Menü
Rezene (Foeniculum vulgare), maydanozgiller (Apiaceae) familyasından, tohumu ve yeşil aksamı için yetiştirilen tıbbi ve aromatik bir bitkidir. Ülkemizde başta Ege ve Akdeniz bölgeleri olmak üzere geniş alanlarda yetiştirilir ve derin kazık kökü ile toprağın alt katmanlarındaki besin ve suyu değerlendirir. Rezene, aynı tarlada uzun yıllar üst üste ekildiğinde toprak kaynaklı hastalıklar, nematodlar ve familyaya özgü zararlıların birikmesine, verim ve uçucu yağ kalitesinin düşmesine yol açar. Ayrıca rezenenin köklerinden ve bitki artıklarından salgılanan allelopatik maddeler, kendisinden sonra ekilecek birçok bitkinin çimlenmesini ve gelişimini baskılayabilir. Bu nedenle rezene yetiştiriciliğinde münavebe (ekim nöbeti) planlaması, hem toprak sağlığını hem de sürdürülebilir verimi korumak için kritik öneme sahiptir. Doğru kurgulanmış bir münavebe; azot dengesini iyileştirir, hastalık döngüsünü kırar, yabancı ot baskısını azaltır ve bir sonraki ürüne temiz, dengeli bir tohum yatağı bırakır.
Rezenede münavebe önemlidir çünkü bitki maydanozgiller familyasına ait olup, aynı familyanın diğer üyeleriyle (havuç, kişniş, anason, kimyon, dereotu, maydanoz, kereviz) ortak hastalık ve zararlılara sahiptir. Familya içi ürünler art arda ekildiğinde Alternaria, Cercospora, Sclerotinia gibi mantari etmenler ile kök nematodları toprakta birikir ve mücadele zorlaşır. Rezene kazık köklü ve besin talebi yüksek bir bitkidir; özellikle azot ve potasyumu yoğun kullanır, bu da tek tip ekimde toprağı yorar. Ayrıca rezenenin allelopatik etkisi vardır: kök salgıları ve bitki kalıntıları, ardından ekilecek duyarlı bitkilerin çimlenmesini engelleyebilir. Bu yüzden hem rezeneden önce hem de sonra gelecek ürünlerin doğru seçilmesi gerekir. İyi bir münavebe hastalık döngüsünü kırar, toprak azotunu baklagillerle yeniler, yabancı otu baskılar ve uçucu yağ oranı ile tohum veriminin sürdürülebilir kalmasını sağlar.
Rezene için en uygun ön bitkiler baklagillerdir (Fabaceae): fasulye, mercimek, nohut, bakla, bezelye ve özellikle çok yıllık yonca. Baklagiller havanın azotunu köklerindeki bakterilerle toprağa bağlar; böylece rezenenin ihtiyaç duyduğu azotu bırakır, toprak yapısını iyileştirir ve farklı familyadan oldukları için ortak hastalık taşımazlar. Buğdaygiller (Poaceae) de çok iyi ön ve son bitkidir: buğday, arpa, yulaf ve mısır sık saçak kökleriyle toprağı yumuşatır, farklı beslenme profiliyle rezeneyle rekabet döngüsünü kırar ve bol organik kalıntı bırakır. Rezeneden sonra en uygun ürünler yine tahıllar (buğday, arpa) ve azot bağlayan baklagillerdir; bunlar rezenenin allelopatik kalıntılarına nispeten dayanıklıdır ve toprağı yeniler. Ayrıca patlıcangiller dışı bazı kültürlerden turpgiller (Brassicaceae; kolza, hardal) yeşil gübre olarak toprağı temizler. Genel kural: rezeneden önce ve sonra farklı familyalardan, tercihen azot zengini veya kök yapısı farklı bitkiler seçilmelidir.
Rezeneden kaçınılması gereken en önemli hata, kendi familyası olan maydanozgiller (Apiaceae) üyelerini rezeneden önce veya hemen sonra ekmektir. Havuç, kişniş, anason, kimyon, dereotu, maydanoz, kereviz ve rezenenin kendisi ortak hastalık (Alternaria, Sclerotinia, Cercospora) ve nematod ile familya zararlılarını paylaştığından, ardışık ekim toprakta etmen birikimine ve şiddetli verim kaybına neden olur. Rezenenin aynı tarlaya üst üste, monokültür şeklinde ekilmesinden mutlaka kaçınılmalı; aynı parselde tekrar rezene için en az 3 ile 4 yıl beklenmelidir. Ayrıca rezene güçlü allelopatik etkiye sahip olduğundan, rezeneden hemen sonra tohumdan çimlenmeye duyarlı küçük tohumlu sebze ve baklagillerin ekimi risklidir; hasat sonrası bitki kalıntıları iyice parçalanıp toprağa karıştırılmalı ve mümkünse bir tahıl ara ürünüyle geçiş yapılmalıdır. Drenajı bozuk, taban suyu yüksek ve kök çürüklüğü görülmüş tarlalara rezene konulmamalıdır.
Dört yıllık örnek münavebe planı şu şekilde kurgulanabilir. Birinci yıl: baklagil (mercimek veya nohut) ekilir; toprağa azot bağlanır ve organik madde artırılır. İkinci yıl: rezene ekilir; önceki yıldan kalan azottan ve iyileşen toprak yapısından yararlanır, familya kaynaklı hastalık baskısı düşük olur. Üçüncü yıl: tahıl (buğday veya arpa) ekilir; farklı kök yapısı ve beslenme profiliyle hastalık döngüsü kırılır, rezenenin allelopatik kalıntıları tahılda sorun yaratmaz, bol anız bırakılır. Dördüncü yıl: tekrar bir baklagil (fasulye veya yonca) ya da yeşil gübre bitkisi (kolza, hardal) ile toprak dinlendirilir ve yenilenir. Beşinci yılda tekrar rezeneye dönülebilir. Bu döngü familya tekrarını en az 3 ile 4 yıl açık tutarak hastalık ve nematod birikimini engeller, azot dengesini korur, yabancı ot baskısını azaltır ve rezenenin tohum verimi ile uçucu yağ oranını sürdürülebilir kılar.
Rezene en verimli şekilde baklagillerden (mercimek, nohut, fasulye, bakla, yonca) sonra ekilir. Baklagiller toprağa azot bağladığından rezenenin besin ihtiyacını karşılar ve farklı familyadan oldukları için ortak hastalık taşımazlar. Baklagil bulunmuyorsa buğday, arpa gibi tahıllardan sonra ekim de çok uygundur. Kesinlikle kaçınılması gereken, havuç, kişniş, anason, kimyon, maydanoz gibi kendi familyası olan maydanozgillerden sonra rezene ekmektir.
Rezene aynı parsele üst üste ekilmemeli; familya kaynaklı hastalık, nematod ve zararlıların birikmemesi ile toprağın yorulmaması için en az 3 ile 4 yıl beklenmelidir. Bu süre boyunca tarlada baklagil ve tahıl gibi farklı familyalardan ürünlerle münavebe yapılması, toprak sağlığını ve verimi korur.
Rezeneden sonra en uygun ürünler tahıllar (buğday, arpa, yulaf) ve azot bağlayan baklagillerdir. Rezenenin allelopatik kök ve bitki kalıntıları bazı küçük tohumlu bitkilerin çimlenmesini baskılayabildiğinden, hasat sonrası kalıntılar toprağa iyice karıştırılmalı ve tercihen dayanıklı bir tahılla geçiş yapılmalıdır. Kendi familyasından ürünler rezeneden sonra ekilmemelidir.
Rezene kazık köklü ve besin talebi görece yüksek bir bitkidir; özellikle azot ve potasyumu yoğun kullanır. Bu nedenle monokültür halinde üst üste ekildiğinde toprağı yorar ve verim düşer. Baklagil ön bitkisi ve dengeli münavebe ile azot yenilenir, toprak yapısı korunur ve yorgunluk önlenir.
Rezene maydanozgiller (Apiaceae) familyasındandır. Aynı familyada havuç, kişniş, anason, kimyon, dereotu, maydanoz ve kereviz yer alır. Bu bitkiler rezene ile ortak hastalık ve zararlıları paylaştığından, münavebede rezeneden önce veya hemen sonra ekilmemeli, aralarında en az 3 ile 4 yıllık boşluk bırakılmalıdır.
Kaynak: TAGEM Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Yetiştiriciliği, Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel rezene ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Rezene Rezene Ne Zaman Ekilir Rezene Yetiştiriciliği Tüm Rezene BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
