Menü
Damla sulama, suyu bitkinin kök bölgesine damla damla, düşük basınçla ve kontrollü şekilde ulaştıran sistemdir. Türkiye gibi su kaynaklarının giderek daraldığı, kuraklığın sıklaştığı bir coğrafyada salma sulamaya göre yüzde 40 ile 60 arasında su tasarrufu sağladığı için hem ekonomik hem çevresel açıdan öne çıkar. Doğru kurulan bir sistem, gübreyi de suyla birlikte köke verdiği için verimi artırır, yabancı ot ve mantar baskısını düşürür, işçiliği azaltır. Ancak sistemin ömrü ve performansı büyük ölçüde kurulum kalitesine bağlıdır. Yanlış filtre seçimi, hatalı boru çapı ya da basınç hesabı, kısa sürede tıkanma ve dengesiz sulama getirir. Bu rehberde su kaynağından damlatıcı seçimine, fertigasyondan kış bakımına kadar sahada işe yarayan pratik adımları anlatıyoruz.
Kurulumdan önce su kaynağınızın kapasitesini ve kalitesini bilmek zorundasınız, çünkü tüm sistem tasarımı bu iki veriye göre şekillenir. Kaynak bir kuyu ise saatteki debisini (metreküp/saat), göl, gölet ya da kanal ise mevsimsel su seviyesini not edin; sistemin aynı anda sulayacağı alan bu debiyi aşamaz. Su kalitesi tıkanmanın en büyük sebebidir: sudaki askıda katı madde, kum, demir, kalsiyum ve organik yük damlatıcıları yavaş yavaş kapatır. Özellikle kireçli (yüksek kalsiyum ve bikarbonat içeren) sularda zamanla damlatıcı ağızlarında kabuklaşma olur. Mümkünse bir su analizi yaptırın; pH, elektriksel iletkenlik (EC), demir ve bikarbonat değerleri filtre ve gübre planınızı doğrudan etkiler. Kaynak yüzey suyu ise yosun ve organik madde, kuyu suyu ise kum ve mineral yükü ön plandadır ve bu ayrım filtre tipini belirler.
Damla sulamada arızaların büyük çoğunluğu tıkanmadan kaynaklanır, bu yüzden filtre seçimi asla ihmal edilmemelidir. Kum yüklü kuyu sularında ilk kademede hidrosiklon (santrifüj) filtre kumu ayırır; yüzey ve gölet sularındaki yosun, alg ve organik madde için kum-çakıl (medya) filtresi en etkili çözümdür. Bunların ardından mutlaka bir disk veya elek (kartuş) filtre koyun; bu filtre ince partikülleri tutarak damlatıcıyı korur. Filtre inceliği damlatıcı ağız çapına göre seçilir, genel kural olarak damlatıcı deliğinin yaklaşık onda biri kadar geçirgenlik hedeflenir ve mesh (elek numarası) buna göre belirlenir. Filtre girişine ve çıkışına birer manometre takın; iki değer arasındaki fark belirli bir seviyeyi aşınca filtrenin kirlendiğini ve temizlenmesi gerektiğini anlarsınız. Otomatik geri yıkamalı sistemler büyük alanlarda işçilikten büyük kazanç sağlar.
Sistem üç kademeli boru düzeninden oluşur: pompadan çıkan ana boru (genelde PE veya PVC), tarlaya dağılan manifold (yan boru) ve sıraların üzerine döşenen lateral (damla borusu ya da damla bandı). Boru çapları debiye göre seçilir; çap küçük tutulursa sürtünme kaybı artar, hattın sonundaki bitkiye su yetişmez ve sulama dengesiz olur. Uzun parsellerde manifoldu tarlanın ortasına yerleştirip laterali iki yöne vermek, hat uzunluğunu yarıya indirerek basınç dengesini korur. Eğimli arazide laterali mümkünse eğime dik (tesviye eğrisine paralel) döşeyin; yokuş aşağı uzun hat çekmek alt uçta aşırı, üst uçta yetersiz debi yaratır. Meyve bahçelerinde daha dayanıklı damlatıcılı PE boru, sebze ve tarla bitkilerinde ise sezonluk damla bandı tercih edilir. Her hattın başına küresel vana ve hat sonuna açılıp kapanabilen yıkama ucu koyun.
Damlatıcılar debi (litre/saat) ve tip olarak ikiye ayrılır; doğru seçim arazi şekline bağlıdır. Düz arazilerde normal (kompanse edilmemiş) damlatıcılar yeterlidir ve daha ekonomiktir. Ancak eğimli, engebeli ya da uzun hatlı arazilerde basınç dengeleyici (PC, pressure compensating) damlatıcı şarttır; bu damlatıcılar belirli bir basınç aralığında hattın başında da sonunda da neredeyse aynı debiyi verir, böylece her bitki eşit sulanır. Damlatıcı debisi toprak yapısına göre seçilir: kumlu topraklarda su hızla dikey iner ve yana yayılmaz, bu yüzden damlatıcıları sıklaştırmak gerekir; killi ağır topraklarda su yavaş ilerler, damlatıcı aralığı açılabilir. Sıra arası bitkilerde damlatıcı aralığı bitki dikim mesafesiyle uyumlu olmalı, ağaçlarda taç izdüşümüne göre birden fazla damlatıcı ya da çember hat kullanılmalıdır. Tıkanmaya karşı kendi kendini temizleyen (self-flushing) modeller tercih edilmelidir.
Sponsorlu
Sahaya boru döşemeden önce basit bir hesap sistemi kurtarır. Toplam debi, bir defada sulanacak damlatıcı sayısı ile damlatıcı debisinin çarpımıdır ve bu değer su kaynağının kapasitesini aşmamalıdır; aşıyorsa tarlayı bölümlere (istasyonlara) ayırıp sırayla sulamanız gerekir. Damla sulama düşük basınçla çalışır, çoğu damlatıcı yaklaşık 1 ile 1,5 atmosfer aralığında verimlidir; basınç çok düşükse su yetişmez, çok yüksekse boru ve bağlantılar patlar. Bu yüzden filtreden sonra bir basınç düşürücü (regülatör) kullanmak, sistemi dalgalanmalardan korur. Uzun hatlarda sürtünme kaybını dikkate alın; hattın başı ile sonu arasındaki debi farkı yüzde 10'u geçmemelidir, aksi halde sulama tekdüzeliği bozulur. Kuşkuya düştüğünüzde çapı bir kademe büyük boru seçmek, küçük seçmekten daima daha güvenlidir.
Damla sulamanın en büyük avantajlarından biri gübreyi sulama suyuyla birlikte, doğrudan kök bölgesine verebilmenizdir; buna fertigasyon denir. Bu yöntem gübrenin daha az kayıpla, bitkinin ihtiyaç duyduğu anda ve dengeli şekilde alınmasını sağlar, klasik serpme gübrelemeye göre gübreden tasarruf ettirir. Sisteme gübreyi vermek için venturi enjektör, dozaj pompası ya da gübre tankı kullanılır; küçük işletmelerde venturi ekonomik, büyük ve hassas işletmelerde dozaj pompası daha kontrollüdür. Sadece suda tam çözünen gübreler kullanın; çözünmeyen gübreler damlatıcıyı tıkar. Kalsiyum içeren gübrelerle fosfat ve sülfat içerenleri aynı tankta karıştırmayın, çökelti yapıp hattı tıkarlar. Fertigasyonda altın kural şudur: önce bir süre temiz suyla sulayın, sonra gübreyi verin, en sonunda mutlaka temiz suyla hattı yıkayın ki damlatıcılarda gübre kalıntısı ve tuz birikmesin. Doz ve program için toprak analizine ve ziraat mühendisi önerisine dayanın.
Damla sistemi kurulduktan sonra bakılmazsa bir iki sezon içinde performansını kaybeder. Sezon boyunca en sık yapılması gereken iş, lateral hatların uçlarını açıp yüksek basınçla içindeki tortuyu dışarı akıtmaktır (flushing); bu işlem birikmiş kum, tortu ve biyofilmi atar. Filtreleri manometre farkına bakarak düzenli temizleyin, disk filtreleri sökülüp fırçalanabilir. Kireçli sularda damlatıcı ağızlarındaki kabuklaşmayı çözmek için ruhsatlı asit bazlı temizleyicilerle etikete uygun program uygulanır; yosun ve organik tıkanmada ise uygun temizlik protokolü ayrıdır, ikisini karıştırmayın. Tarlayı gözle tarayın; sulanmayan kuru lekeler tıkalı damlatıcıyı, sürekli ıslak nokta ise kaçak ya da patlak boruyu gösterir. Fareler ve tarla işçiliği sırasında çapa darbeleri damla bandını sık deler, yedek bağlantı ve conta bulundurmak zaman kazandırır. Basit bir bakım defteri tutmak arıza takibini kolaylaştırır.
Sezon sonunda sistemin doğru kapatılması, ertesi yıl sorunsuz çalışmasının anahtarıdır. Donma, borularda ve bağlantılarda çatlamanın başlıca sebebidir; kışın soğuk geçtiği iç ve doğu bölgelerde bu risk yüksektir. Sezon bittiğinde tüm hattı temiz suyla iyice yıkayıp içindeki gübre ve tortu kalıntısını atın, ardından hat sonlarını ve vanaları açık bırakarak borulardaki suyu tamamen boşaltın; içinde kalan su donunca boruyu patlatır. Filtreleri sökün, temizleyin ve kuru bir yerde saklayın; disk ve elek kartuşlarını nemli bırakmak yosun ve koku yapar. Sezonluk damla bandı kullanıyorsanız sararak kuru depolayın, çok yıllık PE hatlarda ise bağlantı contalarını ve manometreleri kontrol edin. Pompa ve enjektörü suyundan boşaltın. Baharda sistemi çalıştırmadan önce mutlaka filtresiz kısa bir yıkama yapıp ardından filtreleri takın ki kışın biriken tortu damlatıcılara gitmesin.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
