Menü
Tütün (Nicotiana tabacum), patlıcangiller (Solanaceae) familyasından tek yıllık bir kültür bitkisidir ve Türkiye'de Ege, Karadeniz, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde önemli bir gelir kaynağıdır. Bu bitki toprakta biriken hastalık etmenlerine, nematodlara ve kalıcı virüslere karşı oldukça duyarlı olduğu için üst üste aynı tarlaya ekilmeye gelmez. Özellikle şark tipi (Oriental) tütünde yaprak kalitesi, aroması ve nikotin dengesi doğrudan toprağın azot durumuna ve önceki bitkiye bağlıdır. Bu nedenle tütün yetiştiriciliğinde ekim nöbeti (münavebe), sadece verimi değil, tütünün ticari kalitesini de belirleyen temel bir uygulamadır. Doğru kurgulanmış bir münavebe; mildiyö, solgunluk, kök nematodu ve mozaik virüsü gibi sorunların baskısını azaltır, toprağın fiziksel yapısını ve besin dengesini korur. Bu içerikte tütünden önce ve sonra hangi ürünlerin uygun olduğunu, nelerden kaçınılması gerektiğini ve örnek bir çok yıllık plan çerçevesinde doğru rotasyon mantığını bulacaksınız.
Tütünde münavebe, öncelikle toprak kökenli hastalık ve zararlıların döngüsünü kırdığı için hayati önem taşır. Aynı tarlaya art arda tütün ekildiğinde mildiyö (Peronospora tabacina), Fusarium ve Verticillium kaynaklı solgunluk, kök boğazı çürüklükleri ile tütün mozaik virüsü (TMV) toprakta ve bitki artıklarında birikerek her yıl daha şiddetli zarar verir. Kök ur nematodu (Meloidogyne) da patlıcangiller üst üste ekildiğinde hızla çoğalır ve kökleri tahrip ederek bitkinin su ve besin alımını bozar. İkinci olarak besin dengesi konusu vardır: tütün, özellikle kaliteli şark tipi, aşırı azottan olumsuz etkilenir; fazla azot yaprağı kabalaştırır, rengi bozar ve aromayı düşürür. Farklı familyalardan bitkilerle kurulan rotasyon, toprağın azot ve organik madde dengesini düzenler. Ayrıca yabancı ot baskısı da tek kültürde artar; münavebe farklı toprak işleme ve gelişme dönemleri sayesinde yabancı ot tohum bankasını seyreltir. Bu üç etken bir arada, münavebeyi tütünde vazgeçilmez kılar.
Tütün için en uygun ön bitkiler tahıllardır. Buğday, arpa ve çavdar gibi buğdaygiller (Poaceae) hastalık ve nematodlar açısından tütünle ortak konukçu olmadığı için toprak baskısını azaltır; ayrıca sap ve kök artıklarıyla organik madde bırakır, toprak yapısını iyileştirir. Tahıl hasadından sonra kalan düşük azotlu ortam, şark tipi tütünün aranan ince yapılı ve aromatik yaprak vermesine de yardımcı olur, bu yüzden tütün genellikle tahıldan sonra tercih edilir. Baklagiller (Fabaceae); mercimek, nohut, fiğ ve yonca da rotasyona girebilir çünkü havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve tütünle ortak hastalıkları yoktur. Ancak baklagilin bıraktığı azot yüksekse, arada bir tahıl yılıyla dengelemek kaliteli tütün için daha güvenlidir. Tütünden sonra ise yine tahıllar veya baklagiller güvenle ekilebilir; nadas uygulaması da nematod ve hastalık baskısını düşürmede etkilidir. Kısacası buğdaygiller ile baklagiller, farklı familyalardan olmaları ve toprağı tamamlayıcı etkileri nedeniyle tütün rotasyonunun temel taşlarıdır.
En önemli kural, tütünü kendi familyasından olan patlıcangillerle art arda ekmemektir. Patates, domates, biber ve patlıcan tütünle aynı Solanaceae familyasındandır; bu bitkiler mildiyö, solgunluk (Fusarium, Verticillium), kök nematodu ve özellikle tütün mozaik virüsü (TMV) gibi etmenlerin ortak konukçusudur. Tütünden önce veya sonra bu ürünler ekilirse toprakta biriken hastalık ve zararlı popülasyonu kırılmaz, aksine katlanarak artar. Aynı şekilde tütünü aynı tarlaya üst üste ekmek de en sık yapılan hatadır; iki üç yıl ara vermeden yapılan tütün ekimi hem verimi hem yaprak kalitesini hızla düşürür. Aşırı azotlu gübreleme yapılmış veya çok fazla ahır gübresi verilmiş tarlaya doğrudan kaliteli tütün ekmekten de kaçınılmalıdır, çünkü fazla azot yaprağı kabalaştırıp aromayı bozar. Ayrıca nematodla bulaşık olduğu bilinen tarlalarda ara bitki olmadan tütüne geçilmemeli, en az üç yıllık bir döngü korunmalıdır.
Aşağıda tütünü merkeze alan, hastalık ve nematod baskısını kırmaya yönelik dört yıllık örnek bir münavebe planı yer alır: Birinci Yıl: Tütün (ana ürün). Temiz, hastalıktan ari fideyle ve dengeli, kaliteyi bozmayacak azot düzeyiyle yetiştirilir. İkinci Yıl: Buğday veya arpa (tahıl). Farklı familya olduğu için toprak kökenli tütün hastalıklarını ve nematodları aç bırakır, kök artıklarıyla organik madde ekler. Üçüncü Yıl: Nohut, mercimek veya fiğ (baklagil). Havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir, yabancı ot döngüsünü değiştirir. Dördüncü Yıl: Yeniden tahıl (çavdar veya arpa) ya da nadas. Baklagilden kalan fazla azotu dengeler ve toprağı bir sonraki tütün yılına hazırlar. Beşinci yıl döngü tekrar tütünle başlayabilir. Böylece aynı tarlaya tütün her üç dört yılda bir gelir; bu aralık, patlıcangillerde toprak kaynaklı sorunların kontrol altında tutulması için önerilen asgari süredir.
Tütün için en uygun ön bitki tahıllardır. Buğday, arpa veya çavdardan sonra ekilen tütün, ortak hastalık ve nematod bulunmadığı için daha sağlıklı gelişir. Tahıl hasadından sonra kalan düşük azotlu toprak, özellikle şark tipi tütünün ince yapılı ve aromatik yaprak vermesine de yardımcı olur. Baklagillerden (mercimek, nohut, fiğ) sonra da ekilebilir; ancak azot fazlaysa arada bir tahıl yılıyla dengelemek kaliteli tütün için daha güvenlidir.
Tütün aynı tarlaya en az üç dört yılda bir gelmelidir. Üst üste tütün ekimi; mildiyö, solgunluk, kök nematodu ve mozaik virüsünün toprakta birikmesine yol açarak hem verimi hem yaprak kalitesini hızla düşürür. Aradaki yıllarda tahıl ve baklagil ekilerek hastalık döngüsü kırılır.
Tütünden sonra tahıllar (buğday, arpa, çavdar) ve baklagiller (mercimek, nohut, fiğ) güvenle ekilebilir. Bu bitkiler farklı familyalardan olduğu için tütünün toprakta bıraktığı hastalık baskısını artırmaz. Nematod sorunu olan tarlalarda bir yıl nadas uygulaması da baskıyı düşürmede etkilidir. Tütünden sonra patates, domates, biber ve patlıcan gibi patlıcangillerden kaçınılmalıdır.
Hayır. Patates, domates, biber ve patlıcan tütünle aynı patlıcangiller familyasındandır ve mildiyö, solgunluk, kök nematodu ile tütün mozaik virüsü gibi etmenlerin ortak konukçusudur. Bu ürünleri tütünle dönüşümlü ekmek hastalık ve zararlı birikimini kırmak yerine artırır. Rotasyonda mutlaka tahıl ve baklagil gibi farklı familyalar kullanılmalıdır.
Doğru münavebe, tütün kalitesini doğrudan yükseltir. Tahıldan sonra ekilen tütün dengeli ve düşük azotlu bir toprak bulur; bu da yaprağın ince yapılı, iyi renkli ve aromatik olmasını sağlar. Aşırı azot bırakan ağır gübreleme veya çok azotlu baklagilden hemen sonra ekim ise yaprağı kabalaştırıp aromayı bozar. Münavebe ayrıca hastalık ve nematod baskısını azaltarak sağlıklı, pazarlanabilir yaprak eldesini kolaylaştırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel tütün ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Tütün Tütün Ne Zaman Ekilir Tütün Yetiştiriciliği Tüm Tütün BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
