Menü
Ispanak (Spinacia oleracea) ıspanakgiller (Amaranthaceae) familyasından, serin iklim seven, kısa vejetasyon süreli bir yaprak sebzesidir. Yaprak veriminin ve kalitesinin doğrudan topraktaki azot ve organik madde seviyesine bağlı olması, ıspanağı münavebeye çok duyarlı bir ürün yapar. Kök sistemi görece sığ ve yüzeysel olduğundan üst toprak katmanındaki besin dengesi ve nem, bitkinin gelişimini belirler. Aynı tarlada üst üste ıspanak veya aynı familyadan pancar, pazı yetiştirmek; mildiyö (Peronospora farinosa), yaprak lekesi (Cercospora) gibi hastalıkların ve toprak kaynaklı zararlıların birikmesine yol açar. Doğru kurgulanmış bir ekim nöbeti hem toprak azotunu ıspanağın ihtiyacına göre hazırlar hem de hastalık ve yabancı ot baskısını düşürür. Bu içerik ıspanaktan önce ve sonra hangi ürünlerin uygun olduğunu, hangilerinden kaçınılması gerektiğini ve örnek bir çok yıllık plan çerçevesini olgusal agronomi temelinde açıklar.
Ispanakta münavebe, hem hastalık ve zararlı yönetiminin hem de besin dengesinin temel aracıdır. Ispanak yüksek azot isteyen bir yaprak sebzesi olduğu için, aynı toprakta sürekli ekildiğinde üst toprak azotu hızla tükenir ve verim düşer. Daha da önemlisi, ıspanağın dahil olduğu ıspanakgiller (Amaranthaceae) familyasındaki pancar, şeker pancarı ve pazı ile ortak hastalık ve zararlıları vardır. Bu türler ardışık yetiştirildiğinde mildiyö, Cercospora yaprak lekesi ve nematodlar gibi etmenler toprakta ve bitki artıklarında birikerek şiddetlenir. Sığ kök yapısı nedeniyle ıspanak, önceki ürünün toprakta bıraktığı yapı bozukluğuna ve tuzluluğa da duyarlıdır. Farklı familyalardan bitkilerle kurulan münavebe, hastalık döngüsünü kırar, toprakta farklı derinliklerden besin alımını sağlar, yabancı ot popülasyonunu değiştirerek baskıyı azaltır ve baklagillerin ardından ekildiğinde ıspanağın azot ihtiyacını doğal yolla karşılayarak gübre bağımlılığını düşürür.
Ispanaktan önce en uygun grup baklagillerdir. Bezelye, fasulye, bakla ve yem bezelyesi gibi baklagiller (Fabaceae) kök nodüllerindeki bakterilerle havadan azot bağlar ve toprağı azotça zenginleştirir; bu da yüksek azot isteyen ıspanak için ideal bir ön bitki ortamı yaratır. Baklagillerin ardından ekilen ıspanak daha koyu yeşil, gür yaprak geliştirir. Bir diğer uygun ön bitki grubu, kökleri derine giden ve toprağı gölgeleyip yabancı otu baskılayan turpgiller dışı sebzelerdir. Ispanaktan sonra ise, ıspanak kısa süreli ve az artık bırakan bir ürün olduğundan geniş bir yelpaze uygundur: soğangiller (soğan, sarımsak, pırasa) farklı kök derinliği ve düşük hastalık ortaklığı nedeniyle iyi bir seçimdir; patlıcangiller (domates, biber, patlıcan) ve kabakgiller (kabak, salatalık) de ıspanakla ortak hastalık taşımadıkları için sorunsuz izleyebilir. Yeşil gübre bitkileri (fiğ, çavdar) da ıspanak sonrası toprak yapısını ve organik maddeyi onarmak için uygundur.
En kritik kaçınma kuralı, ıspanağı kendi familyası olan ıspanakgiller (Amaranthaceae) üyelerinin ardından veya öncesinde ekmemektir. Pancar, şeker pancarı, kırmızı pancar ve pazı ıspanakla aynı familyadandır; ortak mildiyö (Peronospora farinosa), Cercospora yaprak lekesi, kök çürüklüğü ve nematod gibi etmenleri toprakta biriktirir. Bu türlerin ardışık ekimi hastalık baskısını ciddi biçimde artırır. Aynı tarlada ıspanağı üst üste iki sezon yetiştirmekten de kaçınılmalıdır; monokültür hem azotu tüketir hem de toprak kaynaklı patojenleri çoğaltır. Aynı familyadan ürünler için genel öneri, dönüş süresini en az üç ile dört yıl olarak tutmaktır. Ayrıca ıspanaktan hemen önce yüksek azot bırakan, ancak aşırı taze organik gübre uygulanmış tarlalarda nitrat birikimi riski göz önünde bulundurulmalıdır. Drenajı bozuk, tuzlu veya suyun göllendiği tarlalarda ıspanak ekiminden kaçınılmalı, ön bitkinin toprak yapısını bozmamış olmasına dikkat edilmelidir.
Aşağıda ıspanağı merkeze alan örnek bir dört yıllık ekim nöbeti verilmiştir. Bu plan, azot dengesi ve familya rotasyonu ilkesine dayanır. Birinci yıl: Baklagil (bezelye, fasulye veya bakla). Baklagil havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve ıspanak için verimli bir zemin hazırlar. İkinci yıl: Ispanak. Baklagilin bıraktığı azottan yararlanarak gür yaprak geliştirir; kısa süreli olduğu için sezonda ikinci bir ürüne de olanak tanır. Üçüncü yıl: Soğangiller (soğan, sarımsak veya pırasa) ya da patlıcangiller (domates, biber). Farklı familya ve kök derinliği ile ıspanağın hastalık döngüsünü kırar. Dördüncü yıl: Kabakgiller (kabak, salatalık) veya yeşil gübre bitkisi (fiğ, çavdar). Yeşil gübre tercih edilirse toprağın organik maddesi ve yapısı onarılır. Beşinci yılda tekrar baklagille başlanarak döngü sürdürülür. Bu sıralama ıspanakgiller familyasından pancar ve pazının plana alınmamasını, alınacaksa ıspanaktan en az üç yıl uzakta konumlandırılmasını gerektirir.
Ispanak için en uygun ön bitki baklagillerdir. Bezelye, fasulye, bakla gibi baklagiller havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve yüksek azot isteyen ıspanağın gür, koyu yeşil yaprak geliştirmesini sağlar. Baklagil bulunmuyorsa, ıspanakla ortak hastalığı olmayan soğangiller veya kabakgiller ardından da ıspanak ekilebilir. Pancar, şeker pancarı ve pazı gibi aynı familyadan ürünlerin ardından ıspanak ekmekten kaçınılmalıdır.
Ispanak kısa süreli ve toprakta az artık bırakan bir üründür, bu yüzden ardından geniş bir ürün yelpazesi ekilebilir. Soğangiller (soğan, sarımsak, pırasa), patlıcangiller (domates, biber, patlıcan) ve kabakgiller (kabak, salatalık) ıspanakla ortak hastalık taşımadıkları için uygundur. Toprağı dinlendirmek isteniyorsa fiğ veya çavdar gibi yeşil gübre bitkileri de ekilebilir. Pancar ve pazı gibi ıspanakgillerden ise kaçınılmalıdır.
Önerilmez. Ispanağın aynı tarlada arka arkaya ekilmesi hem yüksek azot ihtiyacı nedeniyle toprağı tüketir hem de mildiyö, Cercospora yaprak lekesi ve nematod gibi toprak kaynaklı etmenlerin birikmesine yol açar. Bu durum verim ve kalite kaybı yaratır. Ispanağın aynı tarlaya dönüş süresinin en az üç ile dört yıl olması, familya bazında sağlıklı bir münavebe için gereklidir.
Ispanak ıspanakgiller yani Amaranthaceae (eski adıyla Chenopodiaceae) familyasındandır. Bu familyada pancar, şeker pancarı, kırmızı pancar ve pazı da yer alır. Aynı familyadaki bitkiler ortak hastalık ve zararlıları paylaştığı için münavebede bu türler birbirini izlememelidir. Familya mantığını bilmek, hastalık döngüsünü kıracak doğru rotasyonu kurmanın temelidir.
Baklagiller kök nodüllerindeki azot bağlayıcı bakteriler sayesinde havadaki azotu toprağa kazandırır. Ispanak yaprak verimi için yüksek azot isteyen bir sebze olduğundan, baklagilin ardından ekildiğinde bu doğal azottan yararlanır. Bu, hem daha gür ve kaliteli yaprak gelişimi sağlar hem de kimyasal azotlu gübre ihtiyacını azaltarak maliyeti ve nitrat birikimi riskini düşürür.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü), Tarım ve Orman Bakanlığı. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel ispanak ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Ispanak Ispanak Ne Zaman Ekilir Ispanak Yetiştiriciliği Tüm Ispanak BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
