Menü
Sulamada asıl mesele suyu vermek değil, doğru anda vermektir. Aynı miktar su erken verilince toprakta boşa buharlaşır, geç kalınınca bitki susuzluktan verim kaybeder. Zamanlamayı belirlerken üç şeye birden bakılır: toprağın o anki nem durumu, bitkinin içinde bulunduğu gelişme dönemi ve önümüzdeki günlerin hava tahmini. Bu üçü birlikte okunduğunda "bugün mü, iki gün sonra mı, sabah mı akşam mı" sorusu netleşir. Türkiye koşullarında kuyu suyunun sınırlı, elektriğin pahalı ve yaz sıcaklarının sert olduğu düşünülürse, isabetli zamanlama hem verimi hem de cebi doğrudan etkiler. Bu rehberde tarlaya çıkıp elle nem kontrolünden bitkinin kritik dönemlerine, günün hangi saatinin uygun olduğundan aşırı ve eksik sulamanın belirtilerine kadar pratik ölçütleri sırayla ele alıyoruz.
Toprak, kökün ulaştığı bölgede belli bir su deposu taşır. Bitki bu depoyu terleme ve buharlaşmayla (birlikte buharlaşma-terleme denir) her gün bir miktar boşaltır. Sulama kararı aslında bu deponun ne kadar boşaldığını tahmin etmektir. Deponun tamamı tükenmeden, genellikle kullanılabilir suyun yarısı ila üçte ikisi harcandığında yeniden doldurmak gerekir. Bu noktayı geçirirseniz bitki su stresine girer, çok erken doldurursanız köke hava girmez ve su israf olur. Günlük su tüketimi sabit değildir: Temmuz ortasında rüzgarlı ve 35 derece bir günde bitki, nisandaki serin bir güne göre kat kat fazla su harcar. Bu yüzden takvimle sabit gün aralığı koymak (her pazartesi sula gibi) çoğu zaman yanıltır. Doğru yaklaşım, tüketimi ve toprak nemini takip edip aralığı mevsime ve havaya göre esnetmektir. Kararın üç ayağı vardır ve hepsine birlikte bakılır: toprak ne durumda, bitki hangi dönemde, hava ne getiriyor.
En basit ve en güvenilir yöntem elle kontroldür. Kök bölgesinden, yani 15 ila 40 santim derinlikten bir avuç toprak alın ve avucunuzda sıkın. Killi toprakta top şeklini alıp parmak izini tutuyorsa nem yeterlidir; ufalanıp dağılıyorsa sulama zamanı yaklaşmıştır. Tınlı ve kumlu topraklarda top zor tutar, bu yüzden nemi hafif kalır ve daha sık ama az sulama gerekir. Toprağı yalnızca yüzeyden değerlendirmek en sık yapılan hatadır: Üst 5 santim güneşte hemen kurur ama 25 santim derinlikte hala bol nem olabilir. Mutlaka bel küreğiyle profil açıp derine bakın. Bütçesi olan üretici tansiyometre veya dijital nem sensörü kullanabilir; bunlar toprağın suyu ne kadar sıkı tuttuğunu sayısal gösterir ve karar öznel olmaktan çıkar. Sensör kullanıyorsanız kök derinliğinin ortasına ve dibine iki ayrı derinliğe yerleştirin ki hem üstün hem altın durumunu görün. Ölçümü tarlanın tek noktasından değil, taban ve sırt gibi farklı yerlerden alın; eğimli arazide su dağılımı değişir.
Her bitkinin hayatında suya en duyarlı olduğu, aksatınca verimin doğrudan düştüğü dönemler vardır. Bu dönemlerde toprak nemini asla dibe düşürmemek gerekir. Tahıllarda kardeşlenme, sapa kalkma ve özellikle başaklanma ile tane dolum dönemi kritiktir; başaklanmada yaşanan susuzluk cılız tane ve düşük hektolitre demektir. Mısırda tepe püskülü çıkışı ve koçan bağlama en hassas evredir, bu 10 ila 15 günde su kesilirse döllenme bozulur ve koçanda diş boşalır. Ayçiçeğinde tabla oluşumu ve çiçeklenme, pamukta tarak ve koza bağlama, patateste yumru tutma ve büyüme, domates ve biberde çiçeklenmeden hasada kadar süreklilik önemlidir. Meyvede çiçeklenme sonrası meyve tutumu ve meyve iriliğinin belirlendiği dönem öne çıkar. Bağda ise ben düşme öncesi denge önemlidir, aşırı su tane çatlatır. Fide ve çıkış döneminde kök sığdır, sık ve az su ister. Olgunlaşma ve hasada yakın dönemde ise çoğu üründe suyu kısmak kaliteyi ve depolanmayı artırır, hasadı kolaylaştırır.
Sulama kararını verirken geçmiş güne değil önümüzdeki üç beş güne bakılır. Yarın sağanak bekleniyorsa bugün sulamak hem suyu hem masrafı boşa harcamak, hatta tarlayı fazla ıslatıp çamura sokmaktır. Buna karşılık önümüzde sıcak ve rüzgarlı bir hafta varsa deponun daha hızlı boşalacağını bilip sulamayı öne çekmek gerekir. Su tüketimini artıran dört etken vardır: yüksek sıcaklık, düşük hava nemi, kuvvetli rüzgar ve açık güneş. Özellikle rüzgar çoğu üreticinin gözden kaçırdığı etkendir; kuru ve sert bir lodos, ılık ama durgun bir günden çok daha fazla su kaybettirir. İç Anadolu ve Güneydoğu'nun kuru sıcaklarında tüketim, Karadeniz'in nemli havasına göre belirgin yüksektir, aynı bitki için aralık daha kısadır. Meteoroloji tahminini ve varsa yerel istasyon verisini düzenli takip edin. Don riski olan ilkbahar gecelerinde ise sulama bilinçli bir korunma aracı olabilir, ancak bu ayrı bir teknik konudur ve yanlış uygulanırsa zarar verir.
Sponsorlu
Genel kural, sulamayı günün serin saatlerinde yapmaktır. En ideali sabahın erken saatleridir. Sabah sulamada su, gün ısınmadan toprağa iner, buharlaşma kaybı en aza düşer ve bitki günün sıcağına dolu depoyla girer. Ayrıca yaprak yüzeyi gündüz kuruyacağı için mantari hastalık riski düşük kalır. Öğle sıcağında, özellikle 11 ile 16 arası yağmurlama yapmak iki nedenle yanlıştır: Suyun önemli kısmı havada ve sıcak toprakta buharlaşarak boşa gider, ayrıca ıslak yaprağa vuran dik güneş yer yer yaprak yanığına yol açabilir. Akşam sulama buharlaşma açısından iyidir ve sıcak bölgelerde gündüz suyu yetişmediğinde tercih edilir; ancak yaprağın gece boyu ıslak kalması özellikle domates, bağ, kabakgil gibi mantara duyarlı ürünlerde külleme ve mildiyö riskini artırır. Bu yüzden yağmurlama için sabah, akşama göre daha güvenlidir. Damla sulamada yaprak ıslanmadığı için saat esnekliği fazladır; yine de en sıcak saatlerden kaçınmak boru içi basınç ve buharlaşma açısından yerinde olur. Kuyu ve elektrik kısıtı olanlar için gece tarifesi de bir gerçektir, bu durumda damla sistem gece sulamaya en uygun yöntemdir.
Çok su vermek çiftçinin sık düştüğü ve pahalıya patlayan bir hatadır. Toprak boşlukları suyla dolunca kök hava alamaz, boğulur ve solunum yapamaz; bitki suya doymuş toprakta sararır, tıpkı susuz kalmış gibi soluklaşır. Bu yüzden fazla sulanmış tarla bazen susuz sanılıp bir kez daha sulanır ve durum kötüleşir. Sürekli ıslaklık kök çürüklüğü ve toprak kökenli mantarlar için davetiyedir. Ayrıca fazla su, gübreyi ve bitki besin maddelerini kök bölgesinin altına yıkar, verdiğiniz azot boşa gider ve yer altı suyuna karışır. Tuzlu taban suyu olan yörelerde aşırı ve drenajsız sulama, zamanla toprak yüzeyinde tuzlanma ve çoraklaşma yaratır ki bu kalıcı bir arazi kaybıdır. Yamaçlı arazide fazla su erozyon ve yüzey akışıyla hem toprağı hem gübreyi taşır. Su, elektrik ve akaryakıt masrafı da cabası. Belirtiler: toprak günlerce çamurlu ve havasız kalıyorsa, yüzeyde yosun veya kabuk oluşuyorsa, alt yapraklar sararıp dökülüyorsa ve kök ucları kararmışsa fazla sulama söz konusudur.
Su stresi verime en çok zarar veren, çoğu zaman fark edilmeden başlayan sorundur. İlk belirti genellikle yaprakların günün en sıcağında pörsüyüp akşam serininde toparlanmasıdır; bu geçici solma sürer ve kalıcılaşırsa iş ciddidir. Yapraklarda matlaşma, koyulaşma, kenarlarda içe kıvrılma ve gelişmenin durması diğer işaretlerdir. Bitki susuzlukta önce kendini korur, büyümeyi ve meyve tutumunu keser; siz farkına vardığınızda verim kaybı çoktan başlamıştır. En pahalı zararı kritik dönemde yaşanan susuzluk verir, çünkü kaçırılan başaklanma veya koçan bağlama telafi edilmez. Eksik sulamanın gizli bir biçimi de az ve yüzeysel sulamadır: Toprağı sadece üstten ıslatan kısa süreli sulama kökü yukarıda tutar, bitki derindeki nemden faydalanmayı öğrenemez ve her sıcakta hemen strese girer. Bunun yerine daha seyrek ama kök bölgesini dibine kadar dolduran sulama, kökü aşağı çeker ve bitkiyi dayanıklı yapar. Su kısıtlıysa suyu kritik dönemlere saklayın, olgunlaşma gibi görece dayanıklı dönemlerde kısın; bu bilinçli tercih rastgele az sulamadan farklıdır.
Sahada işleyen basit bir rutin şöyle kurulur: Önce kök bölgesinden nem kontrolü yapın, sonra bitkinin hangi dönemde olduğuna bakın, ardından üç beş günlük hava tahminini okuyun ve bu üçünü birleştirip karar verin. Nem yarıya düşmüş, bitki kritik dönemde ve önümüz sıcaksa vakit kaybetmeden sulayın; nem hala iyi ve yağış bekleniyorsa erteleyin. Sulamadan bir iki gün sonra tekrar profil açıp suyun kaç santime indiğini görün, böylece verdiğiniz süof miktarın yeterli mi fazla mı olduğunu öğrenir ve bir sonraki sefer ayarlarsınız. En sık hatalar şunlardır: Takvime bakıp havayı ve toprağı yok saymak, sadece yüzeye bakıp derindeki nemi görmemek, öğle sıcağında yağmurlama yapmak, her seferinde az az ama sık sulayarak kökü yüzeyde tutmak, komşu suladı diye sulamak ve tarlanın tamamını taban ile sırtı ayırmadan aynı sürede sulamak. Yöntem ne olursa olsun ölçüp gözlemleyen üretici, körlemesine sulayan üreticiden hem daha yüksek verim hem daha düşük masraf elde eder. Bitki türüne ve toprağınıza özgü ince ayar için bölgenizdeki ziraat mühendisinden ve tarım il müdürlüğünden destek alın.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
