Menü
Karabuğday (Fagopyrum esculentum) botanik olarak tahıl değil, Polygonaceae (karabuğdaygiller) familyasından bir yalancı tahıldır. Bu özelliği onu münavebe planlarında son derece değerli kılar, çünkü buğday, arpa, yulaf gibi gerçek tahıllarla (Poaceae) akraba olmadığından, tahıl hastalık ve zararlı döngüsünü kıran ideal bir ara üründür. Vejetasyon süresi 70 ila 90 gün gibi çok kısa olduğundan Türkiye koşullarında hem ana ürün hem de tahıl hasadından sonra ikinci ürün olarak münavebeye kolayca yerleştirilebilir. Hızlı örtü oluşturması ve allelopatik etkisiyle yabancı otları baskılar, toprakta güç ulaşılan fosforu bitkiye yarayışlı hale getiren güçlü bir kök sistemi taşır. Yüksek azota ihtiyaç duymaması, hatta fazla azottan yatması nedeniyle verimliliği yüksek tarlaların yükünü hafifletir. Bu bölümde karabuğdayın hangi ürünlerden sonra ekilmesinin uygun olduğunu, hangi familyalardan kaçınılması gerektiğini ve örnek bir ekim nöbeti planını agronomik gerekçeleriyle bulacaksınız.
Karabuğday üretiminde münavebenin önemi çok yönlüdür. Birincisi, karabuğday Polygonaceae familyasından olduğu için sürekli aynı tarlaya ekildiğinde bu familyaya özgü toprak kaynaklı sorunların ve kendinden çıkan (volunteer) bitkilerin birikme riski doğar; münavebe bu döngüyü kırar. İkincisi, karabuğday toprakta bağlı fosforu çözerek bir sonraki ürünün faydalanacağı forma getirdiğinden, ardıl ürünlerin besin dengesine olumlu katkı verir; bu etkiyi değerlendirmek için doğru sıralama şarttır. Üçüncüsü, karabuğday tahıllarla akraba olmadığı için pas, kök hastalıkları ve süne gibi tahıl zararlısı ile hastalık zincirini böler, dolayısıyla tahıl ağırlıklı ekim düzenlerinde konak kesici görevi görür. Dördüncüsü, düşük azot ihtiyacı ve fazla azotta yatma eğilimi göz önüne alındığında, azot yönünden zengin tarlalarda azot dengesini boşaltıcı bir tampon ürün olarak iş görür. Son olarak hızlı örtü ve allelopati sayesinde yabancı ot baskısını azaltarak, ardıl üründe herbisit yükünü düşürür ve toprağın fiziksel yapısını korur.
Karabuğday için en uygun ön bitkiler gerçek tahıllardır. Buğday, arpa, yulaf veya çavdar hasadından sonra ekilen karabuğday, hem farklı familyadan olduğu için hastalık zincirini kırar hem de tahılın toprakta bıraktığı orta düzey verimliliği fazla azot yükü olmadan değerlendirir; erken kalkan tahıl tarlası da ikinci ürün karabuğdaya yeterli yetişme süresi bırakır. Baklagiller (mercimek, nohut, fiğ, bakla) münavebede karabuğdaydan bir veya iki yıl önceye yerleştirilirse, bağladıkları azot aradaki tahıl tarafından tüketilir; böylece karabuğday, yatmaya yol açacak kadar yüksek azotla karşılaşmaz. Karabuğdaydan sonra ise kışlık buğday çok uygundur: karabuğday erken hasat edilip temiz, yabancı ottan arınmış ve fosforu yarayışlı hale getirilmiş bir tarla bırakır. Ayrıca ayçiçeği, patates, mısır gibi kök derinliği ve besin talebi farklı çapa/endüstri bitkileri karabuğdaydan sonra iyi sonuç verir; farklı kök bölgesi toprağı dengeler. Karabuğdayın arıcılık için güçlü bal kaynağı olması da, polinatör dostu bir münavebe halkası kurmayı kolaylaştırır.
Karabuğdayda kaçınılması gereken ilk hata, karabuğdayı arka arkaya aynı tarlaya ekmek veya Polygonaceae familyasından (kuzukulağı, labada, ravent gibi) bitkilerin ardına yerleştirmektir; aynı familyanın üst üste gelmesi kendinden çıkan bitki, familyaya özgü sorun ve besin tek yönlü tüketim riskini artırır. En az iki üç yıl ara verilmelidir. İkinci olarak, taze ahır gübresi verilmiş veya yoğun azotlu gübre kalıntısı bulunan, çok verimli tarlalara ekimden kaçınılmalıdır; fazla azot karabuğdayda aşırı vejetatif gelişme, yatma, geç olgunlaşma ve düşük dane bağlamaya yol açar. Bu nedenle karabuğday, azotu yeni bağlamış bir baklagilin hemen ardına konmamalı, arada azot tüketen bir tahıl bulunmalıdır. Üçüncüsü, karabuğday toprakta uzun kalıcılığı olan herbisit kalıntılarına oldukça duyarlıdır; kalıntı bırakan ilaç uygulanmış tarlalarda çıkış ve gelişme zarar görür, dolayısıyla böyle geçmişi olan parseller tercih edilmemelidir. Ayrıca don riski yüksek erken veya geç dönemlere denk gelen boşluklara ekilmemelidir, çünkü karabuğday soğuğa çok hassastır.
Aşağıdaki dört yıllık örnek plan, karabuğdayın kısa vejetasyonundan ve düşük azot talebinden yararlanacak şekilde kurulmuştur. Yıl 1: Baklagil (mercimek veya nohut) ekilir; havanın azotu köklerle bağlanır, toprak azotça zenginleşir ve tahıl hastalıklarından bağımsız bir döngü başlar. Yıl 2: Kışlık buğday veya arpa (tahıl) ekilir; baklagilin bıraktığı azotu tüketerek yüksek verim verir ve toprağı bir sonraki karabuğday için orta verimlilik düzeyine çeker. Yıl 3: Karabuğday ekilir; farklı familyadan olduğu için tahıl hastalık zincirini kırar, azot yükü azaldığından yatmadan sağlıklı gelişir, fosforu çözer ve yabancı ot baskısını düşürür. Erken hasat sayesinde tarla temiz kalır. Yıl 4: Ayçiçeği veya patates gibi çapa/endüstri bitkisi ekilir; farklı kök derinliği toprağı dengeler ve karabuğdayın bıraktığı temiz, yarayışlı fosforlu tarladan faydalanır. Ardından döngü yeniden baklagille başlatılır. Tahıl hasadının erken bittiği geçit bölgelerinde karabuğday, Yıl 2 tahılından sonra ikinci ürün olarak da değerlendirilebilir.
Karabuğday en iyi sonucu tahıllardan (buğday, arpa, yulaf, çavdar) sonra verir. Tahıllar farklı familyadan olduğu için hastalık ve zararlı zinciri kırılır, toprakta kalan orta düzey verimlilik ise fazla azot yükü olmadan karabuğday için idealdir. Erken kalkan tahıl tarlası, ikinci ürün karabuğdaya yeterli yetişme süresi de bırakır.
Karabuğday erken hasat edilip temiz ve yabancı ottan arınmış bir tarla bıraktığı için ardından kışlık buğday çok uygundur. Ayrıca ayçiçeği, patates veya mısır gibi kök derinliği farklı çapa ve endüstri bitkileri de karabuğdayın çözdüğü fosfordan yararlanarak iyi sonuç verir.
Genellikle önerilmez. Baklagillerin bağladığı yüksek azot, karabuğdayda aşırı gelişme, yatma ve geç olgunlaşmaya yol açar. Baklagil ile karabuğday arasına azotu tüketecek bir tahıl yerleştirmek daha dengeli bir münavebe kurar.
Hayır. Karabuğday Polygonaceae familyasından olduğu için aynı tarlaya arka arkaya ekilmesi kendinden çıkan bitki ve familyaya özgü sorunların birikmesine yol açar. En az iki üç yıl ara verilmesi, kuzukulağı ve labada gibi aynı familya bitkilerinden de kaçınılması önerilir.
Evet. Hızlı örtü oluşturması, sık canopy yapısı ve allelopatik etkisiyle yabancı otları baskılar. Bu sayede kendinden sonra ekilecek ürünlerde yabancı ot yükünü ve herbisit ihtiyacını azaltır; tahıl ağırlıklı düzenlerde temizleyici bir halka görevi görür.
Kaynak: Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel karabuğday ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Karabuğday Karabuğday Ne Zaman Ekilir Karabuğday Yetiştiriciliği Tüm Karabuğday BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
