıvrılır aşağı inemez, kuraklıkta bitki alttaki nemden yararlanamadığı için erken solar. Bir demir çubuğu toprağa itin; belli bir derinlikte ani bir direnç hissediyorsanız orada sıkışmış katman var demektir. Çözüm, işleme derinliğini yıldan yıla değiştirmek ve birkaç yılda bir dip kazan ya da çizel gibi aletlerle bu katmanı kırmaktır. Dip patlatma işlemini toprak kuruyken yapmak gerekir; nemli toprakta çizel katmanı kırmaz sadece yarıp geçer. Ayrıca sürekli pulluk yerine dönüşümlü olarak farklı aletler kullanmak katman oluşumunu geciktirir.
Birçok çiftçide tohum yatağı ne kadar ince ve ufalanmışsa o kadar iyi olur inancı vardır. Bu ciddi bir yanılgıdır. Tarlayı defalarca diskaro ve tırmıkla geçip toprağı toz haline getirmek, kısa vadede güzel görünse de uzun vadede toprağı bitirir. Aşırı işleme önce toprağın doğal yapısını, yani toprak taneciklerinin birbirine tutunarak oluşturduğu granül yapıyı parçalar. Bu yapı bozulunca toprak yağmurda kolayca kaymak bağlar, üstte sert bir kabuk oluşur ve çıkış yapan fide bu kabuğu delemez. İkincisi, her işleme geçişi topraktaki organik maddeyi hızla yakar ve nemi buharlaştırır. Üçüncüsü, toz haline gelen toprak ilk rüzgarda ve ilk sağanakta kolayca taşınır, yani erozyona davetiye çıkarır. İlke şudur: Toprağı işi görecek en az sayıda geçişle hazırlayın. Tohumun temas edeceği ince bir üst yüzey yeterlidir, altının iri kesekli kalması su tutma ve havalanma için avantajdır. Gereksiz her geçiş yakıt, zaman, nem ve toprak sağlığı kaybıdır. Az işlem çoğu zaman en iyi işlemdir.
Sponsorlu
Meyilli arazilerde yapılan en temel hata, yokuş yukarı aşağı yani eğim yönünde sürmektir. Bunun tek sebebi genellikle traktörle inip çıkmanın kolay olmasıdır. Ancak eğim yönünde açılan her karık, yağmur suyu için hazır bir kanal demektir. Su bu karıklarda hızlanır, üst verimli toprağı söküp götürür. Bir sağanakta gözle görülür oyuntular açılabilir ve tarlanın en değerli üst tabakası, yani yılların oluşturduğu humuslu kısım, saatler içinde alt taraftaki dereye taşınır. Doğru yöntem, eğime dik yani tesviye eğrilerine paralel sürmektir. Bu şekilde açılan karıklar suyu tutar, yavaşlatır ve toprağa sızmasını sağlar. Böylece hem erozyon durdurulur hem de su tarlada kalarak bitkiye fayda sağlar. Dik eğimlerde sadece kontur sürümü de yetmeyebilir; teraslama, seki oluşturma veya eğim boyunca ot şeritleri bırakmak gerekebilir. Anız yakmak yerine anızı yüzeyde bırakmak da toprağı su ve rüzgar erozyonundan koruyan en ucuz ve etkili tedbirlerden biridir. Toprak bir kere gittiğinde geri getirilemez.
Her tarla işi için doğru alet ve doğru zaman vardır. Ağır killi bir toprakta yapılması gerekeni hafif kumlu toprakta yapmak ya da tersini yapmak sık görülen bir hatadır. Ağır topraklarda derin sürümü sonbaharda yapıp toprağı kışın dona bırakmak, donun keseği kendiliğinden ufalamasını sağlar; ilkbaharda ıslak killi toprağı zorla işlemekten çok daha akıllıcadır. Hafif kumlu topraklarda ise derin ve sık işleme nemi kaçırır, bu topraklarda mümkün olduğunca az müdahale gerekir. Pulluk toprağı devirip alt üst eder ve yabancı ot ile anızı gömer; ancak organik maddeyi de derine gömdüğü ve taban taşı riski taşıdığı için her işte ilk tercih olmamalıdır. Çizel toprağı devirmeden derinden kabartır, nemi korur ve taban taşını kırar. Diskaro ve tırmık ise yüzey işleme ve tohum yatağı hazırlama içindir, derin iş için değildir. Doğru mantık, önce ne amaçladığınızı belirlemek sonra alete karar vermektir. Yabancı ot mu bastırılacak, anız mı karıştırılacak, sıkışma mı kırılacak, tohum yatağı mı hazırlanacak; her biri farklı alet ister.
Çıplak toprak, aç toprak demektir. Toprak işlemede gözden kaçan büyük hatalardan biri, tarlayı hasattan ekime kadar çırılçıplak bırakmak ya da anızı yakıp yok etmektir. Anız yakmak yüzeydeki organik maddeyi, toprağın canlılığını sağlayan mikroorganizmaları ve solucanları öldürür, üst tabakayı erozyona ve nem kaybına tamamen açık bırakır. Üstelik hukuki olarak da anız yakmak yasaktır. Bunun yerine anızı ve bitki artıklarını yüzeyde ya da yüzeye yakın bırakmak toprağı korur. Bu örtü yağmur damlasının darbesini kırar, kaymak bağlanmasını önler, yaz sıcağında toprağı serin ve nemli tutar, kışın erozyonu azaltır ve zamanla çürüyerek toprağa organik madde kazandırır. Organik madde ise su tutma kapasitesini, havalanmayı ve verimi doğrudan artıran en değerli unsurdur. Mümkünse hasat sonrası boş kalan tarlaya ara ürün ya da yeşil gübre bitkisi ekmek, hem toprağı örtülü tutar hem de yapısını iyileştirir. Toprağı sürekli işlemek yerine örtüyle korumak, uzun vadede daha sağlıklı ve daha az masraflı bir yaklaşımdır.
En temel hata belki de en başta yapılır: Toprağı tanımadan ona müdahale etmek. Killi, kumlu, tınlı toprakların hepsi farklı davranır; aynı yağış sonrası biri tava gelirken diğeri hala çamurdur, biri hızlı kururken diğeri nemi uzun tutar. Komşunun tarlaya girdiğini görüp kendi tarlanızın tavına bakmadan girmek yaygın bir yanlıştır çünkü iki tarlanın bünyesi farklı olabilir. Toprağınızı tanımanın yolu düzenli gözlem ve birkaç yılda bir yaptıracağınız toprak analizidir. Analiz için doğru zamanda ve tarlayı temsil edecek şekilde birkaç noktadan örnek almak, sonucu bir ziraat mühendisi ya da yetkili laboratuvar ile değerlendirmek gerekir. Bu, hem işleme kararlarınızı hem de gübreleme planınızı sağlam temele oturtur. Ayrıca kendi tarlanızın hafızasını tutun: Hangi tarlada su nerede göllenir, kabuk nerede bağlar, hangi köşe geç tava gelir, not edin. Bu gözlemler zamanla en değerli rehberiniz olur. Toprak işleme bir alışkanlık değil, her yıl toprağın o günkü haline göre verilen bir karar olmalıdır. Toprağı tanıyan çiftçi, ne zaman gireceğini bilir; asıl ustalık girmemek gereken günü bilmektir.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
