Menü
Mastitis, süt hayvanlarında meme dokusunun iltihaplanması olarak tanımlanır ve genellikle mikroorganizmaların, çoğunlukla bakterilerin meme başı kanalından içeri girip çoğalması sonucu ortaya çıkar. Bu mikroorganizmaların oluşturduğu toksinler meme bezi dokusunu tahrip ederek süt verimini ve süt kalitesini düşürür. Hastalık, belirtilerin gözle görülür olduğu klinik mastitis ve dışarıdan fark edilmeyip yalnızca laboratuvar testleriyle saptanabilen subklinik mastitis olmak üzere iki şekilde seyredebilir. Subklinik form sürüde sessizce yayılarak gizli ekonomik kayıplara neden olur. Mastitis, süt sığırcılığında en sık karşılaşılan ve en fazla ekonomik zarar veren hastalıkların başında gelir.
Mastitis başta süt inekleri olmak üzere tüm süt veren büyükbaş ve küçükbaş hayvanları etkileyebilir. Süt verimi yüksek, laktasyonun ileri dönemindeki ve daha önce meme sorunu yaşamış hayvanlarda görülme riski daha yüksektir. Sağım hijyeninin yetersiz olduğu, kalabalık ve nemli barınaklarda tutulan sürülerde hastalık daha yaygındır. Kuru dönemdeki inekler de meme enfeksiyonlarına karşı korumasız olabilir. Yaş, laktasyon sayısı ve genel bağışıklık durumu hastalığa yakalanma olasılığını etkiler.
Klinik mastitiste en sık görülen belirti sütün görünümünün bozulması, pıhtılaşması, sulanması veya içinde kan ile iltihap bulunmasıdır. Meme dokusunda şişlik, sertleşme, kızarıklık ve dokunulduğunda ağrı fark edilir. İleri durumlarda hayvanın vücut ısısı yükselir, iştahı azalır ve genel durumu bozulur. Subklinik mastitiste ise sütte ve memede gözle görülür bir değişiklik olmaz, ancak süt verimi düşer ve süt hücre sayısı yükselir. Bu gizli formu saptamak için düzenli meme kontrolü ve laboratuvar testleri önemlidir.
Mastitise yol açan mikroorganizmalar başlıca iki kaynaktan yayılır. Bulaşıcı tipte etkenler enfekte hayvanın memesinden sağım sırasında eller, sağım makinesi başlıkları ve temizlik bezleri aracılığıyla sağlıklı hayvanlara taşınır. Çevresel tipte etkenler ise altlık, gübre, çamur ve kirli su gibi barınak ortamından meme başı kanalına ulaşır. Sağım hijyenindeki eksiklikler, hatalı sağım tekniği ve düzensiz bakılan sağım ekipmanları hastalığın yayılmasını hızlandırır. Nemli, kirli ve kalabalık barınaklar enfeksiyon riskini önemli ölçüde artırır.
Mastitiste tedaviden çok korunma esastır ve koruyucu uygulamalar hastalığı büyük ölçüde önleyebilir. Sağım öncesi ve sonrası meme başı temizliği ile dezenfeksiyonu, temiz ve kuru barınak koşulları ve sağım ekipmanlarının düzenli bakımı en önemli önlemlerdir. Sağım sırası ve tekniğinin doğru uygulanması, sağlıklı hayvanların önce, sorunlu hayvanların en son sağılması bulaşmayı azaltır. Kuru döneme doğru meme sağlığının takibi de önemlidir. Subklinik ve klinik enfeksiyonlara karşı bazı koruyucu aşılar bulunmakta olup, aşı uygulaması ve koruyucu program mutlaka veteriner hekim önerisiyle planlanmalıdır.
Mastitis tedavisi hastalığın nedenine, şiddetine ve hayvanın genel durumuna göre değişir ve yalnızca veteriner hekim tarafından belirlenmelidir. Etkenin doğru tespit edilmesi için süt örneğinin incelenmesi tedavinin başarısını artırır. Hasta hayvan sürüden ayrılmalı, memenin düzenli ve doğru sağımı sürdürülmeli, barınak temizliği ve kuru altlık sağlanmalıdır. Tedavi süresince elde edilen sütün değerlendirilmesi ve ilaç kalıntı süreleri konusunda veteriner hekimin talimatlarına uyulmalıdır. Herhangi bir ilaç, doz veya uygulama kararı için mutlaka veteriner hekime başvurulmalıdır.
Mastitisli hayvanın sütü içeriğindeki iltihap, bakteri ve olası ilaç kalıntıları nedeniyle insan tüketimine ve satışa uygun değildir. Bu süt diğer sağlıklı sütlere de karıştırılmamalıdır. Sütün değerlendirilmesi ve ilaç kalıntı süreleri için veteriner hekimin yönlendirmesine uyulmalıdır.
Subklinik mastitiste sütte ve memede gözle görülür bir değişiklik olmadığı için hastalık ancak laboratuvar testleri ve süt hücre sayısı ölçümü ile saptanabilir. Süt veriminde açıklanamayan düşüşler bir uyarı işareti olabilir. Sürüde düzenli meme sağlığı kontrolleri yaptırmak erken teşhis için önemlidir.
Mastitisin en önemli nedeni sağım hijyeni eksiklikleri ve barınak ortamındaki kirliliktir. Yetersiz meme temizliği, hatalı sağım tekniği ve bakımsız sağım ekipmanları bakterilerin meme dokusuna ulaşmasını kolaylaştırır. Bu nedenle hijyen ve doğru sağım uygulamaları hastalığın önlenmesinde belirleyicidir.
Mastitis, sağım öncesi ve sonrası meme dezenfeksiyonu, temiz ve kuru barınak koşulları ve doğru sağım tekniği ile büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı hayvanların önce, sorunlu hayvanların en son sağılması bulaşmayı azaltır. Koruyucu aşı ve program için veteriner hekime danışılmalıdır.
Kaynak: Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği.
Harman üzerinde hayvancılık ilanlarını inceleyebilir ya da kendi hayvanınızı ücretsiz ilana çıkarabilirsiniz.
Hayvancılık İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
