Salatalık Hastalıkları ve Zararlıları

Salatalık yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Salatalık Hastalıkları

Külleme

Erysiphe cichoracearum, Sphaerotheca fuliginea

Belirti: Hastalık önce yaşlı yapraklarda başlar, sonra genç yapraklara geçer. Yaprağın üst yüzeyinde parça parça, nispeten yuvarlak lekeler belirir; bu lekeler zamanla birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar. Lekeler ilk başta beyaz renkte un veya toz tabakası gibi görünür, ilerledikçe esmerleşir. Yapraklar kuruyup dökülür ve bitkide gelişme durur.

Etmen / koşul: Hastalık için en uygun sıcaklık 27 derecedir. Sıcak ve nemli koşullarda hızla gelişir.

Önlem: Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanarak yakılmalı, bitki sıklığı azaltılarak havalandırma artırılmalıdır.

Mildiyö

Pseudoperonospora cubensis

Belirti: Yapraklar üzerinde küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekelerle kendini belli eder; hastalık ilerledikçe bu lekeler koyulaşır. Yaprağın alt yüzünde, lekelerin tam altında gri veya menekşe renginde küf tabakası oluşur. Şiddete göre hastalıklı yapraklar sararıp kahverengine döner; önce yaşlı, bir süre sonra taze ve genç yapraklar kurur ve bitki tamamen ölebilir.

Etmen / koşul: En uygun koşullar 20-22 derece sıcaklık ve yüzde 90 orantılı nemdir. Yüksek nemli üretim alanlarında ekonomik düzeyde ürün kaybına yol açar.

Önlem: Sık dikimden kaçınılmalı, yapılmışsa zamanında seyreltme yapılmalı ve havalandırmaya özen gösterilmelidir.

Hıyar Yaprak Lekesi

Ulocladium cucurbitae

Belirti: Hıyar yaprakları üzerindeki ilk belirtiler 1-2 mm çapında ve koyu kahverengindedir. Daha sonra merkezi bej, etrafı koyu kahverengi bir halka ile çevrili 6-7 mm çapında lekeler oluşur. Lekelerin birkaçı birleşerek daha büyük, düzensiz bir şekil alabilir ancak bej renkli merkezleri kalır. İlk belirtiler enfeksiyondan yaklaşık bir hafta sonra görülür; meyvede enfeksiyon görülmez.

Etmen / koşul: Sıcak koşullarda oluşur ve hızla yayılır. Gece ve gündüz sıcaklık farkları gelişimini teşvik eder; özellikle örtüaltı hıyar yetiştiriciliğinde görülür. Yağmurlama sulama, hava akımı ve çiğ ile yayılır.

Önlem: Seralarda havalandırmaya özen gösterilmeli, sık sulamadan kaçınılmalı ve belirti gösteren bitkiler toplanarak imha edilmelidir.

Antraknoz

Colletotrichum orbiculare

Belirti: İlk belirtiler yapraklar üzerinde esmer veya siyah renkli, yuvarlağa yakın lekeler halindedir. Bu lekeler zamanla birleşip büyüyerek düzensiz bir şekil alır; sonra buruşup parçalanması sonucu yapraklar ve ileri dönemde tüm bitki kuruyarak ölebilir. Yaprak sapları üzerindeki lekeler uzunca, esmer ve hafif çukurdur. Meyvelerde 1-2 mm çapından büyük, daire veya düzensiz çöküntü halinde lekeler oluşur; rutubetli havalarda bu lezyonlar üzerinde kavuniçi renk belirir.

Etmen / koşul: Bulaşmalar genellikle 16 derece civarında olur; 21-26 derece sıcaklık ve en az yüzde 80 orantılı nemde salgın yapar. Yağışlı geçen yıllarda ürün kaybına neden olur. Tohum, bitki artıkları ve yağmur suyu sıçraması ile taşınır.

Önlem: Tohumluk hastalıksız bitkilerden alınmalı, en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, hastalıklı bitki artıkları yok edilmeli ve varsa dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.

Kök Boğazı Yanıklığı

Phytophthora capsici

Belirti: Fideliklerde erken dönemde çökerten belirtileri görülür. Asıl zarar fidelerin seraya dikilip gelişmeye başladığı dönemdedir; kök boğazını kuşak gibi saran, başlangıçta koyu yeşil, ilerleyen dönemde kahverengimsi siyaha dönüşen bir renk değişimi olur. Enfeksiyon kök bölgesine ulaşınca kök kabuğu kahverengileşerek çürür. Normal sulama ve bakıma rağmen bitkiler kendini toparlayamaz ve ürün alınamaz.

Etmen / koşul: Toprak kökenli bir etmendir; aşırı sulama, kötü drenaj ve dengesiz azotlu gübreleme hastalığı artırır.

Önlem: Tohum sağlıklı bitkilerden alınmalı; fidelikler temiz yerlerde kurulmalı, fideler aşırı sulanmamalı ve sık havalandırılmalıdır. Dikim karık sırtına yapılmalı, aşırı azotlu gübreden kaçınılmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmelidir.

Alternarya Yaprak Yanıklığı

Alternaria cucumerina

Belirti: İlk belirtiler daha yaşlı yapraklarda görülür. Lekeler başlangıçta açık yeşil veya sarı haleli, sarımsı kahverengi ve küçükken; genişledikçe iç içe halkalı (konsantrik) görünümlü, kahverengi nekrotik alanlara dönüşür. Lekeler birleşerek yaprak yüzeyini kaplar, yaprak ölür; güneşten zarar gören meyvenin kalite ve miktarı bozulur.

Etmen / koşul: Yağmurlama sulama yapılan tarlalarda ve yaprak ıslaklık süresinin uzadığı koşullarda sorun olur.

Önlem: En az 2 yıllık münavebe uygulanmalı, hasattan sonra bitki artıkları toplanmalı veya derine gömülmeli; yaprak ıslaklığını önlemek için üstten sulamadan kaçınılmalıdır.

Solgunluk ve Kök Çürüklüğü

Fusarium spp., Pythium spp., Rhizoctonia spp.

Belirti: Toprak kökenli bu mantarlar çimlenmeden itibaren bitkiyi enfekte eder. Fide döneminde kök çürüklüğü (çökerten) yaparlar; bu dönemde hastalanan fideler çoğunlukla tamamen kurur. Canlı kalan fidelerde kök boğazı ve kılcal köklerde yaralar ve çürümeler oluşur, bu bitkiler ileriki dönemde solgunluk hastalığına daha duyarlı hale gelir ve kol atma, çiçek ve meyve döneminde solgunluk gösterir.

Etmen / koşul: Etmenler yaşamlarını toprakta sürdürür, uygun ekolojik koşullarda hızla çoğalır ve konukçu olmadan uzun yıllar canlı kalır. Bir yıldan diğerine tarlada kalan hastalıklı bitki artıkları, bazı türlerde tohum ile geçer.

Önlem: Sağlıklı tohum kullanılmalı, münavebe yapılmalı, fazla ve dengesiz sulamadan kaçınılmalı, hastalıklı bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.

Salatalık Zararlıları

Beyazsinek

Bemisia tabaci, Trialeurodes vaporariorum

Zarar şekli: Erginler 1 mm boyunda beyaz renkte, larvalar 0.3-0.7 mm boyunda açık sarı-şeffaftır; erginler ve larvalar bitkinin büyüme noktalarında, taze yaprakların alt yüzünde bulunur. Larva ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir, emgi sonucu yaprakta sararma oluşur. Beslenirken salgıladıkları tatlı madde nedeniyle yapraklar üzerinde siyah bir tabaka (fumajin) oluşur; bu kısımlar özümleme yapamaz, bitki zayıflar, verim ve kalite düşer. Ayrıca önemli virüs hastalıklarını taşırlar.

Koşul: Seralarda mevsim boyunca görülür, yılda 9-15 döl verir; kışı yabancı otlar üzerinde geçirir. Aşırı sıcak ve nem populasyonu artırır.

Önlem: Hasattan sonra çevredeki yabancı otlarla mücadele edilmeli, aşırı sulama ve gübrelemeden kaçınılmalı; sera giriş ve havalandırma açıklıkları ince tel veya tül ile kaplanmalıdır. İzleme için dekara 1 adet sarı yapışkan tuzak asılarak ergin uçuşu takip edilebilir.

Kırmızıörümcekler

Tetranychus urticae, Tetranychus cinnabarinus, Tetranychus atlanticus

Zarar şekli: Erginler 0.5-0.7 mm boyunda, oval şekilli olup gözle zor fark edilir. Yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında ergin, larva, nimf ve yumurtalar bir arada görülür. Bitkilerin özsuyunu emerek beslenirler; özsuyu emilen yapraklar sararır, kıvrılır ve dökülür. Zararı sonucu verim yüzde 40-60 oranında düşer ve ürün kalitesiz olur.

Koşul: Kışı ılık geçen bölgelerde yaz aylarındaki gibi yaşamaya ve üremeye devam eder, yılda 10-12 döl verir. Sıcak ve kurak koşullarda yoğunlaşır; tarla kenarındaki yabancı otlardan ve bulaşık fidelerden geçer.

Önlem: Seraya temiz fideler dikilmeli, hasat sonrası bitki artıkları tarla ve seradan uzaklaştırılmalı, ot çapasına önem verilmeli, fazla azotlu gübreden kaçınılmalı ve toprak işlemesi ile kışlayan bireyler gömülmelidir.

Sarı Çay Akarı

Polyphagotarsonemus latus

Zarar şekli: 170-190 mikron boyunda olup çıplak gözle görülemez. Bitkinin büyüme noktalarında, genç yaprak ve sürgünlerde, çiçek ve meyvelerde zararlı olur; daha çok yaprağın alt yüzünde beslenir. Beslenme sonucu yaprak sertleşir, kenarlardan aşağıya doğru kıvrılır; yaprak gençse dökülür, dökülmeyen yaprak pürüzlü görünümdedir ve virüs ya da herbisit zararına benzer bozulmalar oluşur.

Koşul: Yıl boyunca aktivitesine ve çoğalmasına devam eder, nemli yerlerde sayıca çok bulunur ve yılda 20-30 döl verir. Beyazsinek, yaprakbiti ve thrips ile taşınır; Akdeniz Bölgesinde yaygındır.

Önlem: Çevredeki yabancı otlar temizlenmeli, gereğinden fazla azot ve potasyumlu gübre kullanılmamalıdır.

Thripsler

Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis

Zarar şekli: Küçük, ince uzun böceklerdir; ergin ve larvaları yaprak, çiçek ve meyvede bitki özsuyunu emerek beslenir. Emgi yerlerinde yapraklar gümüşi-beyazımsı lekeli bir görünüm alır, üzerinde küçük siyah dışkı noktaları bulunur; şiddetli beslenmede yapraklar kıvrılıp deforme olur. Çiçek thripsi domates lekeli solgunluk virüsü gibi önemli virüsleri taşır.

Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda hızla çoğalır, seralarda yıl boyunca görülebilir.

Önlem: Çevredeki yabancı otlarla mücadele edilmeli, sera açıklıkları tül ile kaplanmalı; izleme ve kütle yakalama için mavi yapışkan tuzaklar kullanılabilir, hasat sonrası bitki artıkları imha edilmelidir.

Yaprakbitleri

Aphis gossypii, Aphis fabae, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae

Zarar şekli: Genellikle yaprakların alt yüzünde ve taze sürgünlerde koloniler halinde bulunur; bitki özsuyunu emerek beslenir. Beslenme sonucu yapraklar kıvrılır, büzülür ve sararır, bitki gelişimi zayıflar. Salgıladıkları tatlı madde üzerinde siyah fumajin tabakası oluşur; ayrıca birçok bitki virüsünü taşıyarak dolaylı zarar verir.

Koşul: Uygun ılıman koşullarda çok hızlı çoğalır ve kısa sürede yüksek populasyona ulaşır; yabancı otlardan ve bulaşık fidelerden geçer.

Önlem: Çevredeki yabancı otlarla mücadele edilmeli, fazla azotlu gübreden kaçınılmalı, doğal düşmanlar korunmalı; izleme için sarı yapışkan tuzaklar kullanılabilir ve bitki artıkları uzaklaştırılmalıdır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Salatalık külleme belirtileri nelerdir?

Hastalık önce yaşlı yapraklarda başlar, sonra genç yapraklara geçer. Yaprağın üst yüzeyinde parça parça, nispeten yuvarlak lekeler belirir; bu lekeler zamanla birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar. Lekeler ilk başta beyaz renkte un veya toz tabakası gibi görünür, ilerledikçe esmerleşir. Yapraklar kuruyup dökülür ve bitkide gelişme durur.

Salatalık mildiyö belirtileri nelerdir?

Yapraklar üzerinde küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekelerle kendini belli eder; hastalık ilerledikçe bu lekeler koyulaşır. Yaprağın alt yüzünde, lekelerin tam altında gri veya menekşe renginde küf tabakası oluşur. Şiddete göre hastalıklı yapraklar sararıp kahverengine döner; önce yaşlı, bir süre sonra taze ve genç yapraklar kurur ve bitki tamamen ölebilir.

Salatalık hıyar yaprak lekesi belirtileri nelerdir?

Hıyar yaprakları üzerindeki ilk belirtiler 1-2 mm çapında ve koyu kahverengindedir. Daha sonra merkezi bej, etrafı koyu kahverengi bir halka ile çevrili 6-7 mm çapında lekeler oluşur. Lekelerin birkaçı birleşerek daha büyük, düzensiz bir şekil alabilir ancak bej renkli merkezleri kalır. İlk belirtiler enfeksiyondan yaklaşık bir hafta sonra görülür; meyvede enfeksiyon görülmez.

Salatalık beyazsinek zararı nasıl anlaşılır?

Erginler 1 mm boyunda beyaz renkte, larvalar 0.3-0.7 mm boyunda açık sarı-şeffaftır; erginler ve larvalar bitkinin büyüme noktalarında, taze yaprakların alt yüzünde bulunur. Larva ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir, emgi sonucu yaprakta sararma oluşur. Beslenirken salgıladıkları tatlı madde nedeniyle yapraklar üzerinde siyah bir tabaka (fumajin) oluşur; bu kısımlar özümleme yapamaz, bitki zayıflar, verim ve kalite düşer. Ayrıca önemli virüs hastalıklarını taşırlar.

Salatalık kırmızıörümcekler zararı nasıl anlaşılır?

Erginler 0.5-0.7 mm boyunda, oval şekilli olup gözle zor fark edilir. Yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında ergin, larva, nimf ve yumurtalar bir arada görülür. Bitkilerin özsuyunu emerek beslenirler; özsuyu emilen yapraklar sararır, kıvrılır ve dökülür. Zararı sonucu verim yüzde 40-60 oranında düşer ve ürün kalitesiz olur.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (GKGM) Üretici Bilgi Köşesi - Hıyar-Kabak Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Salatalık üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Salatalık Yetiştiriciliği Satılık Salatalık Tarım Araçları