Menü
Pivot sulama, geniş tarlaların ortasına kurulan sabit bir su kaynağından hareketle, tekerlekli kulelere oturan uzun bir boru kolunun daire çizerek dönmesiyle bitkileri sulayan modern bir basınçlı sulama yöntemidir. Kol, merkezden dışa doğru uzayan bir yağmurlama hattı gibi çalışır ve bir tur tamamlandığında tarlanın tamamı su almış olur. Türkiye'de özellikle Konya Ovası, Şanlıurfa, Iğdır ve büyük parseller içeren işletmelerde yaygınlaşmıştır. Mısır, yonca, patates, ayçiçeği ve buğday gibi kapama alan ürünlerinde su ve işçilikten önemli tasarruf sağlar. Bu rehberde pivotun nasıl çalıştığını, hangi alan ve ürünlerde mantıklı olduğunu, su ile enerji dengesini, maliyet kalemlerini ve sık yapılan hataları çiftçinin dilinden, uygulamaya dönük biçimde anlatıyoruz.
Sistemin kalbi, tarlanın ortasına kurulan merkez direktir (pivot noktası). Su bu merkezden sisteme girer ve merkeze bağlı, çelik kafes yapılı uzun bir boru kolu boyunca ilerler. Bu kol, belirli aralıklarla yerleştirilmiş tekerlekli kuleler üzerinde durur. Her kule kendi elektrik motoruyla tahrik edilir ve kol, saat yönünde ya da tersinde merkez etrafında yavaşça döner. Kolun altında yağmurlama başlıkları veya aşağı sarkan düşük basınçlı nozüller (drop nozzle) sıralanır; bunlar suyu bitki üstüne yağmur gibi dağıtır. Dış uçtaki kuleler daha uzun yol katedeceği için daha hızlı, merkeze yakın kuleler daha yavaş hareket eder; hepsi hizada kalsın diye açı sensörleri ve otomatik hizalama devreye girer. Bir tam tur birkaç saatten birkaç güne kadar sürebilir; dönüş hızını ayarlayarak dekara verilen su miktarını (mm) siz belirlersiniz. Yavaş dönüş çok su, hızlı dönüş az su demektir. Kol ucuna eklenen yağmurlama topu (end gun) köşe alanlara erişimi artırır.
Pivotun ekonomik mantığı büyük ve mümkün olduğunca engelsiz parsellerde ortaya çıkar. Kol tek bir merkez etrafında döndüğü için suladığı alan doğal olarak bir dairedir. 400 metre uzunluğunda bir kol yaklaşık 50 hektarlık (500 dekar) yuvarlak bir alanı tarar. Kare bir tarlada dairenin dışında kalan dört köşe sulanamaz; bu köşeler toplam alanın yaklaşık beşte birini bulabilir. Bu yüzden köşe kayıplarını azaltmak için ya köşe kollu (corner arm) özel sistemler kullanılır ya da köşelere daire tarımına uygun olmayan ürün ekilmez veya kuru tarım yapılır. Sistemin verimli olması için parselin bölünmemiş, tek tapu gibi geniş ve nispeten düz olması gerekir; çok engebeli, taşlı ya da içinden yol, hendek, direk geçen tarlalar kule hareketini zorlaştırır. Türkiye'de miras yoluyla bölünmüş küçük parseller pivotun önündeki en büyük engeldir; bu nedenle çoğu kez komşu parsellerin birleştirilmesi veya kiralanması yoluyla yeterli daire alanı oluşturulur. Genel kural olarak 150 dekarın altındaki alanlarda pivot yerine tamburlu (rulo) veya damla sistemler çoğu zaman daha mantıklıdır.
Pivot kağıt üstünde su tasarrufu sağlar ama çalışması için sürekli ve yeterli debide su ister. Sistem, suyu tarlanın en ucuna kadar taşıyıp havaya püskürtebilmek için belirli bir basınçta beslenmelidir. Modern düşük basınçlı sistemler eskiye göre çok daha az basınçla çalışır, bu da enerji faturasını düşürür; ancak yine de kaynaktan merkeze kesintisiz akış şarttır. Debi, sulanacak alana ve bitkinin günlük su tüketimine göre hesaplanır; yetersiz debi, kol ucunun kuru kalmasına veya turun çok uzamasına yol açar. Su kaynağı kuyu, gölet, kanal ya da baraj olabilir. Kuyudan besleniyorsanız kuyu veriminin yaz aylarındaki en yüksek su ihtiyacını karşıladığından emin olun. Suyun içindeki kum, tortu ve organik madde nozülleri tıkayacağı için kaynak ile pivot arasına uygun bir filtrasyon konması gerekir; özellikle gölet ve kanal suyunda filtre bakımı ihmal edilirse dağıtım bozulur ve tarlada alaca (bazı yerler ıslak bazı yerler kuru) sulama oluşur. Su kalitesindeki tuzluluk da yaprak yanığı riski açısından değerlendirilmelidir.
Sponsorlu
Pivotta iki ayrı enerji kalemi vardır: suyu basınçlandıran ana pompanın enerjisi ve kuleleri döndüren küçük motorların enerjisi. Faturayı asıl belirleyen pompadır; ne kadar yüksek basınç ve debi isterseniz o kadar çok elektrik ya da mazot harcanır. Bu yüzden düşük basınçlı nozül seçimi, kuyu derinliğinin gereksiz yüksek pompa seçtirmemesi ve pompanın verimli çalışma aralığında kullanılması doğrudan cebinizi ilgilendirir. Kule motorları görece az enerji çeker. Pivotun en güçlü yanı otomasyona çok uygun olmasıdır: dönüş hızını, başlangıç saatini, hangi dilime ne kadar su verileceğini panelden ayarlayabilir, hatta uzaktan telefonla durdurup çalıştırabilirsiniz. Elektriğin ucuz olduğu gece saatlerinde sulama programlayarak maliyet düşürmek yaygın bir pratiktir. Bazı işletmeler pompayı güneş enerjisiyle destekleyerek gündüz sulamada elektrik yükünü azaltır. Enerji planlaması yapılmadan kurulan pivot, su tasarrufu sağlasa bile yüksek elektrik faturasıyla çiftçiyi zorlayabilir; bu yüzden kurulum öncesi enerji hesabı en az su hesabı kadar önemlidir.
Pivotun başlıca avantajı işçilikte ve suda sağladığı büyük tasarruftur. Salma sulamada tarla başında bekleyip su yönlendiren işçiye ihtiyaç kalkar; bir kişi geniş alanı panelden yönetebilir. Su, bitkinin ihtiyacına göre ölçülü ve homojen verildiği için hem verim artar hem de aşırı sulamadan kaynaklanan taban suyu yükselmesi, tuzlanma ve gübre yıkanması azalır. Sisteme sıvı gübre enjekte ederek sulamayla birlikte gübreleme (fertigasyon) yapmak da mümkündür. Maliyet tarafında ise kalemleri gerçekçi görmek gerekir: kolun uzunluğu ve kule sayısına bağlı yüksek bir ilk yatırım, merkez altyapısı ve pompa istasyonu, elektrik hattı çekimi veya trafo, su kaynağı ve boru bağlantısı, filtrasyon ve panel/otomasyon. Bunlara yıllık bakım (nozül değişimi, lastik, motor, redüktör), enerji gideri ve arıza yedek parçası eklenir. İlk yatırım yüksek olsa da geniş alanda işçilik ve su tasarrufuyla orta vadede kendini amorti edebilir. Devletin sulama yatırımlarına yönelik destek ve hibe programları zaman zaman açılır; güncel şart ve oranlar için Tarım ve Orman Bakanlığı ile bağlı kurumların resmi duyurularını esas alın, kesin tutar için başvuru döneminin şartnamesine bakın.
Pivot, geniş alana ekilen ve tarla yüzeyine yağmurlama biçiminde su verilmesinden zarar görmeyen kapama ürünlerde en verimli çalışır. Mısır (özellikle silajlık ve danelik), yonca ve diğer yem bitkileri, patates, ayçiçeği, şeker pancarı, buğday ve arpa gibi tahıllar pivotun klasik ürünleridir. Bu ürünler sıra arası yürüyüş gerektirmeden, alanın tamamını kaplayacak şekilde ekildiği için dairesel sulamaya çok uygundur. Sebze ve bağ bahçe gibi damla sulamanın öne çıktığı, her bitkiye ayrı kök bölgesi sulaması istenen ürünlerde pivot genelde tercih edilmez. Karar verirken sadece ürünü değil bütün tabloyu değerlendirin: parsel yeterince büyük ve düz mü, kesintisiz su kaynağınız var mı, elektrik altyapısı uygun mu, köşe kayıplarını göze alabiliyor musunuz, ürün deseni yıllar içinde pivota uyumlu kalacak mı. Rüzgarın çok kuvvetli olduğu bölgelerde püskürtülen su savrulacağı için dağılım homojenliği bozulabilir; bu durumda sarkık nozüllerle bitkiye daha yakın su verme tercih edilir. Doğru parselde, doğru üründe ve iyi planlanmış bir su-enerji dengesiyle kurulduğunda pivot, büyük işletmeler için en pratik sulama çözümlerinden biridir.
En sık hata, parseli iyi değerlendirmeden pivota heveslenmektir; küçük ya da çok bölünmüş tarlada sistem hem pahalı kalır hem de köşe kayıpları can sıkar. İkinci sık hata su kaynağını abartmaktır: kuyu debisi yazın düştüğünde kol ucu susuz kalır, bunu kurulumdan önce en sıcak ayın gerçek verimiyle test edin. Filtre bakımını ihmal etmek nozülleri zamanla tıkar ve tarlada çizgi çizgi kuru şeritler oluşur; nozülleri periyodik kontrol edip düzenli temizleyin. Dönüş hızını rastgele ayarlamak da yaygın bir yanlıştır; verilen su miktarını mm cinsinden düşünüp bitkinin o dönemdeki ihtiyacına göre program yapın, gözle karar vermeyin. Lastik basıncı ve kule hizasını mevsim başında kontrol edin, hizasız kol tekerlek izinde çukur açar ve kule takılır. Rüzgarlı öğle saatlerinde sulamak yerine sabahın erken ya da gecenin serin saatlerini seçmek hem buharlaşma kaybını hem savrulmayı azaltır, üstelik gece tarifesiyle enerjiden de tasarruf edersiniz. Fertigasyon yapıyorsanız gübreyi turun sonuna doğru değil ortasına denk getirin ki hattaki her yer dengeli beslensin. Son olarak yedek parçayı (özellikle nozül, motor kömürü, redüktör yağı) önceden bulundurun; sezonun ortasında duran bir pivot birkaç günde ciddi verim kaybettirir.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
