Menü
Sertifikalı tohum, tarlaya atılan ilk yatırımın en belirleyicisidir. Çünkü verimin yüzde otuz kırkı daha ekim yapılmadan, kullanılan tohumun çeşit saflığında ve çimlenme gücünde saklıdır. Yıllardır kendi ürününden ayırdığı tohumu tekrar eken çiftçi, farkında olmadan verimin her sezon biraz daha düştüğüne, hastalıklı bitkilerin çoğaldığına şahit olur. Sertifikalı tohum ise devlet denetiminden geçmiş, çeşit kimliği belli, çimlenmesi ve safiyeti garanti altına alınmış tohumdur. Üstelik Türkiye'de sertifikalı tohum kullanan üreticiye dekar başına belirli bir destek de ödenir. Bu rehberde sertifikalı tohumun neden önemli olduğunu, nereden ve nasıl güvenle alınacağını, sertifikanın gerçek mi sahte mi olduğunu nasıl anlayacağınızı ve destekten yararlanma çerçevesini adım adım, sahadan örneklerle anlatıyoruz.
Sertifikalı tohum, laboratuvar ve tarla denetimlerinden geçerek çeşit saflığı, çimlenme oranı, safiyet (yabancı ot ve diğer çeşit tohumu bulunmama) ve nem değerleri belgelenmiş tohumdur. Kendi ürününüzden ayırdığınız tohum ise her yıl biraz daha bozulur. Özellikle buğday, arpa gibi kendine döllenen bitkilerde bile üç dört yıl sonra çeşit karışır, başak boyu ve olgunlaşma zamanı düzensizleşir; hibrit (F1) mısır, ayçiçeği, domates gibi bitkilerde ise kendi tohumunuzu ekerseniz ikinci yılda verim yarıya kadar düşer, çünkü melez avantajı bir sonraki nesle geçmez. Sertifikalı tohumun sağladığı somut faydalar şunlardır: yüksek ve eşit çimlenme sayesinde metrekarede hedeflenen bitki sayısını tutturursunuz, bu da düzgün bir tarla tesisi demektir. Tohum kaynaklı hastalık ve yabancı ot tohumu taşımadığı için tarlanıza sürmezi (rastık), tohumla geçen fungal hastalıkları ve yeni yabancı otları sokmazsınız. Çeşit özellikleri (hastalığa dayanıklılık, kurağa tolerans, erkencilik, protein oranı) belgeli olduğu için tarlanızın iklimine ve pazarınıza uygun seçim yapabilirsiniz. Kısacası sertifikalı tohumun tohum başına maliyeti yüksek görünse de dekardaki verim ve kalite artışıyla kendini fazlasıyla amorti eder.
Tohumluk sertifikasyonunda kademeli bir sistem vardır ve bayiden aldığınız çuvalın etiketinde bu sınıf mutlaka yazar. Bilmeniz gereken temel kademeler şöyledir. Islah materyali ve elit (çekirdek) tohum, ıslahçının elinde tuttuğu en saf materyaldir, doğrudan çiftçiye satılmaz. Orijinal (temel) tohum, elit tohumdan üretilen bir üst kademedir. Ana tohum yine üretim zincirinin bir halkasıdır. Çiftçinin tarlaya ekeceği ve en yaygın satın aldığı sınıf ise sertifikalı tohumdur; bu da genellikle sertifikalı 1 (S1) ve sertifikalı 2 (S2) olarak ikiye ayrılır. Pratikte önemli olan nokta şudur: Ekim için sertifikalı sınıf tohum almanız yeterlidir ve destek başvurusu da bu sınıflar üzerinden yapılır. Etikette çeşidin adı, sınıfı, parti (lot) numarası, çimlenme yüzdesi, safiyet yüzdesi, bin dane ağırlığı ve varsa uygulanan ilaç (kaplama) bilgisi bulunur. Bir çuvalın üzerinde bunlar eksiksizse ve resmi sertifika etiketi (çoğunlukla mavi veya çeşide göre farklı renkte, üzerinde seri numarası olan resmi etiket) varsa doğru üründesiniz demektir. Etiketi olmayan, ağzı açık dökme satılan tohuma asla sertifikalı denemez; o en fazla iyi temizlenmiş bir üründür ama belgesi yoktur.
Sertifikalı tohumu güvenle alabileceğiniz başlıca kanallar şunlardır. Birincisi, Tarım ve Orman Bakanlığından tohumluk bayilik yetki belgesi almış özel tohum bayileridir. Bu bayiler ürün çeşitliliği ve teknik danışmanlık açısından güçlüdür; sözleşmeli üretim yapan firmaların çeşitlerini de buradan bulabilirsiniz. İkincisi, Tarım Kredi Kooperatifleri ve tarımsal kalkınma kooperatifleridir; buradan alım genellikle vadeli ödeme kolaylığı sağlar ve üye çiftçi için avantajlıdır. Üçüncüsü, üretici birlikleri, ziraat odaları aracılığıyla ulaşabileceğiniz toplu alım imkanları ve devlete ait ya da bağlı kuruluş niteliğindeki tohum üreticileridir. Pancar gibi ürünlerde ise tohumu doğrudan sözleşme yaptığınız fabrika/birlik temin eder. Alım yaparken dikkat edilecek noktalar: Bölgenize uygun, o iklimde denenmiş çeşitleri tercih edin; komşu tarlalarda, ziraat odasında ve bakanlığın il/ilçe müdürlüğünde hangi çeşitlerin iyi sonuç verdiğini sorun. Bayiden mutlaka fatura ve sertifika etiketi isteyin, çünkü destek başvurusunda bu belgeler zorunludur. Çok ucuz fiyat sizi cezbetmesin; piyasa değerinin çok altındaki dökme tohum büyük ihtimalle sertifikasız veya eski parti, çimlenmesi düşmüş tohumdur. Tohumu ekimden hemen önce değil, çeşidi ve miktarı planlayıp sezon başında ayırtın, çünkü iyi çeşitler ekim döneminde tükenebilir.
Sponsorlu
Sahte veya belgesiz tohuma karşı en büyük güvenceniz etiket ve fatura kontrolüdür. Şu adımları uygulayın. Önce çuvalın ağzındaki veya dikişindeki resmi tohumluk sertifika etiketine bakın; bu etiket dökme el yazısı değil, matbu ve seri numaralıdır. Etiketin üzerinde çeşidin adı, tohum sınıfı (örneğin sertifikalı), parti/lot numarası, çimlenme oranı, safiyet oranı, üretim yılı ve üretici/dağıtıcı firma bilgisi bulunmalıdır. Bu bilgilerin çuvala iliştirilen firma etiketiyle ve kestiğiniz faturayla birebir tutması gerekir. İkinci adım, satıcının yetki belgesini görmektir. Tohumculuk bayilerinin Bakanlıktan aldığı yetki belgesi vardır; istemekten çekinmeyin. Üçüncü adım, şüphedeyseniz il veya ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne ya da ziraat odanıza etiket üzerindeki parti numarasıyla başvurup ürünün gerçekten sertifikalı olup olmadığını sorgulatmaktır. Sertifikasyon işlemleri Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi ile yetkili kuruluşlar tarafından yürütülür; resmi kayıtla eşleşmeyen etiket şüphelidir. Son olarak fiziksel muayene yapın: tohum temiz, tek boy, kırık ve yabancı madde oranı düşük, küf ve böcek deliği olmadan görünmelidir. Kaplamalı (ilaçlı) tohum genelde renklendirilmiştir ve bu tohum kesinlikle yem veya gıda olarak kullanılmaz.
Türkiye'de sertifikalı tohum kullanımını yaygınlaştırmak için yıllardır uygulanan bir destekleme sistemi vardır. Genel mantık şudur: Belirlenen ürünlerde (buğday, arpa, çeltik, nohut, mercimek, patates, yem bitkileri gibi pek çok üründe) sertifikalı tohum kullanarak ekim yapan ve bunu belgeleyen üreticiye, ektiği alan üzerinden dekar başına bir tohumluk kullanım desteği ödenir. Ayrıca sertifikalı tohum üretimi yapanlara yönelik ayrı bir üretim desteği de bulunur; bu ikisi farklı kalemlerdir. Destek tutarları, kapsama giren ürün listesi ve başvuru şartları her yıl yayımlanan tarımsal destekleme kararnamesi ve tebliğlerle belirlenir ve yıldan yıla değişir. Bu yüzden bu rehberde kesin rakam vermiyoruz; güncel dekar başına destek tutarını, hangi ürünlerin kapsamda olduğunu ve o yılın son başvuru tarihini mutlaka resmi kaynaktan teyit edin. Doğru bilgi için Tarım ve Orman Bakanlığı, il/ilçe tarım müdürlüğü, ziraat odanız ve e-Devlet üzerinden ilgili duyuruları takip edin. Desteğin ödenmesi için ön koşul, ektiğiniz alanın ve ürününüzün Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) doğru ve zamanında işlenmiş olmasıdır; ÇKS kaydı olmayan çiftçi bu destekten yararlanamaz.
Sertifikalı tohum desteğinden yararlanmak isteyen çiftçinin izlemesi gereken genel süreç şudur. Birincisi, güncel yıl için Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydınızı yaptırın veya güncelleyin; ektiğiniz parseller, ürün ve alan bilgileri doğru girilmiş olmalı. İkincisi, tohumu alırken faturayı ve sertifika etiketlerini eksiksiz saklayın; çuval etiketleri destek başvurusunda tohumun sertifikalı olduğunun kanıtıdır. Üçüncüsü, başvuruyu ilan edilen süre içinde yapın; bu süre genellikle ekim döneminin ardından açılır ve kaçırılırsa o yıl için hak kaybolur. Başvuru için tipik olarak istenen belgeler: sertifikalı tohum satış faturası, tohumun sertifika/etiket bilgileri, ÇKS kaydı ve kimlik/başvuru dilekçesidir. Bazı durumlarda üretici birliğine üyelik ya da odadan alınan belge de istenebilir. Başvurunuzu il/ilçe tarım müdürlüğüne yaparsınız; birçok işlem e-Devlet ve bakanlığın sistemleri üzerinden de yürütülebilir. Başvuru sonrası kayıtlar incelenir, gerektiğinde arazi kontrolü yapılır ve uygun bulunan çiftçilerin destekleri belirlenen dönemde banka hesabına yatırılır. Sürecin sağlıklı ilerlemesi için her aşamada belgelerin bir kopyasını kendinizde tutun ve son başvuru tarihini takviminize not edin. Kesin belge listesi ve takvim için o yılın tebliğini ve tarım müdürlüğünü esas alın.
Sahadaki çiftçilerin en çok düştüğü hataları ve çözümlerini sıralayalım. Birinci hata, sadece fiyata bakıp bölgeye uygun olmayan çeşit almaktır; sıcak bölgeye geç olgunlaşan, kurağa hassas bir çeşit ekerseniz tohum sertifikalı olsa da verim düşer. Çözüm: önce çeşidi bölgeye göre seçin, sonra fiyatı konuşun. İkinci hata, destek için gerekli etiket ve faturayı saklamamaktır; tohumu ekip çuvalı atınca destek hakkı ispatlanamaz. Etiketleri bir poşette dosyalayın. Üçüncü hata, ekim normunu (dekara atılacak tohum miktarını) çeşidin bin dane ağırlığına ve çimlenme oranına göre ayarlamamaktır. Sertifikalı tohumda çimlenme yüksek olduğu için genelde daha az tohumla hedef bitki sıklığını tutturursunuz; eski alışkanlıkla fazla tohum atmak hem para israfı hem de sık ekimden kaynaklı yatma ve hastalık riskidir. Bin dane ağırlığını ve çimlenme yüzdesini etiketten alıp normunuzu hesaplayın. Dördüncü hata, kaplamalı (ilaçlı) tohum artığını hayvan yemine katmak veya un yapmaktır; bu tohum kesinlikle gıda ve yem dışıdır, sağlık açısından tehlikelidir. Beşinci hata, tohumu nemli, sıcak ve fare girebilecek depolarda saklamaktır; çimlenme gücü hızla düşer. Tohumu serin, kuru ve havadar bir yerde, ekim zamanına kadar orijinal ambalajında tutun. Son olarak her sezon ÇKS kaydınızı güncel tutmayı alışkanlık haline getirin; hem destekler hem de diğer tarımsal işlemler bu kayda bağlıdır.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
