Menü
Tava sulama, göllendirme sulama olarak da bilinen geleneksel bir yüzey sulama yöntemidir. Tarla, toprak seddelerle çevrelenerek düz ve eğimsiz küçük parsellere (tavalara) ayrılır ve bu tavalara belirli bir su tabakası oluşturacak şekilde su verilir. Verilen su tavada bir süre göllenir, ardından yerçekimiyle toprağa sızarak bitki kök bölgesinde depolanır. Türkiye tarımında en yaygın kullanılan yüzey sulama biçimlerinden biridir.
Çalışma prensibi suyun tava içinde göllendirilerek toprağa süzülmesine dayanır. Önce arazi tesviye edilir ve tavalar, aralarına çekilen küçük toprak seddelerle sınırlandırılır. Suyu tavaya iletmek için tarla başında bir ana kanal veya boru hattı ile her tavanın girişinde bir su ağzı bulunur. Sulama sırasında tavaya yüksek debiyle su verilerek yüzeyin kısa sürede kaplanması ve mümkün olduğunca eşit derinlikte göllenme sağlanır. Su, toprağın infiltrasyon hızına bağlı olarak alt katmanlara sızar ve kök bölgesini doldurur. Adi tava düzde göllendirmeye, uzun tava ise paralel seddeler arasında suyun boydan boya akıtılmasına dayanır ve daha çok sık ekilen bitkilerde kullanılır.
Yöntem, arazi eğiminin düşük veya sıfıra yakın olduğu, tesviyesi kolay ve su tutma kapasitesi yüksek orta ile ağır bünyeli (killi, tınlı) topraklarda daha başarılıdır. Su alma hızı çok yüksek olan kaba kumlu topraklarda su hızla derine kaçtığı için verim düşer. Sık ekilen tahıllar, yonca ve yem bitkileri, çeltik gibi göllendirmeye dayanıklı ürünler ile meyve bahçelerinin sulanmasına uygundur. Debisi yüksek su kaynağının bulunduğu, yeterli işgücüne erişilebilen ve yağışın yetersiz kaldığı yarı kurak bölgelerde yaygın biçimde tercih edilir.
Tava sulama, iyi tesviye edilmiş ve doğru boyutlandırılmış tavalarda yüzey akış kayıplarını ortadan kaldırarak suyun tarla içinde tutulmasını sağlar. Bununla birlikte açık su yüzeyinde göllenme olduğundan buharlaşma ve derine sızma kayıpları basınçlı yöntemlere (damla, yağmurlama) göre daha yüksektir. Bu nedenle su kullanım verimliliği; tesviye kalitesine, tava boyutuna, uygulanan su debisine ve toprak yapısına bağlı olarak önemli ölçüde değişir. Kaynaklara göre iyi planlanmış tava sistemlerinde su ve toprak korunabilir; ancak kesin bir tasarruf oranı vermek doğru değildir çünkü sonuç büyük ölçüde arazi ve işletme koşullarına bağlıdır. Suyun kısıtlı olduğu yerlerde tavaların küçük tutulması ve tesviyenin özenli yapılması verimliliği artırır.
Kurulumun en kritik aşaması arazi tesviyesidir; tava içi eğim ne kadar azsa su o kadar eşit dağılır. Tava boyutları toprağın su alma hızına, arazi eğimine ve su debisine göre belirlenir; genellikle küçükten birkaç dekara kadar değişen ölçülerde planlanır. Seddelerin yeterli yükseklikte ve sağlam sıkıştırılmış olması, su ağızlarının düzgün çalışması gerekir. Bakımda her sulama sezonu öncesi ve sonrası seddelerin onarılması, kanal ve su ağızlarının temizlenmesi, tava tabanındaki bozulan tesviyenin düzeltilmesi önemlidir. Drenajın yetersiz olduğu yerlerde uzun süreli göllenme köklerde havasızlığa ve taban suyunun yükselmesine yol açabileceğinden su dağılımı ve süresi dikkatle izlenmelidir.
Not: Sistem seçimi ve kurulum; arazi, su kaynağı ve ürün deseninize göre değişir. Kesin proje için tarım danışmanı veya yetkili firmalara başvurun.
Tava sulamanın en önemli avantajları kurulum ve işletme maliyetinin düşük olması, basınçlı ekipman gerektirmemesi, uygulamasının basit olması, yüzey akışını önleyerek erozyon ve toprak kaybını azaltması ve yağış rejimini taklit ederek toprağın derinlemesine ıslanmasını sağlamasıdır. Buna karşılık; iyi tesviye edilmemiş arazilerde suyun eşitsiz dağılması, açık göllenme nedeniyle buharlaşma ve derine sızma kayıplarının fazla olması, yüksek işgücü ve dikkat gerektirmesi, geçirgen kumlu topraklarda verimsiz kalması, uzun süreli göllenmenin tuzlanma ve taban suyu yükselmesi riski taşıması başlıca dezavantajlarıdır. Bu nedenle toprak ve arazi koşullarının önceden iyi analiz edilmesi gerekir.
Hayır. Yöntem, su tutma kapasitesi yüksek orta ve ağır bünyeli killi ve tınlı topraklarda başarılıdır. Su alma hızı çok yüksek olan kaba kumlu topraklarda su hızla derine kaçtığı için hem su israfı olur hem de eşit sulama sağlanamaz. Bu tür topraklarda basınçlı yöntemler daha uygundur.
Tava boyutu tek bir standart değildir; toprağın su alma hızına, arazi eğimine ve su kaynağının debisine göre belirlenir. Su debisi yüksek ve toprak ağır bünyeliyse daha büyük tavalar, geçirgen topraklarda ve düşük debide daha küçük tavalar tercih edilir. Amaç, tavanın kısa sürede ve eşit derinlikte su ile kaplanmasıdır.
Eşitsiz dağılımın başlıca nedeni yetersiz veya bozulmuş arazi tesviyesidir. Tava içinde eğim veya çukurluk varsa su alçak kısımlarda birikir, yüksek kısımlar az sulanır. Ayrıca su debisinin düşük olması suyun tavayı yavaş kaplamasına ve giriş tarafının fazla, uç tarafın az sulanmasına yol açar. Düzenli tesviye ve yeterli debi bu sorunu azaltır.
Genel olarak evet. Açık göllenme nedeniyle buharlaşma ve derine sızma kayıpları damla ve yağmurlama gibi basınçlı yöntemlere göre daha fazladır. Ancak iyi tesviye edilmiş, doğru boyutlandırılmış tavalarda yüzey akış kaybı önlenerek verimlilik önemli ölçüde artırılabilir. Kesin fark; arazi, toprak ve işletme koşullarına göre değişir.
Verebilir. Çeltik gibi su seven bitkiler dışında, kök bölgesinde uzun süre su birikmesi havasızlığa, kök çürümesine ve verim düşüşüne yol açabilir. Ayrıca drenajı zayıf arazilerde sürekli göllenme taban suyunun yükselmesine ve tuzlanmaya neden olabilir. Bu yüzden su süresi ve drenaj iyi ayarlanmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Yüzey Sulama Yöntemleri Lifleti.
Harman üzerinde sulama ve tarım ekipmanı ilanlarını inceleyebilir ya da elinizdeki ekipmanı ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
