Arazi Tesviyesi ve Lazerli Tesviye

Tarlanın yüzey eğimini kontrol altına almak, sulama suyunun her noktaya eşit ulaşmasını sağlamanın ilk şartıdır. Arazi tesviyesi, toprağı belirli bir eğime ya da düz bir yüzeye göre yeniden şekillendirme işlemidir. Yüzeyi engebeli bir tarlada su çukurlarda birikir, sırtlarda ise toprağa yeterince inemez. Bu da çimlenmede boşluklar, bir yerde göllenme diğer yerde kuraklık ve sonuçta dengesiz bir verim demektir. Lazerli tesviye ise bu işi milimetrik hassasiyetle yapan, verici ve alıcı düzenekle donanmış modern bir yöntemdir. Bu rehberde tesviyenin neden verimi doğrudan etkilediğini, lazer sisteminin nasıl çalıştığını, su tasarrufuna katkısını ve uygulama sırasında dikkat edilmesi gereken pratik noktaları çiftçi gözüyle ele alıyoruz.

Arazi tesviyesi nedir ve neden yapılır

Arazi tesviyesi, tarla yüzeyindeki tümsek ve çukurları gidererek toprağı planlanan bir eğime ya da tam düz bir yüzeye getirme işidir. Amaç yalnızca göze hoş görünen düz bir tarla elde etmek değildir. Asıl mesele suyun, tohumun ve makine geçişinin yüzey boyunca dengeli davranmasıdır. Yüzeyi bozuk bir tarlada birkaç santimetrelik kot farkı bile suyun akış yönünü belirler. Alçak noktalarda su birikir, kök boğulur ve mantari sorunlara zemin hazırlanır. Yüksek noktalarda ise su hızla akıp gider, toprak susuz kalır. Tesviye ile yüzey tek bir düzleme oturtulunca su tüm parsele aynı derinlikte yayılır. Bu sayede çimlenme birörnek olur, gübre ve tohum dağılımı tarlanın her yerinde benzer koşullarda gelişir. Kısacası tesviye, sulamadan ekime kadar tüm işlemlerin üzerine kurulduğu temel bir zemin hazırlığıdır.

Yüzey eğiminin su dağılımı ve verim üzerindeki etkisi

Salma ve karık sulamada su, yerçekimiyle yüzeyde ilerler. Bu ilerlemeyi belirleyen tek şey de eğimdir. Eğim çok azsa su tarlanın sonuna ulaşamadan yayılır ve baş kısım fazla sulanırken tarlanın ucu kurak kalır. Eğim fazlaysa su hızla akıp geçer, toprağa yeterince inemez ve üst kısımda erozyon başlar. İyi tesviye edilmiş bir tarlada su, baştan sona kadar benzer hızda ilerler ve her noktada yaklaşık aynı süre kalır. Bu dengeli ıslanma bitkinin kök bölgesine düzenli nem sağlar. Verimdeki dalgalanmanın önemli bir bölümü aslında toprağın kendisinden değil, suyun tarlaya eşit dağılmamasından kaynaklanır. Bir kısmı su altında kalan, bir kısmı susuz kalan tarlada ortalama verim daima düşer. Yüzey ne kadar düzgünse su dağılımı o kadar tekdüze olur, bitkiler arası rekabet ve stres o kadar azalır. Böylece hem toplam verim yükselir hem de ürünün olgunlaşması daha eşzamanlı gerçekleşir.

Lazerli tesviye nasıl çalışır

Lazerli tesviye sisteminin kalbi, tarlanın ortasına kurulan bir lazer vericisidir. Bu verici, ufka paralel ya da istenen eğimde dönen sabit bir lazer düzlemi oluşturur. Traktöre bağlı tesviye küreğinin üzerinde ise bu düzlemi algılayan bir alıcı bulunur. Alıcı, küreğin lazer düzleminin altında mı yoksa üstünde mi kaldığını sürekli ölçer ve hidrolik sisteme komut göndererek küreği otomatik olarak yukarı ya da aşağı hareket ettirir. Böylece operatör sadece traktörü sürer, kürek yüksekliğini makine kendisi ayarlar. Yüksek noktadan alınan toprak, kürek dolarken taşınır ve alçak noktaya bırakılır. İşlem birkaç geçişte tekrarlanarak yüzey planlanan düzleme yaklaştırılır. Klasik gözle ya da basit su terazisiyle yapılan tesviyede birkaç santimetrelik hatalar kaçınılmazdır. Lazer sistemi ise düzlemi referans aldığı için çok daha ince bir hassasiyetle çalışır ve tarlanın tamamını tutarlı tek bir yüzeye getirir.

Lazerli tesviyenin su tasarrufuna katkısı

Yüzey sulamada kaybedilen suyun büyük bölümü aslında eşitsiz yüzeyden kaynaklanır. Çiftçi tarlanın en yüksek noktasını da sulamak zorunda olduğu için suyu bol vermek ister. Bu fazla su ise alçak yerlerde göllenir, derine sızar ya da tarla sonundan akıp gider. Yüzey düzgün olduğunda su daha kısa sürede ve daha az miktarla tüm parsele ulaşır. Sulama süresi kısalır, aynı alan için verilmesi gereken su azalır. Ayrıca su her yere aynı derinlikte indiği için kök bölgesinin altına kaçan derin sızıntı da düşer. Bu tasarruf hem su faturasında hem de sulama için harcanan yakıt ve iş gücünde kendini gösterir. Suyun kısıtlı olduğu, kuyudan ya da ücretli kaynaktan sulama yapılan bölgelerde bu katkı özellikle önemlidir. Tesviye tek başına mucize değildir ama iyi bir yüzey, sulamada boşa giden suyun önemli bir kısmının önüne geçer ve mevcut suyla daha fazla alanın sulanabilmesini sağlar.

Uygulama öncesi hazırlık ve toprak koşulları

Tesviye işine girişmeden önce tarlanın mevcut yüzey durumunu tanımak gerekir. İlk adım genellikle bir kot ölçümüdür. Tarla farklı noktalardan ölçülerek en yüksek ve en alçak yerler belirlenir, ortalama bir düzlem çıkarılır. Bu ölçüm, ne kadar toprağın nereden alınıp nereye taşınacağını gösterir. Toprağın nem durumu da önemlidir. Çok ıslak toprak kürek altında yapışır ve düzgün taşınamaz, çok kuru ve sert toprak ise küreği zorlar. Genellikle tavında, yani ne çok ıslak ne çok kuru bir toprakta çalışmak en verimli sonucu verir. Ağır işlemenin ardından yüzeyin bir miktar oturması beklenir, çünkü gevşek toprak sulama sonrası çöker ve yeni çukurlar oluşabilir. Büyük kot farkı olan tarlalarda toprağın alt katmanının verimsiz olabileceği unutulmamalıdır. Yüksek noktadan çok fazla toprak alınırsa verimli üst toprak sıyrılıp altta kalan fakir katman yüzeye çıkabilir. Bu yüzden derin tesviyelerde üst toprağı koruyacak bir çalışma planı yapmak akıllıca olur.

Eğim planı, drenaj ve tesviye tipi seçimi

Her tarla tam düz olacak diye bir kural yoktur. Bazı durumlarda suyun yüzeyden akıp tahliye olması için hafif bir eğim bilinçli olarak bırakılır. Örneğin fazla yağış alan ya da drenaj sorunu olan tarlalarda suyun bir yönde toplanıp tahliye kanalına ulaşması istenir. Bu durumda tesviye sıfır eğime değil, planlı bir eğime göre yapılır. Salma sulama yapılacak parsellerde ise genellikle mümkün olduğunca düze yakın bir yüzey tercih edilir. Karık sulamada karık yönünde çok hafif bir eğim suyun ilerlemesini kolaylaştırır. Eğim planı yapılırken tarlanın doğal akış yönü, komşu parsellerin kotu ve tahliye noktasının yeri birlikte değerlendirilmelidir. Yanlış planlanmış bir eğim, bir tarlanın suyunu komşuya ya da yola boşaltarak yeni sorunlar doğurabilir. Bu nedenle özellikle geniş parsellerde ve karmaşık arazilerde işi tecrübeli bir uygulayıcıyla ya da tarımsal danışmanlıkla planlamak, sonradan yapılacak masraflı düzeltmelerin önüne geçer.

Maliyet, süreklilik ve pratik ipuçları

Lazerli tesviye başlangıçta iş ve yakıt açısından bir yatırımdır. Ne var ki bu bir kere yapılıp sonsuza kadar kalan bir işlem değildir. Sürüm, sulama ve doğal oturma zamanla yüzeyi yeniden bir miktar bozar. Bu yüzden ağır toprak işlemenin yoğun olduğu tarlalarda birkaç yılda bir kontrol ve gerekirse hafif bir düzeltme faydalıdır. Yüzeyi korumak için bazı basit alışkanlıklar işe yarar. Sürümü hep aynı yönde yapmak yerine yön değiştirmek, tarla sonlarında dönüşlerde toprağı sürekli aynı yere yığmaktan kaçınmak yüzeyin düzgün kalmasına yardım eder. Tesviye sonrası ilk sulamada su dağılımını gözlemlemek, kalan küçük çukurları erkenden fark etmenizi sağlar. Kendi ekipmanına sahip olmayan çiftçiler için tesviye çoğunlukla hizmet olarak alınır. Bu durumda parselin durumunu görüp gerçekçi bir plan yapan, kot ölçümünü ciddiye alan bir uygulayıcıyla çalışmak, harcanan paranın gerçekten verime dönüşmesini sağlayan en önemli etkendir. Güncel makine ve hizmet fiyatları için bölgenizdeki uygulayıcılardan ve tarım il müdürlüğünden bilgi almanız yerinde olur.

Diğer Tarım Rehberleri