Maydanoz yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Maydanoz Hastalıkları
Septoria Yaprak Lekesi
Septoria petroselini
Belirti: Yapraklar üzerinde önce küçük, soluk yeşil-sarımsı noktalar halinde başlar. Lekeler büyüyerek ortası açık kahverengi-gri, kenarları koyu renkli yuvarlak veya köşeli lekelere dönüşür. Leke ortalarında ufak siyah noktacıklar (piknitler) görülür. Şiddetli enfeksiyonda lekeler birleşir, yapraklar sararıp kurur ve ürün pazar değerini yitirir.
Etmen / koşul: Serin ve nemli havalarda, yağışlı dönemlerde ve sık ekim nedeniyle yaprak ıslaklığının uzun sürdüğü koşullarda hızla yayılır. Etmen tohumla taşınır.
Önlem: Temiz ve sertifikalı tohum kullanılmalı, hastalıklı bitki artıkları tarladan uzaklaştırılıp imha edilmelidir. Sık ekimden kaçınılmalı, münavebe uygulanmalı ve havalandırmayı artıracak sıra aralığı bırakılmalıdır.
Külleme
Erysiphe heraclei
Belirti: Yaprakların özellikle üst yüzeyinde, sap ve yaprak saplarında un serpilmiş gibi beyaz-gri, tozumsu bir örtü oluşur. İlerleyen dönemde bu örtü yaprağın her iki yüzeyini kaplar, yapraklar sararır, gelişme geriler ve yaprak dokusu kıvrılıp kuruyabilir. Beyaz tabaka altında doku zamanla bozulur.
Etmen / koşul: Sıcak ve kurak havalarda, gece nemin yüksek gündüz havanın kuru olduğu koşullarda ve gölgeli, havasız ortamlarda gelişir. İlkbahar sonu ve yaz aylarında yaygındır.
Önlem: Sık ekimden kaçınılarak bitkiler arası hava akımı sağlanmalı, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Hastalıklı yaprak ve bitki artıkları toplanıp imha edilmeli, dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.
Mildiyö (Yalancı Külleme)
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde açık sarı, köşeli ve yağımsı lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde nemli havalarda gri-mor renkli kül gibi bir küf tabakası görülür. Lekeler zamanla kahverengileşir, yapraklar kıvrılıp kurur ve bitki gelişimi durur.
Etmen / koşul: Yüksek nem, çiy oluşumu, serin geceler ve sık sulamayla yaprakların uzun süre ıslak kalması hastalığı tetikler. İlkbahar ve sonbaharın serin nemli dönemlerinde görülür.
Önlem: Damla sulama tercih edilerek yaprakların ıslanması önlenmeli, sabah saatlerinde sulanmalıdır. Sık ekimden kaçınılmalı, havalandırma artırılmalı ve hastalıklı artıklar imha edilmelidir.
Çökerten (Fide Yanıklığı)
Rhizoctonia solani
Belirti: Çimlenme sırasında veya fide döneminde görülür. Kök boğazı bölgesinde sulu, kahverengi-siyah çürüme ve incelme oluşur. Hasta fideler kök boğazından devrilerek yere yatar ve kurur. Tarlada dağınık ölü ve devrilmiş fide ocakları dikkat çeker.
Etmen / koşul: Fazla nemli, soğuk ve drenajı kötü topraklarda, sık ekim ve aşırı sulama koşullarında etkilidir. Toprak ve bitki artıklarında uzun süre canlı kalır.
Önlem: Drenajı iyi topraklar seçilmeli, aşırı sulamadan kaçınılmalı ve sık ekim yapılmamalıdır. Münavebe uygulanmalı, hastalıklı fideler ocağıyla birlikte sökülüp imha edilmelidir.
Beyaz Çürüklük (Sclerotinia)
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Kök boğazı ve gövde tabanında sulu, yumuşak çürüklük görülür. Çürüyen kısımlarda pamuk gibi beyaz misel tabakası ve bu tabaka içinde fare dışkısına benzeyen sert, siyah yapılar (sklerot) oluşur. Hasta bitkiler solar, sararır ve devrilerek kurur.
Etmen / koşul: Serin, nemli ve havasız ortamlarda, sık dikim ve aşırı sulamayla yüksek topraküstü nemde gelişir. Sklerotlar toprakta yıllarca canlı kalır.
Önlem: Geniş kapsamlı münavebe (tahıl gibi konukçu olmayan bitkilerle) uygulanmalı, sık ekimden kaçınılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sklerotlarıyla birlikte sökülüp imha edilmeli, drenaj iyileştirilmelidir.
Maydanoz Zararlıları
Yaprak Bitleri
Aphis spp.
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde ve taze sürgünlerde küçük, yeşil-sarı veya siyahımsı koloniler halinde toplanır. Bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına, kıvrılıp buruşmasına ve sararmasına yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü oluşur, yapraklar kirli görünür. Ayrıca virüs hastalıklarını taşır.
Koşul: Ilık ve kurak havalarda hızla çoğalır, ilkbahar ve sonbaharda popülasyonu artar. Aşırı azotlu gübrelemeyle gür gelişen bitkilerde yoğunlaşır.
Önlem: Dengeli gübreleme yapılmalı, yabancı otlar temizlenmelidir. Uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalı, sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalı ve şiddetli bulaşık yapraklar imha edilmelidir.
Yaprak Galeri Sineği (Yaprak Madencisi)
Liriomyza spp.
Zarar şekli: Larvalar yaprak dokusu içinde beslenerek kıvrımlı, beyazımsı-saydam galeriler (tüneller) açar. Yaprak yüzeyinde dolambaçlı gümüşi izler belirgindir. Erginlerin beslenme ve yumurta bırakma noktalarında küçük beyaz benekler oluşur. Yoğun zararda yapraklar kurur ve maydanoz pazarlanamaz hale gelir.
Koşul: Sıcak ve ılıman dönemlerde nesil sayısı artar; örtüaltı ve yaz aylarında popülasyon yükselir.
Önlem: Sarı yapışkan tuzaklarla erginler izlenmeli ve kitlesel yakalama yapılmalıdır. Galerili yapraklar toplanıp imha edilmeli, hasat sonrası bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalı, doğal düşmanlar (parazitoitler) korunmalıdır.
Kök-ur Nematodu
Meloidogyne spp.
Zarar şekli: Topraküstü belirtisi olarak bitkilerde gelişme geriliği, gün ortasında solgunluk, sararma ve cılızlık görülür; zarar tarlada genellikle ocaklar halindedir. Asıl belirti köklerdedir: kökler üzerinde farklı büyüklükte şişkinlikler (ur, gal) oluşur. Urlu kökler su ve besin alamadığı için bitki zayıf kalır.
Koşul: Kumlu, hafif ve sıcak topraklarda zararı artar. Toprak sıcaklığının yüksek olduğu dönemlerde çoğalır ve aynı alanda nadasa girmeden üst üste ekimde yoğunlaşır.
Önlem: Konukçu olmayan bitkilerle münavebe uygulanmalı, bulaşık tarlalarda yazın toprak solarizasyonu (şeffaf naylonla güneşte ısıtma) yapılmalıdır. Temiz fide ve toprak kullanılmalı, hasat sonrası kökler imha edilmelidir.
Bozkurt (Toprak Kurdu)
Agrotis spp.
Zarar şekli: Toprakta gizlenen koyu renkli, kıvrık larvalar geceleri toprak yüzeyine çıkarak genç bitkileri kök boğazından keser. Sabah tarlada kök boğazından kesilmiş, devrilmiş genç maydanoz fideleri görülür. Zarar genellikle ocaklar halinde ve sıra üzerinde boşluklar şeklindedir.
Koşul: İlkbaharda toprak ısınınca aktif olur; otlu, iyi hazırlanmamış ve nemli tarlalarda zarar artar.
Önlem: Ekim öncesi toprak iyi işlenmeli ve yabancı otlar yok edilmelidir. Önceki ürün artıkları temizlenmeli, sabah erken devrilmiş fidelerin çevresindeki toprak elle kontrol edilerek larvalar toplanmalı ve imha edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Yapraklar üzerinde önce küçük, soluk yeşil-sarımsı noktalar halinde başlar. Lekeler büyüyerek ortası açık kahverengi-gri, kenarları koyu renkli yuvarlak veya köşeli lekelere dönüşür. Leke ortalarında ufak siyah noktacıklar (piknitler) görülür. Şiddetli enfeksiyonda lekeler birleşir, yapraklar sararıp kurur ve ürün pazar değerini yitirir.
Maydanoz külleme belirtileri nelerdir?
Yaprakların özellikle üst yüzeyinde, sap ve yaprak saplarında un serpilmiş gibi beyaz-gri, tozumsu bir örtü oluşur. İlerleyen dönemde bu örtü yaprağın her iki yüzeyini kaplar, yapraklar sararır, gelişme geriler ve yaprak dokusu kıvrılıp kuruyabilir. Beyaz tabaka altında doku zamanla bozulur.
Yaprakların üst yüzeyinde açık sarı, köşeli ve yağımsı lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde nemli havalarda gri-mor renkli kül gibi bir küf tabakası görülür. Lekeler zamanla kahverengileşir, yapraklar kıvrılıp kurur ve bitki gelişimi durur.
Maydanoz yaprak bitleri zararı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzünde ve taze sürgünlerde küçük, yeşil-sarı veya siyahımsı koloniler halinde toplanır. Bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına, kıvrılıp buruşmasına ve sararmasına yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü oluşur, yapraklar kirli görünür. Ayrıca virüs hastalıklarını taşır.
Maydanoz yaprak galeri sineği (yaprak madencisi) zararı nasıl anlaşılır?
Larvalar yaprak dokusu içinde beslenerek kıvrımlı, beyazımsı-saydam galeriler (tüneller) açar. Yaprak yüzeyinde dolambaçlı gümüşi izler belirgindir. Erginlerin beslenme ve yumurta bırakma noktalarında küçük beyaz benekler oluşur. Yoğun zararda yapraklar kurur ve maydanoz pazarlanamaz hale gelir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı GKGM Çiftçi Eğitim Serisi - Yaprağı Yenen Sebzelerde Zararlı Organizmalar ve Sebze Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
