Menü
Salatalık (Cucumis sativus), kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasına ait, sıcak seven ve topraktan yoğun besin çeken bir sebzedir. Sığ ve yayvan kök sistemi nedeniyle üst toprak katmanındaki besin maddelerini hızla tüketir, bu da onu münavebeye (ekim nöbetine) en çok ihtiyaç duyan sebzelerden biri yapar. Türkiye'de hem açık tarlada hem de örtü altında (sera) geniş alanda yetiştirilir. Aynı toprakta üst üste salatalık ya da diğer kabakgil türlerinin ekilmesi; fusarium, verticillium solgunluğu, kök nematodları ve külleme gibi hastalık ve zararlıların toprakta birikmesine yol açar. Doğru kurgulanmış bir münavebe planı ise toprağın besin dengesini korur, hastalık baskısını düşürür ve verimi sürdürülebilir kılar. Bu içerikte salatalık için hangi ürünlerden sonra ekimin uygun olduğunu, nelerden kaçınılması gerektiğini ve örnek çok yıllık bir rotasyon planını agronomik gerekçeleriyle bulacaksınız.
Salatalıkta münavebe, hem toprak sağlığı hem de bitki sağlığı açısından belirleyicidir. Birincisi, kabakgiller toprak kaynaklı fusarium (Fusarium oxysporum f.sp. cucumerinum) ve verticillium solgunluğuna, kök-ur nematodlarına (Meloidogyne spp.) ve dip çürüklüğü etmenlerine karşı hassastır. Bu patojenlerin sporları ve dinlenme yapıları toprakta yıllarca canlı kalır; aynı alana her yıl salatalık veya kabak, kavun, karpuz ekilirse inokulum yoğunluğu katlanarak artar ve solgunluk salgınları kaçınılmaz hale gelir. İkincisi, salatalık azot ve potasyum başta olmak üzere besin maddelerini yoğun tüketen bir üründür; sürekli aynı besinleri çeken bir kültür toprağı tek yönlü yorar. Farklı kök derinliğine ve besin talebine sahip ürünlerle nöbetleşme, alt katmanlardaki besinlerin de değerlendirilmesini sağlar. Üçüncüsü, kabakgillere özgü yabancı otlar ve zararlı böcek popülasyonları (örneğin kabak sineği, yaprak bitleri) konukçu bitki her yıl bulunca yerleşir; münavebe bu döngüyü kırar. Baklagillerle yapılan rotasyon ise toprağa azot kazandırarak sonraki salatalık ekimine hazır, dengeli bir taban oluşturur.
Salatalık için en uygun ön bitkiler baklagillerdir (Fabaceae): fasulye, bezelye, bakla ve yonca. Bu bitkiler kök nodüllerindeki rizobium bakterileri sayesinde havanın azotunu toprağa bağlar; böylece azota aç olan salatalık, gübreleme yükü hafiflemiş, verimli bir tabana ekilir. Baklagiller ayrıca kabakgil hastalıklarına konukçuluk etmediği için toprak patojen baskısını da düşük tutar. İkinci uygun grup buğdaygiller ve tahıllardır (Poaceae): buğday, arpa, mısır ve tahıl kökenli ara/yeşil gübre bitkileri. Bunların lifli ve derin kök sistemi toprağı gevşetir, organik madde bırakır ve kabakgil hastalıklarıyla akrabalık taşımaz. Üçüncü olarak lahanagiller (Brassicaceae: lahana, karnabahar, brokoli, turp) ve soğangiller (soğan, sarımsak, pırasa) da güvenli ön bitkilerdir; hatta hardal gibi Brassica yeşil gübreleri biyofumigasyon etkisiyle toprak nematod ve fungus baskısını azaltabilir. Salatalıktan sonra ise yine baklagil veya yaprak sebzeleri (marul, ıspanak) tercih edilerek toprağa dinlenme ve azot geri kazanımı sağlanır.
Salatalıktan önce veya hemen sonra aynı familyadan (Cucurbitaceae) hiçbir ürünün ekilmemesi esastır: kabak, sakız kabağı, kavun, karpuz, acur ve hıyar aynı fusarium, verticillium, nematod ve külleme etmenlerini paylaşır. Aynı aileyi üst üste ekmek, toprakta biriken bu patojenlerin bir sonraki ürünü doğrudan vurmasına yol açar; bu nedenle bir tarlaya salatalık ektikten sonra en az 3, mümkünse 4 yıl kabakgil dönmemelidir. Ayrıca solanaceae (patlıcangiller: domates, patlıcan, biber, patates) ile art arda ekimden de dikkatli olunmalıdır; bu familya verticillium solgunluğu ve bazı nematodlarda kabakgillerle ortak konukçuluk gösterebildiğinden ideal ön bitki değildir. Kök-ur nematodu bulaşık olduğu bilinen tarlalara nematoda duyarlı ürünlerin peş peşe ekilmesinden kaçınılmalıdır. Yeterince ayrışmamış taze ahır gübresi kullanımı da kök hastalıklarını tetikleyebileceğinden önerilmez. Son olarak drenajı zayıf, su tutan alanlarda münavebesiz salatalık ekimi dip çürüklüğü riskini artırır.
Dört yıllık örnek bir münavebe planı, salatalık için toprağı hem dinlendirir hem besleyecek şekilde kurulabilir. 1. Yıl: Baklagil (fasulye veya bezelye) ekilir; hasat sonrası toprakta azot birikir ve kabakgil patojenleri konukçu bulamadığı için geriler. 2. Yıl: Salatalık ekilir; önceki yıldan kalan azot ve iyileşmiş toprak yapısı yüksek verime taban hazırlar. 3. Yıl: Buğdaygil veya tahıl (mısır ya da buğday) ekilerek toprak organik madde kazanır, farklı kök derinliğiyle alt katman değerlendirilir ve kabakgil hastalık döngüsü kırılır. 4. Yıl: Lahanagiller (lahana, brokoli) veya soğangiller (soğan, sarımsak) ekilir; bu gruplar toprağı farklı bir besin profiliyle kullanır ve bazıları biyofumigasyon etkisiyle patojen baskısını düşürür. Beşinci yıl döngü yeniden baklagille başlar. Bu sıralama sayesinde aynı alana salatalık en fazla dört yılda bir gelir, bu da fusarium ve nematod inokulumunun güvenli sınırlarda kalmasını sağlar.
Salatalık en iyi baklagillerden (fasulye, bezelye, bakla) sonra ekilir. Baklagiller kök nodülleriyle toprağa azot bağlar ve kabakgil hastalıklarına konukçuluk etmez; böylece azota aç olan salatalık dengeli ve patojen baskısı düşük bir tabana kavuşur. Buğdaygiller, lahanagiller ve soğangiller de güvenli ön bitkilerdir.
Hayır. Salatalık, kabak, kavun ve karpuz aynı Cucurbitaceae familyasına aittir ve aynı fusarium, verticillium, nematod ve külleme etmenlerini paylaşır. Aynı alana en az 3, ideal olarak 4 yıl kabakgil dönmemelidir; aksi halde topraktaki patojen yoğunluğu artar ve solgunluk salgınları görülür.
Toprak kaynaklı fusarium solgunluğu ve kök-ur nematodu riskini düşürmek için bir tarlaya salatalık ya da diğer kabakgiller en az üç, tercihen dört yılda bir gelmelidir. Bu süre, patojen dinlenme yapılarının konukçusuz kalarak azalması için gereklidir.
Evet. Baklagil kökenli yeşil gübreler (fiğ, bezelye) toprağa azot ve organik madde kazandırır. Hardal gibi Brassica yeşil gübreleri ise toprağa karıştırıldığında biyofumigasyon etkisiyle nematod ve fungus baskısını azaltabilir; bu da sonraki salatalık ekimi için sağlıklı bir taban oluşturur.
İdeal değildir. Domates, patlıcan ve biber gibi patlıcangiller verticillium solgunluğu ve bazı nematodlarda kabakgillerle ortak konukçuluk gösterebilir. Domatesten sonra salatalık ekmek yerine araya bir baklagil ya da buğdaygil koymak, toprak sağlığı ve hastalık döngüsünün kırılması açısından daha güvenlidir.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) Sebzecilik Araştırmaları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel salatalık ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Salatalık Salatalık Ne Zaman Ekilir Salatalık Yetiştiriciliği Tüm Salatalık BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
