Menü
Tere (Lepidium sativum), turpgiller (Brassicaceae) familyasına ait, çok kısa vejetasyon süresine sahip yapraklı bir sebzedir. Ekimden hasada 3-5 haftada ulaşabildiği için genellikle ana ürünler arasına sıkıştırılan ara ürün ya da geçit ürünü olarak yetiştirilir. Bu hızlı döngü, münavebe planlamasını kolaylaştırsa da familya kaynaklı riskleri gizleyebilir. Turpgillerin ortak toprak kökenli hastalıkları ve zararlıları (özellikle kök uru ve pire böcekleri) toprakta yıllarca kaldığından, terenin aynı familyadan sebzelerle art arda konumlandırılması ciddi verim ve kalite kaybına yol açar. Doğru bir ekim nöbetinde tere, baklagiller veya kabakgiller gibi farklı familyalardan sonraya alınır; kendisinden sonra ise yine turpgil olmayan bir ürün gelir. Kısa süreli olması sayesinde tere, boş kalan parselleri değerlendirmede ve toprağı örtülü tutmada da işe yarar. Bu sayfa, terenin familya mantığına dayalı olarak hangi ürünlerden önce ve sonra ekilebileceğini, nelerden kaçınılması gerektiğini olgusal biçimde açıklar.
Terenin ait olduğu turpgiller familyası, toprakta uzun süre canlı kalan ortak hastalık ve zararlılara sahiptir. En kritik sorun, Plasmodiophora brassicae etmeninin neden olduğu kök urudur; bu patojenin dinlenme sporları toprakta yıllarca yaşayabildiği için aynı familyanın peş peşe ekilmesi bulaşıklığı artırır. Benzer şekilde pire böcekleri (Phyllotreta türleri) ve Alternaria gibi yaprak lekesi etmenleri de turpgiller arasında kolayca aktarılır. Tere çok sığ ve yoğun köklendiği, ayrıca hızlı geliştiği için besin elementlerini, özellikle azotu kısa sürede tüketir; aynı beslenme profiline sahip ürünlerin art arda gelmesi toprağı tek yönlü yorar. Münavebe, hem bu patojen baskısını kırmak hem de toprağın besin dengesini korumak için gereklidir. Farklı familyalardan ürünlerle kurulan döngü, hastalık zincirini bozar, zararlı popülasyonunu seyreltir ve azot bağlayan baklagiller sayesinde toprak verimliliğini destekleyerek terede daha sağlıklı, temiz yaprak üretimi sağlar.
Tere için en uygun ön bitkiler, farklı familyalardan gelen ve toprağa azot ya da organik madde kazandıran ürünlerdir. Baklagiller (fasulye, bezelye, bakla, mercimek) köklerindeki rizobiyum bakterileriyle havadan azot bağlayıp toprakta bıraktığından, azota hızlı tepki veren tere için ideal öncüdür. Kabakgiller (hıyar, kabak, kavun) ve patlıcangiller (domates, biber, patlıcan) turpgillerle ortak hastalık taşımadığı için güvenli geçiş sağlar; bu ürünlerden sonra parsel boşaldığında kısa süreli tere rahatça yetiştirilebilir. Tahıllar (buğday, arpa) ve mısır gibi tek çenekliler, toprak yapısını iyileştirip farklı bir hastalık çevrimine sahip olduğundan iyi ön bitkidir. Terenin ardından ise yine turpgil olmayan bu familyalardan biri gelmelidir; özellikle azotça zenginleşen toprağı değerlendirebilecek baklagil ya da meyvesi için yetişen sebzeler uygundur. Böylece hem familya ayrımı korunur hem de toprak besin dengesi sürdürülür.
Terenin en çok kaçınılması gereken durumu, kendisiyle aynı familyadan (turpgiller) ürünlerin hemen öncesine veya sonrasına konmasıdır. Lahana, karnabahar, brokoli, Brüksel lahanası, turp, şalgam, roka, hardal ve su teresi bu familyada olduğundan, tereyle art arda ekildiklerinde kök uru, pire böceği, lahana kelebeği ve Alternaria yaprak lekesi gibi ortak sorunları biriktirir. Aynı parselde üst üste iki tere ekimi de (monokültür) hastalık ve zararlı baskısını yükseltir; en az 2-3 yıl aynı yere turpgil getirilmemesi önerilir. Kök uru görülmüş, drenajı bozuk ve aşırı asidik topraklarda tere ekimi risklidir; bu tür parseller önce iyileştirilmelidir. Ayrıca çok fazla taze ahır gübresi verilen, yabancı ot baskısı yüksek alanlar da hızlı gelişen tereyi olumsuz etkiler. Yeşil gübre veya ön bitki olarak turpgil türlerinin (örneğin yağ turpu, hardal) kullanıldığı tarlaya hemen ardından tere ekmekten de kaçınılmalıdır.
Aşağıdaki 4 yıllık örnek plan, terenin turpgil olmayan ürünlerle döngüsünü ve familya çakışmasından kaçınmayı gösterir. 1. Yıl: Baklagiller (fasulye veya bezelye) ekilir; köklerdeki azot bağlanmasıyla toprak zenginleşir, hasat sonrası aynı sezonda kısa süreli TERE ara ürün olarak alınabilir. 2. Yıl: Kabakgiller (hıyar veya kabak) yetiştirilir; farklı familya olduğu için turpgil hastalık zinciri kırılır. 3. Yıl: Patlıcangiller (domates veya biber) gelir; toprak bu üründe dinlenmiş turpgil patojen baskısından uzak kalır. 4. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa) veya mısır ekilir; toprak yapısı iyileşir, farklı kök derinliğiyle profil dengelenir. Bu dördüncü yılın hasadından sonra döngü yeniden baklagille başlar ve tere yine baklagil ardındaki boş dönemde konumlandırılır. Böylece tere en az 3-4 yılda bir aynı parsele gelir, hiçbir yıl turpgil bir ürünle yan yana konmaz ve toprak besin dengesi korunur.
Tere en iyi baklagillerden (fasulye, bezelye, bakla) sonra ekilir; çünkü bu bitkiler toprağa azot bağlar ve azota hızlı tepki veren tere için verimli bir ortam bırakır. Kabakgiller, patlıcangiller ve tahıllardan sonra da güvenle ekilebilir. Turpgiller (lahana, turp, karnabahar, roka) gibi kendi familyasından ürünlerin ardına konmamalıdır.
Tere, kendisiyle aynı familyadan olan turpgillerden önce veya sonra ekilmemelidir. Lahana, karnabahar, brokoli, turp, şalgam, roka, hardal ve su teresi bu gruptadır. Ortak kök uru, pire böceği ve yaprak lekesi hastalıklarını biriktirdikleri için aralarında en az 2-3 yıl familya ayrımı korunmalıdır.
Önerilmez. Aynı parselde peş peşe tere ekimi monokültür oluşturur ve turpgillere özgü toprak kökenli hastalıklar ile pire böceği gibi zararlıların baskısını artırır. Aynı yere yeniden tere getirmeden önce en az 2-3 yıl farklı familyalardan ürünlerle döngü kurulmalıdır.
Tere 3-5 haftada hasada gelen çok kısa döngülü bir sebzedir. Bu sayede ana ürünler arasındaki boş dönemlerde toprağı örtülü tutmak, parseli değerlendirmek ve ek gelir elde etmek için ara ürün veya geçit ürünü olarak kullanılır. Ancak familya mantığına yine uyulmalı, turpgil ürünlerle çakışmamalıdır.
Tereden sonra turpgil olmayan bir ürün gelmelidir. Baklagiller azot ihtiyacı nedeniyle iyi bir seçenek olsa da kabakgiller, patlıcangiller ve tahıllar da uygundur. Böylece turpgil hastalık zinciri kırılır ve toprağın besin dengesi korunur; ardından turpgil bir ürünün 2-3 yıl parsele girmemesine dikkat edilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel tere ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Tere Tere Ne Zaman Ekilir Tere Yetiştiriciliği Tüm Tere BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
