Menü
Yer altı damla sulama, damlatıcılı lateral boruların toprak yüzeyinin altına, bitki kök bölgesi hizasına gömülmesiyle uygulanan basınçlı bir sulama yöntemidir. Suyu doğrudan kök bölgesine, sık aralıklarla ve az miktarlarda vererek buharlaşma kaynaklı kayıpları en aza indirmeyi amaçlar. Toprak altı damla sulama olarak da bilinir ve klasik yüzey damla sulamanın toprak altına taşınmış biçimidir. Türkiye'de son yıllarda öne çıkan modern sulama uygulamaları arasında yer alır.
Sistem; bir su kaynağından alınan suyun pompa ile basınçlandırılması, filtre ünitesinden geçirilerek temizlenmesi ve ana boru ile manifoldlar üzerinden toprak altına gömülü laterallere iletilmesi esasına dayanır. Lateraller genellikle bitkinin kök derinliğine göre birkaç santimetreden yaklaşık yarım metreye kadar değişen derinliklerde yerleştirilir; sığ köklü bitkilerde daha yüzeye yakın, derin köklü ürünlerde daha aşağıya konur. Damlatıcılar suyu düşük debiyle ve düzenli aralıklarla toprağa bırakır, su kılcallık ve yer çekimi etkisiyle kök bölgesine yayılır. Gübreleme, sisteme eklenen bir gübre tankı veya enjeksiyon ünitesiyle sulama suyuna karıştırılarak yapılabilir. Tıkanmayı önlemek için basınç ve filtrasyon sürekli kontrol altında tutulur.
Yöntem özellikle çok yıllık ve sıralı ekilen ürünlerde verimli çalışır. Bağ, meyve bahçeleri, domates, patlıcan, biber, fasulye gibi sebzeler ile pamuk, mısır ve yem bitkileri (yonca gibi) bu sisteme uygun örneklerdir. Buharlaşmanın yüksek olduğu sıcak ve kurak iklim bölgeleri ile su kaynağının kısıtlı olduğu alanlarda avantaj sağlar. Tuzluluk riski taşıyan topraklarda dikkatli su yönetimiyle kullanılabilir. Ancak sık toprak işlemesi gereken veya arazi düzeninin sık değiştiği parsellerde, laterallerin zarar görme ihtimali nedeniyle daha az tercih edilir. Su kalitesinin iyi olması ve iyi bir filtrasyon kurulabilmesi bu yöntem için önemli koşullardandır.
Su, doğrudan kök bölgesine toprak altından verildiği için yüzeyden buharlaşma ile oluşan kayıplar belirgin biçimde azalır; kaynaklara göre bu yöntem, yüzey ve yağmurlama sulamaya kıyasla daha yüksek su kullanım etkinliği sunar. Suyun yalnızca ihtiyaç duyulan bölgeye ulaşması nedeniyle sıra aralarında yabancı ot gelişimi ve gereksiz su tüketimi azalır. Kesin tasarruf oranı; ürün türüne, toprak yapısına, iklime ve sistemin doğru işletilmesine göre değişir. Damlatıcıların düzgün çalışması durumunda su, enerji ve iş gücü kullanımında verimlilik sağladığı çeşitli tarımsal araştırma ve uygulamalarda belirtilmektedir.
Kurulumda öncelikle su kaynağı, pompa, filtre ünitesi ve gübreleme sistemi planlanır; lateraller ürünün kök derinliğine ve toprak yapısına uygun derinlikte, uygun damlatıcı aralığıyla döşenir. Doğru derinlik ve damlatıcı seçimi sistemin ömrü ve verimi açısından belirleyicidir. Bakımda en kritik konu damlatıcı tıkanmalarıdır; bu nedenle filtreler düzenli temizlenmeli, hat sonu yıkamaları ve gerektiğinde asit ya da klor ile temizlik uygulamaları yapılmalıdır. Kök girişini önlemek için bakım programı ihmal edilmemelidir. Lateraller toprak altında olduğundan tıkanma veya arıza gözle hemen fark edilmeyebilir, bu nedenle basınç ve debinin izlenmesi önem taşır. Kemirgen ve toprak işleme kaynaklı hasarlara karşı da dikkatli olunmalıdır.
Not: Sistem seçimi ve kurulum; arazi, su kaynağı ve ürün deseninize göre değişir. Kesin proje için tarım danışmanı veya yetkili firmalara başvurun.
Başlıca avantajları; buharlaşma kayıplarının azalması sayesinde yüksek su kullanım etkinliği, yabancı ot gelişiminin ve toprak yüzeyinde kaymak tabakası oluşumunun azalması, bitkinin yeşil aksamının ıslanmaması nedeniyle bazı hastalık ve lekelenmelerin önlenmesi, yüzeyde boru bulunmadığı için tarla trafiği ve tarımsal işlemlerin kolaylaşması ve büyük alanlarda iş gücü maliyetinin düşmesidir. Dezavantaj tarafında ise; ilk yatırım ve kurulum maliyetinin görece yüksek olması, damlatıcı tıkanma riski ve tıkanmanın toprak altında geç fark edilmesi, düzenli ve teknik bakım gerektirmesi, kök girişi ile kemirgen zararına açık olması ve yanlış işletmede su dağılımının düzensizleşmesi sayılabilir. Genel olarak doğru planlanıp bakımı yapıldığında verimli, ihmal edildiğinde sorun çıkarabilen bir sistemdir.
Gömme derinliği bitkinin kök yapısına ve toprak özelliğine göre değişir. Sığ köklü sebzelerde yüzeye daha yakın, derin köklü bitkilerde ve bağ ile meyve bahçelerinde daha aşağıda yerleştirilir. Doğru derinlik için ürün türü, toprak yapısı ve yerel koşullar dikkate alınarak ziraat mühendisi desteğiyle planlama yapılması önerilir.
Lateraller toprak altında olduğu için tıkanma gözle hemen görülmez; bu yüzden hattaki basınç ve debi düzenli izlenmelidir. Ani basınç artışı veya bitkilerde susuzluk belirtileri tıkanmaya işaret edebilir. Önlem olarak filtreler düzenli temizlenmeli, hat sonu yıkamaları yapılmalı ve gerektiğinde uygun kimyasal temizlik uygulamaları planlanmalıdır.
Bağ ve meyve bahçeleri, domates, patlıcan, biber, fasulye gibi sıralı ekilen sebzeler ile pamuk, mısır ve yonca gibi yem bitkileri bu yönteme uygundur. Özellikle çok yıllık ve sıra düzeni sabit kalan ürünlerde daha verimli çalışır. Sık toprak işlemesi gereken parsellerde lateral zarar görme riski nedeniyle daha az tercih edilir.
Su doğrudan kök bölgesine toprak altından verildiği için buharlaşma kayıpları azalır ve su kullanım etkinliği artar. Sıra aralarında yabancı ot ve gereksiz su tüketimi de düşer. Kesin tasarruf oranı ürün, toprak, iklim ve sistemin doğru işletilmesine göre değişmekle birlikte, doğru kurulumda su ve enerji verimliliği sağladığı belirtilmektedir.
Maliyet; sulanacak arazi büyüklüğüne, su kaynağının durumuna, seçilen filtre ve pompa kapasitesine, lateral ve damlatıcı özelliklerine ve malzeme kalitesine göre değişir. İlk yatırım görece yüksek olabilir; bu nedenle parsele özel keşif ve projelendirme yapılarak, uzun vadeli su ve iş gücü tasarrufu birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi.
Harman üzerinde sulama ve tarım ekipmanı ilanlarını inceleyebilir ya da elinizdeki ekipmanı ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
