Marul yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Marul Hastalıkları
Marul Mildiyösü
Bremia lactucae
Belirti: Yapraklarda ilk belirtiler açık yeşil veya sarımtırak lekeler halinde görülür. Genellikle köşeli ve damarlarla çevrili olan bu lekeler zamanla esmerleşir. Nemli havalarda bu kısımlar kararıp çürür ve yaprağın alt yüzünde beyaz kül gibi bir görünüm oluşur. Özellikle fidelerde ve genellikle marulun alt yapraklarında zararlı olur; serin ve nemli koşullarda üst yapraklara da geçerek ürünün satış değerini düşürür.
Etmen / koşul: Etmen kışı hastalıklı yapraklar üzerinde geçirir. Uygun sıcaklık ve yüksek nem koşullarında genç fidelere bulaşarak ilk enfeksiyonları yapar; rüzgar ve diğer yollarla sağlam bitkilere taşınır. Fazla serin ve nemli hava hastalığı artırır.
Önlem: Bir yıl önce mildiyö görülen fideliğin yeri veya toprağı değiştirilmeli ya da dezenfekte edilmelidir. Tohum sık ekilmemeli, aşırı sulamadan kaçınılmalı, hastalıklı yaprak ve bitkiler sökülüp yok edilmeli, tarlada sık dikimden kaçınılmalı ve toprak analizine göre gübreleme yapılmalıdır.
Beyaz Çürüklük (Sklerotinya)
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Fide döneminde kök çürüklüğüne neden olur; ileri dönemde kök, gövde ve yapraklarda çürümeler görülür. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur. Bu kitle zamanla koyulaşarak sert, küçük, siyah renkli yapılara (sklerot) dönüşür; marulda genellikle yaprak diplerinde bulunur. Bu yapılar toprakta uzun yıllar canlı kalıp yıldan yıla bitkileri hastalandırmayı sürdürür.
Etmen / koşul: Hastalık su tutan, çok rutubetli yerlerde gelişir. Depodaki ürünlerde de nemli koşullarda çürüme devam eder.
Önlem: Rutubetli alanlarda drenaj ile fazla toprak suyu akıtılmalı, temiz tohumluk kullanılmalı ve bulaşık alanlarda uzun yıllar münavebe uygulanmalıdır. Hasat artıkları toplanıp yakılmalı, serada havalandırma ile nem azaltılmalı, depoya alınan ürün ıslak olmamalıdır.
Kurşuni Küf
Botrytis cinerea
Belirti: Bitkinin her döneminde görülebilir. Fungus çoğu kez yaşlanan kotiledonlardan girer, gövde ve kök boğazına geçer; kök boğazında yaptığı nekrozla bitkiyi çökerten gibi devirir. Gövde ve yaprak diplerinde yumuşak çürüklük yapar. Toprağa temas eden yaprak uçlarından veya dipten başlayıp iç yapraklara ve marulun göbeğine doğru ilerler; çürüyen doku üzerinde kurşuni renkte küf tabakası oluşur. Hafif enfeksiyonlar taşıma ve depolamada da sürer.
Etmen / koşul: Gelişme için en uygun koşullar 20-25 derece sıcaklık ve yüzde 95-98 orantılı nemdir. Sık ekilen ve çok sık sulanan bitkiler kolayca yakalanır.
Önlem: Seralarda iyi havalandırma yapılarak sıcaklık ve nemin yükselmesi önlenmeli, hava akımı için sık dikimden kaçınılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, dengeli gübreleme ile sağlıklı gelişme sağlanmalı, hasattan sonra tüm bitki artıkları toplanıp yakılmalıdır.
Zarar şekli: Oval, yumuşak vücutlu, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renkli erginleri ve nimfleri taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; beslendikleri yaprak ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Verim azalır, kalite bozulur ve virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşırlar.
Koşul: Bölgelere ve türlere göre yılda 10-16 döl verir. Tek ve iki konukçulu türler halinde yaşarlar.
Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmelidir. Doğal düşmanlar (uğur böcekleri, Chrysopidae, Syrphidae ve Aphidius parazitoitleri) korunmalı, faydalılara yan etkisi az olan uygulamalar tercih edilmelidir.
Zarar şekli: Erginleri 1-2 mm boyunda gri-siyah, larvaları en fazla 3 mm boyunda beyaz-sarı ve şeffaftır. Dişiler yapraklarda küçük yaralar açar, çıkan özsu ile beslenir; bu beslenme delikleri sararıp küçük lekeler oluşturur. Larvalar yaprağın iki zarı arasındaki etli dokuyla beslenerek galeriler açar. Zarar gören bölgeler sararıp kurur, yapraklar dökülür; genç bitki ve fidelerde gelişme gecikir, kalite ve verim kaybı olur.
Koşul: Sera koşullarında bütün mevsim boyunca, yazın yabancı otlar ve sebzeler üzerinde görülür; sera koşullarında yılda 10 döl verir.
Önlem: Sera içi, çevresi ve fide yastıklarının çevresi yabancı otlardan temizlenmeli, havalandırma açıklıkları ince tel ile kaplanmalıdır. Bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, bulaşık fideler seraya dikilmemeli, toprak 10 cm derinliğinde sürülerek pupalar yok edilmeli ve sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Marul marul mildiyösü belirtileri nelerdir?
Yapraklarda ilk belirtiler açık yeşil veya sarımtırak lekeler halinde görülür. Genellikle köşeli ve damarlarla çevrili olan bu lekeler zamanla esmerleşir. Nemli havalarda bu kısımlar kararıp çürür ve yaprağın alt yüzünde beyaz kül gibi bir görünüm oluşur. Özellikle fidelerde ve genellikle marulun alt yapraklarında zararlı olur; serin ve nemli koşullarda üst yapraklara da geçerek ürünün satış değerini düşürür.
Marul beyaz çürüklük (sklerotinya) belirtileri nelerdir?
Fide döneminde kök çürüklüğüne neden olur; ileri dönemde kök, gövde ve yapraklarda çürümeler görülür. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur. Bu kitle zamanla koyulaşarak sert, küçük, siyah renkli yapılara (sklerot) dönüşür; marulda genellikle yaprak diplerinde bulunur. Bu yapılar toprakta uzun yıllar canlı kalıp yıldan yıla bitkileri hastalandırmayı sürdürür.
Marul kurşuni küf belirtileri nelerdir?
Bitkinin her döneminde görülebilir. Fungus çoğu kez yaşlanan kotiledonlardan girer, gövde ve kök boğazına geçer; kök boğazında yaptığı nekrozla bitkiyi çökerten gibi devirir. Gövde ve yaprak diplerinde yumuşak çürüklük yapar. Toprağa temas eden yaprak uçlarından veya dipten başlayıp iç yapraklara ve marulun göbeğine doğru ilerler; çürüyen doku üzerinde kurşuni renkte küf tabakası oluşur. Hafif enfeksiyonlar taşıma ve depolamada da sürer.
Marul yaprak bitleri (yaprak pireleri) zararı nasıl anlaşılır?
Oval, yumuşak vücutlu, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renkli erginleri ve nimfleri taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; beslendikleri yaprak ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Verim azalır, kalite bozulur ve virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşırlar.
Marul yaprak galeri sinekleri zararı nasıl anlaşılır?
Erginleri 1-2 mm boyunda gri-siyah, larvaları en fazla 3 mm boyunda beyaz-sarı ve şeffaftır. Dişiler yapraklarda küçük yaralar açar, çıkan özsu ile beslenir; bu beslenme delikleri sararıp küçük lekeler oluşturur. Larvalar yaprağın iki zarı arasındaki etli dokuyla beslenerek galeriler açar. Zarar gören bölgeler sararıp kurur, yapraklar dökülür; genç bitki ve fidelerde gelişme gecikir, kalite ve verim kaybı olur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) - Organik Marul Yetiştiriciliği (Enstitü Yayın No: 111) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.