Menü
İstiridye mantarı (Pleurotus ostreatus), ülkemizde kayın mantarı olarak da bilinen, yenilebilir bir kültür mantarıdır. Saman, talaş ve pamuk atığı gibi bitkisel selülozlu artıklar üzerinde kolayca üreyen, yelpaze ya da istiridye kabuğunu andıran şapkasıyla tanınır. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye kültür mantarı üretiminde beyaz şapkalı mantardan sonra ikinci sırada gelir. Genç çiftçiler ve küçük işletmeler için düşük girdiyle başlanabilen, öğrenmesi görece kolay bir üretim koludur.
İstiridye mantarının şapkası genellikle gri, bej, kahverengi ya da açık tonlarda olup istiridye kabuğu biçiminde yayvandır; lamelleri sapa doğru inen beyazımsı yapıdadır ve sapı çoğu zaman kısa ve yandan bağlıdır. Beyaz şapkalı mantarın aksine toprak veya hayvan gübresi kompostu istemez; odunsu ve selülozlu bitkisel artıkları doğrudan ayrıştırarak üzerinde gelişir. Bu yönüyle buğday sapı, arpa samanı, talaş, mısır koçanı ve pamuk çekirdeği kabuğu gibi tarımsal artıkları değerlendirir. Miselyum gelişimi için ılıman ve nemli, hava dolaşımı olan kapalı ortamlar ister. Kaynaklara göre gelişme ve hasat evreleri farklı sıcaklık ve nem koşulları gerektirdiğinden, sıcaklığı ve bağıl nemi ayarlanabilen bir yetiştirme mekanı verimi belirleyen temel etkendir.
Üretim genel olarak şu aşamaları izler. Önce buğday veya arpa samanı, talaş ve benzeri selülozlu materyalden oluşan yetiştirme ortamı hazırlanır; materyal ıslatılıp uygun neme getirilir. İkinci aşamada bu ortam, zararlı mikroorganizma ve rakip küfleri baskılamak için pastörize edilir ya da sıcak su/buharla işlenir. Soğuduktan sonra laboratuvar ya da temiz koşullarda üretilmiş tohumluk misel (spawn), ortama katmanlar hâlinde karıştırılarak polipropilen torbalara veya kaplara doldurulur. Torbalar, miselin ortamı beyaz bir ağ gibi sarması için karanlık, ılıman ve nemli kuluçka (inkübasyon) odasında bekletilir. Misel ortamı tamamen sardıktan sonra torbalarda yarıklar açılır ve mantarların oluşması için ortam serinletilip nem, ışık ve taze hava artırılır. Şapkalar uygun büyüklüğe ulaştığında, kenarları henüz yukarı kıvrılmadan salkım hâlinde hasat edilir; ardından aynı torbalardan birkaç el (parti) daha ürün alınabilir.
Başarının anahtarı hijyen ve iklim kontrolüdür. Yetiştirme ortamı, aletler ve oda düzenli temizlenmeli, misel aşılama işi mümkün olduğunca temiz ve tozdan uzak koşullarda yapılmalıdır; çünkü yeşil küf ve bakteriyel bulaşmalar en sık karşılaşılan sorunlardır. Kuluçka döneminde ortam ılıman ve nemli tutulur, mantar oluşum döneminde ise sıcaklık düşürülüp bağıl nem yükseltilir ve düzenli havalandırma sağlanır. Yetersiz taze hava sapların uzayıp şapkaların küçülmesine yol açarken, aşırı kuru hava şapka kenarlarında çatlamaya neden olur. Sulama doğrudan mantarların üstüne değil ortama ve havaya yapılmalı, su birikmesinden kaçınılmalıdır. Karbondioksitin birikmesini önlemek için özellikle hasat döneminde havalandırma ihmal edilmemelidir. Kullanılmış ortam üretim bitince ortamdan uzaklaştırılarak yeni parti için temizlik yapılmalıdır.
Not: İklim (sıcaklık, nem) ve hijyen koşulları mantar üretiminde belirleyicidir. Ticari üretim öncesi teknik danışmanlık almanız önerilir.
İstiridye mantarının en büyük avantajı, ucuz ve bol bulunan tarımsal artıkları (saman, talaş, pamuk atığı) değerlendirmesi, hızlı gelişmesi ve beyaz şapkalı mantara göre daha basit ortam hazırlığıyla küçük ölçekte bile başlanabilmesidir; bu yönüyle düşük sermayeli üreticiye uygundur. Buna karşılık nem, sıcaklık ve havalandırmaya duyarlıdır, hijyen zaafında küf bulaşmaları verimi hızla düşürebilir ve taze mantar çabuk bozulduğu için hasat sonrası soğuk zincir ve pazarlama iyi planlanmalıdır; ayrıca sporları yoğun ortamda solunum açısından iyi havalandırma gerektirir.
Hayır, sıcaklık, nem ve havalandırması kontrol edilebilen kapalı herhangi bir mekan (temizlenmiş bir depo, bodrum ya da kümes benzeri yapı) uygun hâle getirilerek kullanılabilir; önemli olan pahalı bir bina değil, iklim koşullarının ayarlanabilmesi ve hijyenin sağlanmasıdır.
Buğday ve arpa samanı, talaş, mısır koçanı, pamuk çekirdeği kabuğu ve benzeri selülozlu bitkisel tarım artıkları temel malzemelerdir; bunlar ıslatılıp pastörize edildikten sonra tohumluk miselle aşılanarak kullanılır.
Misel üretimi steril laboratuvar koşulları ve deneyim gerektirdiğinden, başlangıç seviyesindeki üreticilerin güvenilir kaynaklardan hazır tohumluk misel temin etmesi daha pratiktir; kendi miselini üretmek ileri düzey bir iştir ve bulaşma riski yüksektir.
Süre çeşide ve ortam koşullarına göre değişir; miselin ortamı sarması ve ardından mantarların oluşması birbirini izleyen evrelerdir, sıcaklık ve nem uygunsa hasat görece kısa sürede başlar. Kesin gün vermek yerine ortam koşullarını doğru tutmak daha belirleyicidir.
En yaygın sorun yeşil küf ve bakteriyel bulaşmalardır; bunlar genellikle yetersiz pastörizasyon, kirli aletler veya kötü havalandırmadan kaynaklanır. Ortamı iyi işlemek, aşılamayı temiz koşullarda yapmak, düzenli havalandırmak ve nem dengesini korumak bulaşmaları büyük ölçüde önler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Türk Tarım ve Orman Dergisi.
Harman üzerinde ürününüzü ücretsiz ilana çıkarabilir, alıcılarla doğrudan buluşabilirsiniz.
Ücretsiz İlan Ver İlanları İnceleZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
