Menü
Mantarda iklim kontrolü, kapalı üretim ortamında sıcaklık, nem, hava sirkülasyonu ve karbondioksit düzeyinin mantarın gelişme evrelerine göre ayarlanması işlemidir. Kültür mantarı doğrudan güneş ve mevsim koşullarına bağlı olmadığından, verimli ve düzenli üretim tümüyle ortam koşullarının doğru yönetilmesine dayanır. Misel gelişimi, primordium (pin) oluşumu ve hasat aşamalarının her biri farklı iklim isteği taşır. Bu nedenle iklim kontrolü, kültür mantarcılığının en belirleyici teknik konusu kabul edilir.
Mantar üretiminde dört ana çevre parametresi birlikte yönetilir: sıcaklık, bağıl nem, hava akımı (havalandırma) ve karbondioksit yoğunluğu. Kaynaklara göre misel gelişme evresinde ortam yaklaşık 20-25 santigrat derece sıcaklıkta ve yüksek nemde tutulur, bu aşamada karbondioksit yüksek tutularak taze hava girişi sınırlanır. Primordium çıkışı ve hasat evresinde ise sıcaklık daha serine çekilir, bağıl nem yaklaşık yüzde 80-90 aralığında korunur ve karbondioksit düşürmek için havalandırma artırılır. Ortamın kısmen veya tamamen kontrol edilebildiği kapalı mekan gerektiren bu üretim, ısıtma, soğutma, nemlendirme, havalandırma ve hava sirkülasyonu sistemlerinin birlikte çalışmasıyla sağlanır. Ayırt edici özelliği, tek bir değere değil evreye göre değişen çevre koşullarının hassas biçimde yönetilmesidir.
İklim kontrolü genel olarak üç evrede yürütülür. Birinci evre misel sarımıdır: kompost ve örtü toprağı serildikten sonra, misel kompostta yayılana kadar sıcaklık kaynaklara göre yaklaşık 20-25 santigrat derece ve nem yüksek tutulur, bu dönemde karbondioksit yüksek tutulduğundan havalandırma çok seyrek yapılır veya hiç yapılmaz. İkinci evre pin (primordium) oluşumudur: misel yüzeye ulaştığında sıcaklık daha serine indirilir, bağıl nem yüzde 80-90 dolayında korunur ve karbondioksit düşürmek için havalandırma başlatılır; sıcaklık ve karbondioksitteki bu düşüş şapka oluşumunu tetikler. Üçüncü evre hasattır: ürün alınırken serin sıcaklık, yüksek nem ve düzenli havalandırma sürdürülür, fanlarla temiz hava sağlanıp kirli hava dışarı atılır. Kesin eşik değerleri kullanılan tür, kompost ve tesise göre değiştiğinden ölçüm cihazlarıyla (termometre, higrometre, karbondioksit sensörü) izlenerek ayarlanması önerilir.
Ortam koşulları sürekli izlenmeli ve evreye göre kademeli olarak değiştirilmelidir; ani sıcaklık ve nem sıçramaları gelişimi olumsuz etkiler. Bağıl nem düşük kalırsa örtü toprağı ve kompost kurur, verim düşer; nem aşırı yükselip yüzeyde su birikirse hastalık riski artar, bu yüzden nemlendirme sisle ve dengeli yapılmalıdır. Havalandırma karbondioksiti düşürürken nem kaybına da yol açtığından, taze hava girişi ile nem dengesi birlikte gözetilmelidir. Sıcaklık kaynaklara göre yaklaşık 25 santigrat derecenin belirgin üzerine çıktığında misel gelişimi yavaşlayabildiğinden serinlik korunmalıdır. Hijyen açısından üretim odası, raflar, örtü toprağı ve kullanılan aletler temiz tutulmalı, giriş çıkışlarda temizlik kurallarına uyulmalı ve hastalıklı yastıklar ayrılmalıdır. İklim ekipmanının (fan, nemlendirici, soğutma) bakımı düzenli yapılmalı, sensörler ara ara kalibre edilmelidir.
Not: İklim (sıcaklık, nem) ve hijyen koşulları mantar üretiminde belirleyicidir. Ticari üretim öncesi teknik danışmanlık almanız önerilir.
İklim kontrolünün en büyük avantajı, üretimi mevsim ve dış hava koşullarından bağımsız kılarak yıl boyu düzenli ve verimli hasat imkanı sunması, ürün kalitesini ve gelişme hızını dengelemesidir; koşullar doğru ayarlandığında hastalık baskısı da azalır. Öte yandan ısıtma, soğutma, nemlendirme ve havalandırma sistemleri kurulum ve enerji maliyeti getirir, sürekli izleme ve teknik bilgi gerektirir. Elektrik kesintisi ya da ekipman arızası kısa sürede sıcaklık ve nem dengesini bozarak ürünü riske atabileceğinden yedekli ve dikkatli bir işletme yönetimi önem taşır. Dikkat edilmesi gereken temel nokta, tek bir sabit değere değil, mantarın bulunduğu gelişme evresine uygun koşulun sağlanmasıdır.
Hayır, sıcaklık evreye göre değişir. Misel sarımı evresinde kaynaklara göre yaklaşık 20-25 santigrat derece daha ılık bir ortam istenir, pin oluşumu ve hasat evresinde ise sıcaklık daha serine çekilir. Bu sıcaklık değişimi şapka oluşumunu tetikleyen etkenlerden biridir, bu yüzden tek sabit değer yerine aşamaya uygun ayar yapılır.
Çünkü misel sarımı evresinde yüksek karbondioksit istenir ve bu dönemde havalandırma çok seyrek yapılır veya hiç yapılmaz. Sürekli taze hava girişi hem karbondioksiti gereğinden fazla düşürür hem de ortam nemini azaltarak kompost ve örtü toprağının kurumasına yol açar. Havalandırma asıl olarak pin çıkışı ve hasat evresinde artırılır.
Nem düşerse örtü toprağı ve kompost kurur, bu da gelişmeyi yavaşlatıp verimi düşürür. Kaynaklara göre hasat evresinde bağıl nem yaklaşık yüzde 80-90 aralığında tutulur. Nemi korumak için sisleme tarzı nemlendirme yapılır, ancak yüzeyde su birikecek kadar aşırıya kaçılmaz çünkü fazla ıslaklık hastalık riskini artırır.
Temel olarak sıcaklık için termometre, bağıl nem için higrometre ve karbondioksit için sensör kullanılır. Kesin eşik değerleri kullanılan tür, kompost ve tesise göre değiştiğinden bu cihazlarla ortamın sürekli izlenmesi ve buna göre ayar yapılması önerilir. Cihazların ara ara kalibre edilmesi ölçüm doğruluğu için önemlidir.
Evet, üretim ortamın kısmen veya tamamen kontrol edilebildiği kapalı mekanlarda yapılabilir. Küçük ölçekte bodrum gibi sıcaklık ve nemi daha dengeli mekanlar tercih edilip basit ısıtma, nemlendirme ve havalandırma çözümleriyle koşullar yönetilebilir. Ölçek büyüdükçe otomatik ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemleri devreye girer, ancak temel prensipler her ölçekte aynıdır.
Kaynak: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı MEGEP Tarım Teknolojileri Kültür Mantarı Yetiştiriciliği Modülü.
Harman üzerinde ürününüzü ücretsiz ilana çıkarabilir, alıcılarla doğrudan buluşabilirsiniz.
Ücretsiz İlan Ver İlanları İnceleZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
