Menü
Mercimek (Lens culinaris) baklagiller (Fabaceae) familyasından, kökündeki Rhizobium bakterileriyle simbiyoz kurarak havanın serbest azotunu toprağa bağlayan bir baklagildir. Türkiye'de kırmızı mercimek ağırlıkla Güneydoğu Anadolu'da (Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin), yeşil mercimek ise İç Anadolu'da (Yozgat, Çorum) yetiştirilir. Bu bölgelerde geleneksel olarak nadas-buğday sistemine giren mercimek, münavebede toprağı azotça zenginleştiren ve toprak yapısını iyileştiren anahtar üründür. Ancak mercimek, canavar otu (Orobanche), fusarium solgunluğu ve antraknoz gibi toprakta yıllarca kalabilen etmenlere karşı çok duyarlı olduğundan aynı tarlaya ard arda ekilmesi ağır verim kayıplarına yol açar. Doğru kurulmuş bir ekim nöbeti; mercimeği tahıllarla dönüşümlü ekerek hem hastalık ve yabancı ot döngüsünü kırar hem de bir sonraki tahıl ürünü için toprakta azot bırakır. Bu nedenle mercimekte münavebe, yalnızca verimi değil sürdürülebilir üretimi belirleyen temel bir uygulamadır.
Mercimekte münavebe birkaç temel gerekçeyle zorunludur. Birincisi hastalık yönetimidir: fusarium solgunluğu (Fusarium oxysporum f.sp. lentis), kök çürüklükleri ve antraknoz (Ascochyta) etmenleri toprakta ve bitki artıklarında yıllarca canlı kalır; mercimek her yıl aynı tarlaya ekilirse bu etmenler birikerek fide ölümlerine ve tarla lekelerine yol açar. İkincisi canavar otudur (Orobanche crenata/aegyptiaca): mercimek köküne bağlanan bu tam parazit yabancı otun tohumları toprakta on yılı aşkın canlılığını korur, sık mercimek ekimi tohum bankasını hızla büyütür. Konukçu olmayan tahıllarla araya girmek bu tohum baskısını düşürür. Üçüncüsü zararlılardır: yaprak hortumlu böceği (Sitona) ve tohum böceği (Bruchus) monokültürde popülasyonunu katlar. Dördüncüsü besin dengesidir: mercimek azot bağlarken topraktan fosfor ve potasyumu belirli oranda çeker; kök derinliği ve besin talebi farklı ürünlerle dönüşüm, toprağın tek yönlü yorulmasını önler ve bağlanan azotun bir sonraki tahılda değerlenmesini sağlar.
Mercimek için en uygun ön bitki tahıllardır. Buğday, arpa, yulaf gibi serin iklim tahıllarından sonra mercimek ekmek idealdir; çünkü tahıllar mercimeğin toprak kaynaklı hastalıkları ve canavar otu için konukçu değildir, döngüyü kırar ve saplı yüzeysel kök sistemleri mercimeğin farklı derinlikten yararlanmasına imkan verir. Mısır, ayçiçeği gibi çapa (yaz) bitkileri de iyi ön bitkidir; yabancı otları temizlenmiş, gevşek bir tarla bırakırlar. Mercimekten SONRA ise en uygun ürün yine tahıllardır (özellikle kışlık buğday ve arpa); mercimeğin bağladığı azottan doğrudan yararlanan tahıllar bu rotasyonda gübre ihtiyacını düşürerek daha yüksek verim verir. Bu klasik baklagil-tahıl mantığı, Güneydoğu ve İç Anadolu için TAGEM ve ziraat fakültelerinin önerdiği temel yaklaşımdır. Ayrıca farklı familyadan derin köklü endüstri bitkileri (ayçiçeği) veya çapa bitkileriyle araya girmek toprak yapısını dengeler.
En temel kural, mercimeği kendisinden veya başka bir baklagilden sonra ard arda ekmemektir. Nohut, fasulye, bakla, bezelye, mürdümük ve yonca gibi baklagillerle mercimek fusarium solgunluğu, kök çürüklüğü, antraknoz ve özellikle canavar otu (Orobanche) gibi ortak hastalık ve parazit yabancı otları paylaşır; bu ürünlerden sonra mercimek ekmek toprakta biriken etmen ve tohum baskısını doğrudan mercimeğe taşır. Aynı tarlaya mercimek en az 3-4 yıl geri getirilmemelidir. Nohut, mercimekle en fazla hastalık paylaşan üründür ve peş peşe ekiminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Canavar otu bulaşık tarlalarda dönüşüm süresi daha da uzatılmalı, arada konukçu olmayan tahıl veya tuzak bitkiler tercih edilmelidir. Ayrıca aşırı azotlu ön koşullar mercimekte vejetatif gelişmeyi artırıp yatmaya ve hastalığa duyarlılığı yükselttiğinden, çok yüksek azot bırakan uygulamalardan hemen sonra ekim önerilmez. Bitki artıkları tarlada çürümeden bırakılmamalı, hastalık kaynağı olmamalıdır.
Güneydoğu ve İç Anadolu kuru tarım koşulları için uygulanabilir 4 yıllık örnek münavebe planı: 1. Yıl: Kışlık buğday (tahıl, tarlayı hastalık ve canavar otu yönünden dinlendirir). 2. Yıl: Mercimek (baklagil, azot bağlar ve bir önceki tahılın temizlediği tarladan yararlanır). 3. Yıl: Arpa veya buğday (mercimeğin bıraktığı azottan doğrudan yararlanan tahıl, gübre ihtiyacı düşer). 4. Yıl: Ayçiçeği veya nadas (derin köklü endüstri bitkisi ya da nadas ile toprak nemi ve yapısı yenilenir). Ardından döngü yeniden buğdayla başlar. Bu planda mercimek aynı tarlaya ancak 4 yılda bir gelir; böylece fusarium, kök çürüklüğü ve canavar otu tohum baskısı düşük tutulur. Su bulunan alanlarda 4. yıl ayçiçeği yerine mısır konularak çapa bitkisiyle yabancı ot kontrolü güçlendirilebilir. Nadas uygulanan kurak yörelerde buğday-mercimek-buğday-nadas sıralaması da geçerli bir seçenektir.
Mercimek en iyi tahıllardan (buğday, arpa, yulaf) sonra ekilir. Tahıllar mercimeğin toprak kaynaklı hastalıkları ve canavar otu için konukçu olmadığından döngüyü kırar ve temiz, uygun bir tohum yatağı bırakır. Ayçiçeği veya mısır gibi çapa bitkilerinden sonra da iyi sonuç alınır.
Mercimekten sonra kışlık buğday veya arpa ekmek en verimli seçenektir. Mercimeğin kökleriyle toprağa bağladığı azot bir sonraki tahılda doğrudan değerlenir, bu da azotlu gübre ihtiyacını azaltır ve tahıl verimini artırır. Bu klasik baklagil-tahıl rotasyonu bölge için en çok önerilen sistemdir.
Mercimek aynı tarlaya en az 3-4 yılda bir getirilmelidir. Daha sık ekim fusarium solgunluğu, kök çürüklüğü ve canavar otu tohum baskısını biriktirerek ağır verim kayıplarına yol açar. Canavar otu bulaşık tarlalarda bu süre daha da uzatılmalıdır.
Hayır, önerilmez. Nohut ve mercimek fusarium solgunluğu, antraknoz, kök çürüklüğü ve canavar otu gibi ortak hastalık ve parazitleri paylaşan aynı baklagil grubundandır. Peş peşe ekim bu etmenlerin toprakta birikmesine ve her iki üründe de şiddetli kayıplara neden olur. Araya mutlaka tahıl girmelidir.
Canavar otu (Orobanche) tohumları toprakta on yılı aşkın canlı kaldığından, mercimek arası uzatılıp arada konukçu olmayan tahıllar ekilmelidir. Buğday, arpa gibi tahıllarla uzun aralıklı dönüşüm, temiz tohumluk kullanımı ve bulaşık bitki artıklarının tarladan uzaklaştırılması tohum bankasının büyümesini yavaşlatır.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) ve GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi mercimek yetiştiricilik yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel mercimek ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Mercimek Mercimek Ne Zaman Ekilir Mercimek Yetiştiriciliği Tüm Mercimek BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
